Ai ngủ trên chiếc giường gấp ấy cũng mơ thấy ông bác sĩ già nói đúng một câu: khám lại lần nữa trước khi về, nhưng đêm Phong nằm xuống, ông nói một câu khác.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, bệnh viện tỉnh miền núi phía Bắc và các bác sĩ trong truyện đều do mình đặt ra. Đây là một truyện ma về nghề y, về những lời dặn truyền từ người này sang người khác, và về một cái giường không chịu nghỉ hưu.
Chiếc giường không ai dám vứt
Phong hai mươi sáu tuổi, bác sĩ nội trú năm đầu, về thực hành ở khoa nội một bệnh viện tỉnh miền núi. Phòng trực của bác sĩ là một căn phòng nhỏ cuối hành lang, có một bàn làm việc, một tủ sách cũ và một chiếc giường gấp khung sắt sơn xanh, đệm mỏng tang.
Bệnh viện đã mấy lần mua giường mới, nhưng chiếc giường gấp ấy vẫn ở lại. Ai định mang đi, các bác sĩ lớn tuổi đều gạt đi. Họ bảo cái giường ấy của bác sĩ Khang, trưởng khoa đầu tiên, người làm ở đây gần bốn mươi năm.
Đêm đầu Phong trực, anh Tùng, bác sĩ nội trú năm hai, vỗ vai cậu, bảo ngủ trên đó thì sẽ mơ thấy cụ Khang. Cụ sẽ dặn một câu. Nhớ lấy mà làm, đừng cãi.
Phong cười, tưởng anh trêu. Nhưng cả khoa ai cũng gật đầu, kể cả chị điều dưỡng trưởng nghiêm khắc nhất. Câu cụ dặn ai cũng giống nhau, họ bảo: khám lại lần nữa trước khi về.
Câu dặn ai cũng nghe
Phong được kể nhiều chuyện. Có lần anh Tùng sắp cho một bệnh nhân đau bụng về, nhớ lời trong mơ, khám lại lần nữa, phát hiện dấu hiệu viêm ruột thừa. Có lần một chị bác sĩ khám lại một ông cụ chóng mặt, thấy tay ông yếu hơn bên kia, kịp chuyển cấp cứu.
Cả khoa thành thói quen. Trước khi ký giấy ra viện, ai cũng khám lại một lần. Người ngoài nhìn vào tưởng khoa này cẩn thận quá mức. Người trong khoa thì biết, đó là lời dặn của chiếc giường.
Phong là người duy lý. Cậu nghĩ đó chỉ là văn hoá của một khoa tốt, được kể thành chuyện ma cho dễ nhớ. Cậu đem theo gối riêng, định ngủ trên ghế cho chắc. Nhưng đêm thứ ba, sau một ca cấp cứu kéo dài, cậu đổ người xuống chiếc giường gấp lúc nào không biết.
Cậu mơ. Trong mơ, phòng trực vẫn y nguyên, chỉ có ánh đèn vàng hơn. Ở bàn làm việc, một ông cụ gầy, tóc bạc, áo blu cũ, đang ngồi viết. Ông ngẩng lên nhìn cậu, đặt bút xuống.
Câu dặn của riêng Phong
Phong chờ ông nói câu quen thuộc. Nhưng ông chỉ nhìn cậu rất lâu, ánh mắt vừa mệt vừa hiền. Rồi ông nói, giọng khàn: cậu sẽ là người dặn tiếp.
Phong tỉnh dậy, mồ hôi đầm đìa. Đồng hồ chỉ ba giờ sáng. Cậu không hiểu câu ấy nghĩa là gì. Sáng ra kể với anh Tùng, anh Tùng nhíu mày, bảo hơn chục năm nay chưa ai nghe cụ nói câu nào khác.
Phong lên thư viện bệnh viện, tìm đọc về bác sĩ Khang. Ông về đây từ khi bệnh viện chỉ là mấy dãy nhà cấp bốn. Ông nổi tiếng vì một thói quen kỳ quặc: không bao giờ cho bệnh nhân về mà không khám lại. Ông viết thói quen ấy thành một câu, dặn từng lứa bác sĩ trẻ.
Trong cuốn kỷ yếu, có một trang ông viết tay. Ông viết rằng nghề này không ai làm được mãi, chỉ có lời dặn là ở lại. Ông mong một ngày có người dặn tiếp thay ông, để ông được nghỉ.
Hai mươi năm sau
Phong làm ở bệnh viện ấy thêm hai mươi năm. Cậu không mơ thấy cụ Khang lần nào nữa. Những bác sĩ trẻ sau này cũng thưa dần chuyện mơ thấy cụ. Rồi một năm, không ai còn kể nữa.
Phong thành trưởng khoa. Ông có một thói quen mà cả khoa thuộc lòng: trước khi ký giấy cho bệnh nhân về, ông luôn bảo các bác sĩ trẻ một câu, khám lại lần nữa trước khi về. Ông nói câu ấy hàng nghìn lần, tới mức người ta bắt chước giọng ông để trêu nhau.
Chiếc giường gấp vẫn ở phòng trực. Bệnh viện xây khu mới, phòng trực mới có giường tầng hiện đại, nhưng chiếc giường cũ vẫn được khiêng theo. Ông Phong là người đứng ra giữ nó lại.
Ông chưa bao giờ ngủ trên đó thêm lần nào. Ông bảo với mọi người rằng ông già rồi, lưng không chịu nổi khung sắt. Thật ra ông sợ, sợ một điều mà ông không gọi được tên.
Người trong giấc mơ của lứa mới
Một sáng, cô bác sĩ nội trú năm nhất mới về khoa, mắt còn ngái ngủ, tới gặp ông Phong. Cô bảo đêm qua cô ngủ quên trên chiếc giường gấp cũ, và mơ một giấc mơ rất lạ.
Cô kể trong mơ có một ông bác sĩ già ngồi ở bàn làm việc, tóc bạc, đeo kính gọng đen, mu bàn tay trái có một vết sẹo dài như vết bỏng. Ông dặn cô đúng một câu: khám lại lần nữa trước khi về.
Ông Phong ngồi lặng đi. Ông nhìn xuống mu bàn tay trái của mình, nơi có vết sẹo từ một lần lau nồi hấp dụng cụ thời còn trẻ. Ông đeo kính gọng đen. Tóc ông đã bạc gần hết. Ông vẫn còn sống, vẫn ngồi đây, vẫn đi làm mỗi ngày.
Cô bác sĩ trẻ hỏi ông sao vậy. Ông chỉ cười, bảo không có gì, rồi dặn cô đúng câu ấy. Tối hôm đó, lần đầu tiên sau hai mươi năm, ông đi tới phòng trực, ngồi xuống mép chiếc giường gấp, đặt tay lên khung sắt lạnh, và hiểu rằng một ngày nào đó, chiếc giường sẽ không cần cụ Khang nữa. Nó đã có người dặn tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bác sĩ hay được dặn khám lại trước khi cho bệnh nhân về?
Triệu chứng của nhiều bệnh thay đổi theo thời gian, một dấu hiệu chưa rõ lúc đầu có thể rõ hơn sau vài giờ. Khám lại giúp phát hiện điều bị bỏ sót, đó là thói quen an toàn được nhiều thầy thuốc dạy lại cho học trò.
Vì sao ngủ trong ca trực dễ mơ những giấc mơ sống động?
Giấc ngủ ngắn, ngắt quãng và căng thẳng làm ta dễ bị đánh thức giữa những giai đoạn mơ, nên nhớ giấc mơ rõ hơn. Những gì ta lo nghĩ trong ngày cũng hay trở lại trong mơ.
Văn hoá của một khoa phòng được truyền lại thế nào?
Thường qua cách người đi trước làm mẫu, những câu nói được lặp lại và cả những câu chuyện được kể cho người mới. Một câu chuyện dễ nhớ đôi khi giữ quy tắc tốt hơn mọi bản nội quy.
Vì sao đồ vật cũ hay trở thành trung tâm của truyện ma?
Đồ vật dùng lâu năm gắn với nhiều người, nhiều ký ức, nên ta dễ cảm thấy nó mang theo một phần của chủ cũ. Truyện ma chỉ đẩy cảm giác ấy đi xa thêm một bước.
Vì sao gặp chính mình trong giấc mơ của người khác lại đáng sợ?
Cảm giác ấy chạm vào nỗi sợ về thời gian và sự thay thế, rằng một ngày ta cũng chỉ còn là ký ức. Truyện ma dùng nó để người nghe tự nghĩ tiếp sau khi tắt đèn.
