Đúng lúc tiếng pháo hoa đầu tiên vang lên ngoài cửa sổ, Hoà nghe trong phòng ông cụ Thiềm có tiếng nhiều người chúc Tết, trong khi cả buổi tối chưa ai đi qua cửa khoa.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, kể về một ca trực giao thừa ở khoa lão của một bệnh viện thành phố, mọi nhân vật đều do mình tưởng tượng. Đây là truyện ma ấm, hợp nghe vào những ngày cuối năm, khi ai cũng mong được về nhà.
Ca trực không ai muốn nhận
Hoà hai mươi bốn tuổi, điều dưỡng khoa lão một bệnh viện thành phố. Năm ấy cô xung phong trực đêm giao thừa để các chị có con nhỏ được về ăn Tết. Nhà cô ở xa, vé xe Tết lại đắt, cô nghĩ ở lại cũng là một cách đón năm mới.
Khoa lão chiều ba mươi vắng hẳn. Ai đủ sức đều được người nhà đón về ăn Tết vài hôm. Còn lại năm cụ, phần lớn có con cháu vào ngồi cùng, bày mâm ngũ quả nhỏ trên bàn đầu giường.
Chỉ có ông cụ Thiềm phòng cuối là không ai. Ông tám mươi tám tuổi, nằm viện đã hai tháng. Hồ sơ ghi người liên hệ là một người hàng xóm. Ông không có vợ con, anh chị em đều đã mất, một đứa cháu duy nhất đi nước ngoài từ mấy chục năm trước, mất liên lạc.
Hoà mua một cành đào nhỏ, cắm vào lọ thuỷ tinh đặt cạnh giường ông. Ông nhìn cành đào rất lâu, rồi cảm ơn cô bằng giọng của người miền Bắc xưa, chậm rãi, mỗi chữ đều tròn trịa.
Ông cụ kể về một cái Tết
Gần mười một giờ, Hoà mang cho ông cốc sữa ấm, ngồi lại nói chuyện. Ông kể về cái Tết hồi ông mười tuổi, ở một làng ven sông. Cả nhà mười hai người quây quần bên nồi bánh chưng. Bố ông đọc câu đối, mẹ ông khâu áo mới cho các con, ông nội ngồi hút thuốc lào bên hiên.
Ông nhớ từng người, kể tên từng người. Chị cả hay hát. Anh hai thổi sáo trúc. Cô em út hay khóc nhè vì không được thức đón giao thừa. Rồi chiến tranh, rồi đói, rồi mỗi người một ngả. Ông là người cuối cùng còn lại.
Ông bảo mấy chục năm nay, giao thừa nào ông cũng ngồi một mình, pha một ấm trà, rót mười hai chén. Năm nay nằm viện, không pha trà được, ông thấy như có lỗi với cả nhà.
Hoà nghe mà sống mũi cay cay. Cô đi xin ở phòng trực một ấm trà, mấy cái chén nhỏ, mang tới đặt cạnh cành đào. Cô rót đủ mười hai chén. Ông cụ nhìn cô, môi run run, không nói được gì.
Tiếng chúc Tết lúc giao thừa
Hoà quay về bàn trực. Đúng mười hai giờ, pháo hoa nổ rộ phía chân trời thành phố, ánh sáng hắt vào hành lang. Hoà đứng dậy định đi chúc Tết từng phòng. Và cô nghe thấy tiếng nói cười rộn ràng từ phòng cuối.
Không phải tiếng ti vi. Đó là tiếng nhiều người, tiếng đàn ông, đàn bà, có cả tiếng trẻ con. Có tiếng sáo trúc. Có tiếng một cô gái hát một làn điệu quan họ, giọng trong veo. Có tiếng ai đó đọc câu đối.
Hoà rón rén tới cửa. Qua khe cửa khép hờ, cô thấy căn phòng đông kín người. Họ mặc áo dài the, áo cánh nâu, khăn vấn, khăn xếp, như bước ra từ một tấm ảnh rất xưa. Họ ngồi quanh giường ông Thiềm, mỗi người cầm một chén trà. Ông cụ ngồi dậy, cười, gương mặt trẻ ra hàng chục tuổi.
Một bà cụ khăn vấn quay ra phía cửa, nhìn thẳng vào Hoà, gật đầu chào như chào một người con cháu trong nhà. Hoà cũng cúi chào, không thấy sợ. Cô khép cửa lại, đứng ngoài hành lang, nghe tiếng sáo trúc cho tới khi pháo hoa tàn.
Sáng mùng một
Sáng ra, Hoà vào phòng ông Thiềm. Ông ngủ say, gương mặt thanh thản. Mười hai chén trà trên bàn đều đã cạn, xếp ngay ngắn. Cành đào nở thêm mấy bông.
Ông tỉnh dậy, kể với Hoà rằng đêm qua cả nhà về thăm ông. Bố mẹ, ông nội, các anh chị, cô em út. Ông kể như kể một chuyện bình thường. Ông bảo chị cả còn dặn ông năm nay sẽ có người tới đón ông, bảo ông ăn uống cho khoẻ mà chờ.
Hoà không biết nói gì, chỉ gật đầu, đỡ ông ăn bát cháo. Gần trưa, có một người đàn ông chừng năm mươi tuổi, nói tiếng Việt lơ lớ, đứng ở quầy trực hỏi tìm ông Thiềm.
Anh là con trai của đứa cháu đi nước ngoài năm xưa. Bố anh mất năm ngoái, trước khi mất dặn anh về tìm ông chú. Anh tìm mãi, hỏi khắp nơi, không có manh mối. Anh bảo đêm giao thừa, anh nằm mơ thấy một bà cụ khăn vấn đọc cho anh tên bệnh viện này. Anh lên máy bay ngay sáng hôm ấy.
Tấm ảnh gia đình
Người đàn ông mang theo một tấm ảnh đen trắng ố vàng, bố anh giữ suốt mấy chục năm ở xứ người. Ảnh chụp một gia đình mười hai người đứng trước một ngôi nhà ngói, ngày Tết, ai cũng mặc áo mới.
Hoà nhìn tấm ảnh và lạnh cả người, rồi lại thấy ấm lạ. Bà cụ khăn vấn đứng giữa ảnh chính là người đã gật đầu chào cô đêm qua. Chàng trai cầm sáo trúc. Cô gái đứng cạnh, miệng như đang hát. Và một cậu bé mười tuổi đứng ở mép ảnh, gương mặt ông Thiềm.
Ông Thiềm cầm tấm ảnh, chỉ từng người, gọi tên từng người, rồi ôm người cháu khóc như một đứa trẻ. Cả khoa lão đứng ngoài cửa, ai cũng lau nước mắt.
Ra Giêng, ông Thiềm được cháu đón về sống cùng, ở căn nhà anh thuê gần quê cũ. Tết năm sau, Hoà nhận được một tấm thiệp, trong thiệp là ảnh ông cụ ngồi bên ấm trà, trước mặt mười hai chén, và thêm một chén thứ mười ba. Bên dưới, ông viết: chén này để mời cô y tá đêm giao thừa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Tết là thời điểm người già cô đơn buồn nhất?
Tết là dịp sum họp, nên những ai không có người thân bên cạnh càng cảm nhận rõ khoảng trống. Một lời hỏi thăm, một cành hoa hay một bữa ăn chung có thể làm họ ấm lòng rất nhiều.
Tục để chén trà, mâm cơm mời người đã khuất ngày Tết có ý nghĩa gì?
Với nhiều gia đình Việt, mời tổ tiên về ăn Tết là cách thể hiện lòng nhớ ơn và sự gắn bó giữa các thế hệ. Đó là nét văn hoá thờ cúng tổ tiên lâu đời, mang tính tưởng nhớ.
Vì sao người già hay nhớ rõ chuyện thời thơ ấu hơn chuyện gần đây?
Ký ức tuổi nhỏ được nhắc lại nhiều lần suốt đời và gắn với cảm xúc mạnh nên bền hơn. Trong khi đó khả năng ghi nhớ điều mới có thể giảm theo tuổi tác.
Vì sao những giấc mơ báo tin hay xuất hiện trong truyện đoàn tụ?
Giấc mơ là cách truyện kể nối những người ở xa nhau mà không cần lời giải thích thực tế. Nó phản ánh niềm mong mỏi rằng người thân luôn tìm được đường về với nhau.
Người nhà nên làm gì khi người thân phải nằm viện dịp Tết?
Nếu được, hãy vào thăm, mang theo chút không khí Tết nhỏ gọn như hoa, ảnh gia đình, và hỏi trước nhân viên y tế về quy định của khoa. Gọi điện hay gọi video cũng giúp người bệnh bớt cô đơn.
