Rô bốt giao thuốc số mười hai được lập trình để không bao giờ dừng ở nơi không có lệnh, vậy mà đêm nào nó cũng dừng trước phòng năm trăm lẻ bảy, nói một câu chào, và đứng chờ đúng bốn mươi giây.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, đặt ở một bệnh viện thông minh của tương lai không xa trong một thành phố do mình tưởng tượng. Ma ở đây không đi qua tường, nó đi qua dữ liệu, và cách nó lặng lẽ ở lại trong máy móc có lẽ còn khó quên hơn mọi bóng trắng.
Bệnh viện thông minh và những chiếc rô bốt nhỏ
Năm hai nghìn không trăm bốn mươi mốt, Mai Anh ba mươi hai tuổi, kỹ sư bảo trì hệ thống rô bốt của một bệnh viện mới trong thành phố. Bệnh viện có hai mươi chiếc rô bốt giao thuốc, cao tới thắt lưng, thân trắng, lăn êm trên hành lang, đi từ khoa dược tới từng khoa phòng theo lệnh của điều dưỡng.
Chúng được dạy bước đi theo cách rất lạ. Thay vì vẽ bản đồ cứng, các kỹ sư cho chúng học từ dữ liệu cảm biến ghi lại nhiều năm trong khu bệnh cũ: con người đi lối nào, dừng ở đâu, đi nhanh hay chậm. Nhờ thế rô bốt đi lại tự nhiên, biết nhường đường, biết chậm lại ở góc khuất.
Một sáng, nhật ký hệ thống báo lỗi ở rô bốt số mười hai. Ca đêm qua, lúc hai giờ mười, nó dừng không lệnh trước phòng năm trăm lẻ bảy, phát câu chào mặc định: chào cô, thuốc của cô đây. Rồi đứng yên bốn mươi giây, sau đó đi tiếp như không có gì.
Phòng năm trăm lẻ bảy đang sửa chữa, không có giường, không có người. Mai Anh ghi chú lỗi cảm biến, cập nhật phần mềm. Đêm sau, rô bốt số mười hai vẫn dừng.
Một người trong dữ liệu cảm biến
Mai Anh tải nhật ký cảm biến về xem. Lúc dừng trước phòng năm trăm lẻ bảy, cảm biến khoảng cách của rô bốt ghi nhận một vật cản cao chừng một mét rưỡi, đứng yên ở ngưỡng cửa. Bốn mươi giây sau, vật cản biến mất. Camera thì chỉ thấy một khung cửa trống.
Cô thay cảm biến. Vật cản vẫn hiện. Cô đổi rô bốt khác chạy tuyến ấy. Rô bốt số bảy cũng dừng, cũng chào, cũng đứng bốn mươi giây.
Cô lục lại bộ dữ liệu huấn luyện. Khu năm trăm ngày trước là khu bệnh cũ, nơi đặt những cảm biến bước chân đầu tiên. Trong hàng triệu đường đi của con người được ghi lại, có một đường lặp lại đều đặn suốt nhiều năm: một người đi từ phòng trực ra, tới phòng năm trăm lẻ bảy lúc hai giờ mười, dừng bốn mươi giây, rồi đi tiếp.
Mã nhân viên gắn với đường đi ấy thuộc về bà Lương, điều dưỡng khu năm trăm hơn ba mươi năm. Hồ sơ ghi bà nghỉ hưu đã lâu.
Bà Lương và vòng đi lúc hai giờ mười
Mai Anh hỏi chị điều dưỡng trưởng khu năm trăm. Chị nhớ bà Lương. Bà là người đi ca đêm giỏi nhất khoa, chậm rãi, nói nhỏ, đêm nào cũng đi một vòng lúc hai giờ. Phòng năm trăm lẻ bảy ngày ấy có một cô giáo già nằm điều trị dài ngày, không có người thân. Đêm nào bà Lương cũng ghé vào, đứng ở cửa hỏi han một lúc, như đứng chào người nhà.
Chị bảo câu bà hay nói khi đứng ở cửa là: chào cô, thuốc của cô đây. Câu ấy về sau được ghi âm lại làm câu chào mặc định cho rô bốt, vì giọng bà ấm và rõ nhất trong số giọng các điều dưỡng cũ.
Mai Anh hỏi bà Lương bây giờ ở đâu. Chị điều dưỡng trưởng lặng đi, bảo bà mất vào đúng tuần khu bệnh mới khai trương, ở nhà, trong giấc ngủ. Cô giáo già phòng năm trăm lẻ bảy thì mất trước bà một năm.
Mai Anh nghĩ rất lâu. Cô tự nhủ rô bốt chỉ đang lặp lại một thói quen nằm trong dữ liệu. Chỉ có điều, đường đi trong dữ liệu không thể tạo ra một vật cản cao một mét rưỡi trên cảm biến.
Đêm Mai Anh đứng chờ ở hành lang
Cô xoá đường đi của bà Lương khỏi bộ dữ liệu, huấn luyện lại toàn bộ đội rô bốt. Mất ba ngày. Đêm thứ tư, cô ở lại bệnh viện, đứng ở đầu hành lang khu năm trăm, tay cầm máy tính bảng theo dõi cảm biến của rô bốt số mười hai.
Hai giờ mười. Rô bốt số mười hai lăn tới, chở khay thuốc cho phòng năm trăm lẻ chín. Ngang phòng năm trăm lẻ bảy, nó chậm lại. Nó không dừng. Nhưng trên màn hình, Mai Anh thấy cảm biến ghi một vật cản cao một mét rưỡi rời khỏi ngưỡng cửa, rồi đi song song bên cạnh rô bốt, cách chừng nửa mét.
Hành lang im phăng phắc. Không có ai cạnh chiếc rô bốt. Nhưng Mai Anh nghe thấy, rất khẽ, tiếng dép nhựa đi chậm trên nền gạch, kiểu dép điều dưỡng ngày xưa, đều nhịp với tiếng bánh xe.
Rô bốt số mười hai đi hết hành lang, rẽ vào phòng năm trăm lẻ chín. Vật cản trên màn hình dừng lại ở cửa, đứng đúng bốn mươi giây, rồi biến mất.
Nhật ký sáng hôm sau
Sáng ra, Mai Anh mở nhật ký hệ thống. Không có lỗi nào. Chỉ có một dòng mới mà không ai lập trình, ở mục ghi chú hành trình của rô bốt số mười hai: đi cùng, một người.
Cô xoá dòng ấy. Đêm sau nó lại xuất hiện. Cô thôi không xoá nữa.
Tốc độ trung bình của rô bốt số mười hai trên tuyến khu năm trăm giảm đi một chút, chậm vừa bằng bước chân một người già. Điều dưỡng trực đêm nói họ thích nó nhất, vì nó đi êm, đi chậm, tới cửa phòng nào cũng như biết dừng lại hỏi han.
Mai Anh không báo cáo chuyện này lên ai. Cô chỉ thêm một dòng vào bản thiết kế của khu bệnh mới sắp xây: chừa rộng hành lang thêm nửa mét. Đồng nghiệp hỏi để làm gì, cô bảo để rô bốt có chỗ cho người đi cùng.
Câu hỏi thường gặp
Rô bốt trong bệnh viện học đường đi như thế nào?
Nhiều rô bốt di chuyển nhờ bản đồ số kết hợp với cảm biến khoảng cách, camera và thuật toán tránh vật cản. Một số hệ thống còn học từ dữ liệu di chuyển của con người để đi lại tự nhiên hơn.
Vì sao cảm biến có thể báo vật cản dù không thấy gì?
Cảm biến có thể bị nhiễu bởi phản xạ trên mặt kính, bề mặt bóng, hơi nước hay ánh sáng mạnh. Lỗi phần mềm hoặc dữ liệu hiệu chỉnh sai cũng tạo ra những vật cản ảo.
Vì sao truyện ma công nghệ khiến người nghe bất an?
Máy móc vốn được tin là chính xác và vô cảm, nên khi chúng làm điều không giải thích được, cảm giác an toàn bị lung lay. Truyện ma công nghệ khai thác khoảng trống giữa điều ta lập trình và điều máy thực sự làm.
Dữ liệu về con người có thật sự lưu lại thói quen của họ không?
Dữ liệu cảm biến, lịch sử di chuyển hay giọng nói ghi âm có thể phản ánh khá rõ nhịp sinh hoạt của một người. Vì thế việc thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân cần tuân thủ quy định bảo vệ quyền riêng tư.
Vì sao những thói quen tử tế hay trở thành truyện kể?
Một việc nhỏ lặp lại đều đặn nhiều năm, như ghé hỏi thăm người bệnh, để lại dấu ấn sâu trong ký ức đồng nghiệp. Truyện kể giúp những thói quen ấy tiếp tục sống sau khi người làm đã đi xa.
