Người dân vùng đầm lầy miền đông nước Anh có một câu dặn: đi đường đêm mà nghe thấy tiếng thở nặng nề phía sau, kèm tiếng chân mềm như chân thú, thì đừng ngoái lại.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể về Black Shuck, con chó đen mắt lửa trong truyền thuyết vùng duyên hải miền đông nước Anh. Phần truyền thuyết là theo dân gian, còn câu chuyện người đưa thư là truyện hư cấu mình dựng để bạn đi cùng một đêm trên con đường ven đầm.
Con chó lớn như con bê
Black Shuck là cái tên dân gian ở các hạt ven biển miền đông nước Anh. Chữ Shuck được nhiều người cho là bắt nguồn từ một từ cổ nghĩa là quỷ hay yêu ma. Người ta tả nó là con chó đen khổng lồ, to như con bê, lông xù dày, ướt sũng như vừa lên từ đầm.
Đặc điểm khó quên nhất là đôi mắt. Có bản kể nó có hai mắt đỏ rực như than hồng, có bản kể chỉ có một con mắt lớn giữa trán, sáng như ngọn đèn. Nó đi không gây tiếng động, nhưng người ta nghe được tiếng thở và cảm thấy hơi lạnh phả qua.
Nó hay xuất hiện trên những con đường ven đầm lau sậy, trên đê biển, ở các ngã ba vắng và quanh nghĩa trang làng. Đi vào những đêm có bão, gió từ biển thổi vào, sương bốc lên từ đầm.
Miền đông nước Anh không phải nơi duy nhất có chó ma. Khắp nước Anh có hàng chục truyền thuyết chó đen, mỗi vùng một tên. Nhưng Black Shuck là con nổi tiếng nhất, được nhắc tới trong văn chương và cả những bài hát.
Điềm dữ hay người bạn đồng hành
Điều thú vị là dân gian không thống nhất Black Shuck tốt hay xấu. Ở nhiều làng, thấy nó là điềm dữ, báo trong nhà hoặc trong làng sắp có chuyện buồn. Có người còn nói ai nhìn thẳng vào mắt nó thì không sống qua năm.
Nhưng ở những vùng khác, người ta kể Black Shuck là kẻ đi theo bảo vệ người đi đường một mình, nhất là phụ nữ đi đêm. Nó lặng lẽ đi bên cạnh, giữ khoảng cách, tới gần nhà thì biến mất. Không làm hại ai, chỉ đi cùng.
Hai bộ mặt ấy có lẽ phản ánh hai cách con người nhìn con chó. Chó là bạn thân thiết của người, canh nhà, giữ cửa. Nhưng một con chó lạ, to lớn, đen thui trong đêm tối thì là thứ đáng sợ nhất mà người đi bộ có thể gặp.
Và cũng có thể vì đi đường đêm, người ta vừa sợ có kẻ theo mình, vừa mong có ai đi cùng mình. Black Shuck là cả hai nỗi niềm ấy gộp lại trong một bóng đen.
Người đưa thư trên con đường đầm
Giờ mình kể truyện hư cấu. Có anh đưa thư tên Tom, phụ trách mấy làng ven đầm. Một tối cuối thu, anh về muộn vì phải giao một bưu kiện ở trang trại xa. Lúc đạp xe ra con đường đê thì trời đã tối hẳn, gió từ biển thổi rát mặt.
Đường đê hẹp, một bên là đầm lau sậy cao quá đầu, một bên là mương nước đen. Đèn xe đạp chỉ soi được một khoảng nhỏ phía trước. Tom đạp đều, đếm cột mốc. Rồi anh nghe thấy tiếng thở.
Tiếng thở nặng, đều, ngay sát bên trái anh, phía đầm lau. Anh liếc sang. Trong bóng tối, có một khối đen to lớn đang chạy song song với xe đạp, im lặng, và ở chỗ đáng lẽ là cái đầu có một đốm đỏ lập loè như hòn than.
Tom nhớ lời bà ngoại. Anh không nhìn thẳng, không dừng lại, cứ đạp. Khối đen cứ chạy theo, không vượt lên, không tụt lại. Tới một khúc quanh, nó bỗng vượt lên, đứng chặn giữa đường, quay đôi mắt đỏ về phía anh.
Cái cây đổ phía trước
Tom phanh gấp, xe đạp trượt nghiêng. Anh đứng chôn chân, tim đập như trống. Con chó đen đứng yên đó, không sủa, không gầm, chỉ nhìn. Hơi lạnh từ nó toả ra như hơi nước đá. Hai bên kéo dài một lúc mà anh thấy như cả đêm.
Rồi từ phía trước, trong bóng tối, vang lên một tiếng răng rắc lớn, tiếp theo là tiếng ầm như sấm. Mặt đất rung nhẹ dưới chân. Khi Tom ngẩng lên, con chó đã biến mất, chỉ còn tiếng gió rít qua lau sậy.
Anh dắt xe đi chậm tới khúc quanh. Một cây sồi già bên đường, bị gió bão làm bật gốc, đã đổ chắn ngang con đê, cành lá phủ kín mặt đường. Nếu anh cứ đạp như lúc nãy, anh đã tới đúng chỗ ấy đúng lúc nó đổ.
Tom về tới nhà gần nửa đêm, không kể với ai. Chỉ là từ hôm ấy, mỗi chiều đi qua con đê, anh lại để một khúc xương ở gốc cây sồi cũ, rồi gật đầu chào bãi lau sậy như chào một người quen.
Những con chó đen của nước Anh
Các nhà nghiên cứu dân gian đã ghi lại rất nhiều truyền thuyết chó đen ở Anh, xứ Wales và cả những nơi khác ở châu Âu. Có vùng gọi là chó nhà thờ, được tin là canh giữ nghĩa trang. Có vùng gọi bằng tên địa phương, và mỗi tên đi kèm một câu chuyện.
Một lý do khiến truyền thuyết sống lâu là vì nó dựa trên trải nghiệm thật: chó hoang lang thang ở nông thôn thời xưa không hiếm, chúng to, đói, đi theo người vào ban đêm. Gặp một con như vậy trên đê vắng, ai mà không sợ.
Đôi mắt đỏ rực cũng có lời giải: mắt chó và nhiều loài thú có một lớp phản quang phía sau, gặp ánh đèn hay ánh trăng sẽ loé lên rất sáng. Trong bóng tối, người ta chỉ thấy hai đốm sáng lơ lửng, đầu óc tự vẽ phần còn lại.
Nhưng biết lời giải không làm câu chuyện bớt đẹp. Black Shuck vẫn là bóng đen trung thành của những con đường ven đầm, đứng giữa người đi đêm và những gì bóng tối đang giấu phía trước.
Câu hỏi thường gặp
Black Shuck xuất hiện ở đâu trong truyền thuyết?
Black Shuck gắn với các hạt ven biển miền đông nước Anh, vùng có nhiều đầm lầy và đê biển. Nó được kể là hay đi trên đường ven đầm, đê biển, ngã ba vắng và quanh nghĩa trang làng.
Vì sao mắt chó và mắt mèo lại sáng lên trong đêm?
Nhiều loài thú có một lớp mô phản quang phía sau võng mạc giúp nhìn rõ hơn trong tối. Khi gặp ánh đèn, lớp này phản chiếu ánh sáng ngược lại, tạo cảm giác đôi mắt phát sáng.
Ngoài Black Shuck nước Anh còn truyền thuyết chó ma nào khác?
Nước Anh có nhiều truyền thuyết chó đen theo vùng, ví dụ chó canh nhà thờ trong dân gian hay những con chó ma ở miền bắc. Chính những truyền thuyết này đã truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học trinh thám và kinh dị.
Vì sao người đi đêm một mình hay có cảm giác bị theo dõi?
Khi ở nơi tối và vắng, não tăng cảnh giác để phòng nguy hiểm, nên dễ diễn giải tiếng động và bóng tối thành có ai đó đang đi theo. Đây là phản xạ sinh tồn hơn là dấu hiệu có thứ gì thật.
Vì sao chó trong truyền thuyết hay đứng ở ranh giới như nghĩa trang hay ngã ba?
Nhiều nền văn hoá xem chó là con vật canh cửa, đứng giữa nhà và bên ngoài, giữa người sống và cõi khác. Vì vậy chó ma thường được đặt ở những nơi chuyển tiếp như cổng, ngã ba hay nghĩa trang.
