Điện tắt phụt đúng lúc người mẹ trẻ rặn lần đầu, và trong bóng tối, bà Sen nghe một giọng nói đã bốn mươi năm không nghe: cái đèn bão ở ngăn tủ dưới, con quên rồi à.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, bệnh viện huyện ven biển và các nhân vật đều do mình tưởng tượng. Đây là một truyện ma ấm áp về nghề hộ sinh, nghề đón những tiếng khóc đầu tiên, và về những người thầy chưa bao giờ thật sự nghỉ ca.
Đêm cuối cùng ở phòng sinh
Bà Sen năm mươi chín tuổi, hộ sinh ở khoa sản một bệnh viện huyện ven biển đã bốn mươi năm. Bà đỡ không biết bao nhiêu đứa trẻ, nhiều tới mức đi chợ huyện, nửa số người bán hàng đều từng chào đời qua tay bà. Sáng mai bà chính thức nghỉ hưu.
Bà xin trực đêm cuối. Các cô hộ sinh trẻ bảo bà về nghỉ, để các cô lo. Bà cười, bảo bà muốn chào phòng sinh cho tử tế, như người ta chào nhà cũ. Đêm ấy trời trở gió, đài báo bão sắp vào bờ.
Bà Sen học nghề từ bà Út, hộ sinh già nhất huyện ngày ấy. Bà Út dạy bà từ cách rửa tay, cách đặt tay lên bụng người mẹ, tới cách nói với người mẹ đang đau. Bà Út có câu cửa miệng: tay mình phải ấm trước rồi mới chạm vào người ta.
Bà Út mất đã lâu. Trong ngăn tủ dưới của phòng sinh vẫn còn chiếc đèn bão của bà Út, cái đèn dầu thời chưa có máy phát điện. Bà Sen giữ lại, lau chùi mỗi năm, dù chẳng ai dùng nữa.
Bão vào lúc nửa đêm
Gần nửa đêm, gió rít qua khe cửa. Một chiếc xe máy chở một người mẹ trẻ đau đẻ lao vào cổng viện, người chồng ướt sũng. Nhà họ ở xã bên, đường bị cây đổ, không chuyển lên tuyến trên kịp. Cô vợ đã chuyển dạ nhanh.
Bà Sen đón người mẹ vào phòng sinh. Cô gái trẻ chừng hai mươi lăm tuổi, đau tới tái mặt, nắm chặt tay bà. Bà xoa lưng cô, nói chậm rãi, đều đặn, như bà đã nói hàng nghìn lần: thở theo bà nào, đau thì bà biết, con không một mình đâu.
Đúng lúc người mẹ rặn lần đầu, điện tắt phụt. Gió bão giật đổ cột điện ngoài đường. Máy phát điện của bệnh viện không nổ, cô hộ sinh trẻ chạy đi gọi tổ kỹ thuật. Phòng sinh tối om, chỉ có tiếng gió và tiếng người mẹ thở dốc.
Bà Sen đứng giữa bóng tối, tay vẫn đặt trên bụng người mẹ, mò tìm đèn pin. Và bà nghe thấy, ngay bên cạnh, một giọng nói già nua, khàn khàn, quen thuộc: cái đèn bão ở ngăn tủ dưới, con quên rồi à.
Ánh đèn bão
Bà Sen không kịp sợ. Theo phản xạ của bốn mươi năm, bà cúi xuống mở ngăn tủ, lấy chiếc đèn bão. Bình dầu vẫn còn, bấc vẫn khô. Bà quẹt diêm. Ngọn lửa nhỏ bùng lên, ánh vàng ấm lan khắp phòng sinh.
Trong ánh đèn, bà thấy một bà cụ nhỏ thó, tóc bạc búi gọn, áo blu cũ cài kín cổ, đứng ở đầu giường sinh, tay cầm chiếc đèn bão giơ cao. Bà Út. Bà Út gật đầu với bà, như ngày xưa, như bảo: làm đi con, bà ở đây.
Bà Sen rửa tay bằng nước trong bình dự trữ, xoa hai bàn tay vào nhau cho ấm. Rồi bà làm việc. Ánh đèn bão giữ nguyên, không lay động dù gió quật ngoài cửa. Có lúc bà Sen lúng túng, bà Út khẽ nói một câu, đúng câu bà Út vẫn dạy ngày xưa, và tay bà Sen lại vững.
Gần một giờ sáng, giữa tiếng gió bão, một tiếng khóc chào đời vang lên, to và khoẻ. Một bé gái. Bà Sen lau cho bé, đặt bé lên ngực mẹ. Người mẹ khóc, cười, ôm con. Người chồng ngoài cửa quỳ sụp xuống.
Đứa trẻ của đêm bão năm xưa
Điện có lại lúc gần hai giờ, khi tổ kỹ thuật sửa được máy phát. Đèn trần bật sáng. Chiếc đèn bão vẫn cháy trên bậu cửa sổ. Không có bà cụ nào cả. Cô hộ sinh trẻ chạy vào, ngạc nhiên thấy mẹ tròn con vuông, hỏi bà Sen ai cầm đèn cho bà.
Bà Sen chỉ cười, bảo có người giúp. Bà ngồi xuống cạnh người mẹ trẻ, hỏi chuyện. Cô gái kể quê cô ở chính xã ven biển này. Mẹ cô kể, ngày cô ra đời cũng là một đêm bão, mất điện, cô được đỡ đẻ dưới ánh đèn dầu ở chính bệnh viện này.
Bà Sen lặng người. Bà nhớ ra. Hai mươi lăm năm trước, cũng một đêm bão, bà còn là hộ sinh trẻ, bà Út sắp nghỉ, hai bà cháu đỡ một ca sinh dưới chiếc đèn bão. Bà Út cầm đèn, bà Sen đỡ. Đó là ca cuối cùng bà Út trực.
Bà nhìn đứa bé đỏ hỏn trên ngực mẹ. Bà nhìn chiếc đèn bão trên bậu cửa. Bà hiểu ra, bà Út đã về, không phải vì bà Sen cần, mà vì bà Út muốn cùng bà Sen đỡ thêm một thế hệ nữa, như một lời chào.
Trao lại chiếc đèn
Sáng ra, bão tan. Nắng sớm chiếu qua ô cửa phòng sinh, chiếu lên chiếc đèn bão đã tắt. Bà Sen lau sạch đèn, cất vào ngăn tủ dưới. Rồi bà nghĩ lại, lấy ra, mang tới cho Ngọc, cô hộ sinh trẻ nhất khoa.
Bà dặn Ngọc giữ chiếc đèn, mỗi năm lau một lần, đổ dầu, thay bấc. Ngọc hỏi giữ làm gì khi bệnh viện đã có máy phát. Bà Sen bảo, máy phát có khi không nổ, còn đèn này thì chưa bao giờ phụ ai. Rồi bà dặn thêm câu của bà Út: tay mình phải ấm trước rồi mới chạm vào người ta.
Bà Sen nghỉ hưu. Người mẹ trẻ đặt tên con gái là Đăng, nghĩa là ngọn đèn. Mỗi năm, vào ngày sinh nhật con, cô bế con tới nhà bà Sen chơi. Bà Sen bế bé Đăng, kể cho bé nghe chuyện cái đèn bão và hai bà hộ sinh già.
Còn ở khoa sản bệnh viện huyện, Ngọc vẫn giữ chiếc đèn trong ngăn tủ dưới. Có những đêm bão, khi điện chập chờn, Ngọc bảo cô nghe trong phòng sinh có tiếng hai bà cụ nói chuyện rất khẽ, một người khàn khàn, một người trầm ấm, cùng nhắc cô một câu. Và cô lại nhớ xoa hai bàn tay vào nhau cho ấm.
Câu hỏi thường gặp
Nghề hộ sinh làm những việc gì?
Hộ sinh chăm sóc phụ nữ mang thai, hỗ trợ trong lúc chuyển dạ và sinh, chăm sóc mẹ và bé sau sinh, đồng thời tư vấn sức khoẻ sinh sản. Đây là nghề đòi hỏi chuyên môn, sự bình tĩnh và tấm lòng.
Vì sao bệnh viện cần nguồn điện dự phòng?
Nhiều thiết bị y tế cần điện liên tục, nhất là trong phòng mổ, phòng sinh và hồi sức. Máy phát điện dự phòng được kiểm tra định kỳ để sẵn sàng khi mất điện lưới.
Vì sao lời nói dịu dàng giúp người mẹ khi chuyển dạ?
Lời động viên và sự hướng dẫn nhịp thở giúp người mẹ bớt sợ hãi, căng thẳng, từ đó hợp tác tốt hơn. Cảm giác có người đồng hành rất quan trọng trong lúc đau.
Vì sao truyện ma về người thầy cũ thường mang màu ấm áp?
Người thầy là người truyền nghề và truyền cả tấm lòng, nên ý tưởng họ trở về giúp học trò mang lại cảm giác an ủi. Đó là cách truyện kể bày tỏ lòng biết ơn.
Những đồ vật cũ trong bệnh viện có ý nghĩa gì?
Chúng là chứng nhân của những thời kỳ khó khăn và những người đã cống hiến. Giữ lại chúng giúp thế hệ sau hiểu và trân trọng lịch sử nghề.
