Đêm ấy gió giật mạnh tới mức không chiếc thuyền nào trên đảo dám rời bờ, vậy mà lúc nửa đêm có tiếng mái chèo khua ngay dưới chân bệnh xá.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, hòn đảo nhỏ ngoài khơi và bệnh xá trên đó đều do mình tưởng tượng. Truyện có biển, có bão, có một vết thương và một nút buộc dây, và có một cái kết mình nghĩ bạn sẽ còn nhớ khi nghe tiếng sóng.
Một bác sĩ, một bệnh xá, một hòn đảo
Khang hai mươi chín tuổi, tình nguyện ra công tác một năm ở bệnh xá trên một hòn đảo nhỏ ngoài khơi miền Trung. Đảo có chừng ba trăm hộ, sống bằng nghề đánh cá. Bệnh xá là một dãy nhà ba gian trên gò cát, nhìn thẳng ra bến tàu, có một phòng khám, một phòng lưu bệnh hai giường và một tủ thuốc.
Thường ngày có cô y sĩ Lụa trực cùng anh. Nhưng tuần ấy cô vào đất liền dự lớp tập huấn, đúng lúc bão vào. Tàu ngừng chạy. Khang ở lại một mình với đảo.
Chiều hôm bão, cả đảo chằng chống nhà cửa. Thuyền kéo hết lên bãi, buộc chặt vào cọc. Khang đi một vòng xóm chài, dặn người già, trẻ nhỏ, xem lại thuốc men. Tối, anh ngồi trong bệnh xá, nghe gió gào như ai đó thổi vào cái chai khổng lồ.
Bố Khang ngày xưa cũng là ngư dân. Ông dạy anh một nút buộc dây riêng của nhà, một vòng xoắn kép rồi thắt chéo, buộc chặt mà gỡ thì chỉ cần kéo một đầu. Khang dùng nó buộc mọi thứ, kể cả băng gạc.
Tiếng mái chèo dưới chân bệnh xá
Gần nửa đêm, giữa tiếng gió, Khang nghe một tiếng khác. Tiếng mái chèo gỗ khua nước, đều đặn, bình thản, như người ta chèo trên mặt hồ lặng. Rồi tiếng mũi thuyền chạm vào đá. Rồi tiếng gõ cửa, ba tiếng, chậm.
Anh mở cửa. Gió hắt mưa vào mặt. Đứng ngoài là một ông lão gầy, râu trắng, áo tơi lá ướt sũng, đội cái nón lá rách vành. Ông chìa bàn tay trái ra, lòng bàn tay có một vết cứa dài do dây thừng, không sâu nhưng rát đỏ.
Ông nói giọng khàn: bác sĩ băng giùm, dây neo tuột, giữ không nổi. Khang kéo ông vào, cho ông ngồi bên bàn, rửa vết thương, sát trùng, đắp gạc. Tay ông lạnh như nước biển tháng chạp, mà không hề run.
Khang hỏi ông ở xóm nào, sao đêm bão còn ra biển. Ông bảo ông ở bến phía đông, thuyền ông neo ngoài đó. Khang hơi ngạc nhiên. Bến phía đông là bến cũ, đã bỏ từ khi đảo xây bến mới bằng bê tông, giờ chỉ còn mấy hàng cọc gỗ trơ giữa ghềnh đá.
Nút buộc của người dân chài
Khang quấn băng, rồi theo thói quen thắt nút của nhà mình, vòng xoắn kép, thắt chéo. Ông lão nhìn cái nút rất lâu. Rồi ông cười, nụ cười rất hiền, bảo nút này lâu lắm rồi mới thấy, ngày xưa ở đảo có một người cũng buộc kiểu này.
Khang hỏi ai. Ông lão không trả lời. Ông đứng dậy, cảm ơn, đội nón lên. Khang can, bảo ở lại tới sáng, bão thế này ra biển là liều. Ông lắc đầu, bảo thuyền không ai trông, ông phải về.
Anh theo ra cửa. Mưa trắng xoá. Dưới chân gò, nơi đáng lẽ chỉ có đá và sóng, anh thấy thấp thoáng một chiếc thuyền nan nhỏ, mũi cong, ngọn đèn bão leo lét treo đầu mũi. Ông lão bước xuống, cầm mái chèo, và chiếc thuyền lướt đi giữa những con sóng cao hơn đầu người như đi trên mặt ruộng.
Khang đứng nhìn tới khi ngọn đèn khuất hẳn về phía đông. Anh quay vào, ngồi xuống ghế, và mãi tới lúc ấy mới nhận ra trên sàn nhà, chỗ ông lão vừa ngồi, không có một giọt nước nào.
Bến phía đông sau cơn bão
Sáng ra bão tan. Trời trong vắt, biển xanh như chưa từng có gì xảy ra. Khang đi hỏi khắp xóm chài, không ai đêm qua ra biển, không ai bị thương ở tay, không ai biết ông lão nào ở bến phía đông. Mấy ông già trong xóm nhìn nhau, không nói gì.
Khang đi bộ ra bến cũ. Phải leo qua một dải ghềnh đá mới tới. Bến chỉ còn hai hàng cọc gỗ đã đen sạm, mục ruỗng, hà bám kín chân, sóng vỗ ì oạp.
Trên cây cọc ngoài cùng có buộc một dải vải trắng. Anh lội ra xem. Đó là băng gạc, quấn quanh thân cọc, thắt bằng một nút xoắn kép rồi thắt chéo. Nút của nhà anh.
Nhưng miếng băng không trắng tinh như băng anh quấn đêm qua. Nó bạc thếch, sờn mép, cứng lại vì muối, như đã nằm đó chịu nắng gió nhiều năm trời.
Những lớp băng trên cọc gỗ mục
Khang đứng giữa ghềnh đá, nhìn kỹ hơn. Bên dưới miếng băng của anh còn có những lớp khác. Một dải băng cũ hơn nữa, đã ngả màu nâu. Một mảnh vải màn xé ra, mục gần hết. Một sợi dây gai quấn nhiều vòng. Tất cả đều thắt cùng một kiểu nút.
Chiều hôm ấy, ông lão trưởng xóm già nhất đảo mời Khang uống nước. Ông không hỏi anh đã thấy gì. Ông chỉ kể ngày ông còn trẻ, đảo có một ông thầy thuốc ra đảo chữa bệnh cho dân, ở lại tới già, buộc thuốc buộc băng cho cả xóm bằng một nút dây rất lạ. Ông thầy thuốc ấy là người đất liền, đi tàu ra, quê ở một làng chài ven biển, đúng làng nhà Khang.
Ông bảo từ đó, cứ mỗi bác sĩ mới ra đảo, mùa bão đầu tiên thế nào cũng có một người lạ tới nhờ băng tay. Băng xong thì về bến phía đông. Không ai biết vì sao.
Khang làm hết một năm ở đảo, rồi xin ở thêm một năm nữa. Hôm rời đảo, anh ra bến cũ, lấy một cuộn băng mới, quấn thêm một lớp lên cây cọc ngoài cùng, thắt nút của nhà. Anh không biết mình làm thế để làm gì. Anh chỉ biết nếu không làm, anh sẽ không ngủ yên được.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao biển đêm bão hay sinh ra truyện kỳ lạ?
Bão che khuất tầm nhìn, gió và sóng tạo ra vô số âm thanh lạ, con người lại ở trong trạng thái lo lắng cao độ. Những điều kiện đó rất dễ khiến người ta nghe nhầm, nhìn nhầm và sau đó kể lại thành chuyện.
Nút buộc dây có ý nghĩa gì với người làm nghề biển?
Người đi biển dùng nhiều kiểu nút khác nhau cho từng việc như neo thuyền, buộc lưới, nối dây. Có những kiểu nút được truyền trong gia đình hay trong làng như một thứ kỹ năng riêng.
Vì sao gỗ ngâm nước biển lâu năm bị mục và đen?
Nước mặn, sóng vỗ, nắng gió và các sinh vật biển như hà bám làm gỗ bị bào mòn dần. Gỗ cũng hút muối và đổi màu theo thời gian.
Vì sao truyện ma về thầy thuốc vùng xa thường mang màu ấm?
Ở những nơi thiếu thốn, người thầy thuốc tận tuỵ được dân nhớ rất lâu, và ký ức đó đi vào truyện kể. Hồn ma trong truyện thường là người tiếp tục việc tốt dang dở.
Vì sao ta thấy rợn khi một vật mới bỗng trông như đã cũ nhiều năm?
Não người dựa vào dấu hiệu bề ngoài để đoán thời gian, như màu sắc, độ mòn, độ sạch. Khi dấu hiệu ấy mâu thuẫn với điều ta biết chắc, cảm giác thế giới bị lệch đi tạo nên nỗi rợn.
