Chuyến xe buýt cuối ngày, mười giờ bốn mươi đêm, bác Toàn vẫn dừng xe ở chỗ cái trạm đã bị dời đi từ ba năm trước, mở cửa, và một ông già đội mũ phớt bước lên, gật đầu chào như mọi đêm.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, thành phố, tuyến xe và những người trong đó đều do mình đặt ra. Một truyện ma hiền, về những người dành cả đời trên một con đường.
Chuyến cuối ngày
Bác Toàn lái xe buýt tuyến số mười hai đã hai mươi sáu năm, tuyến đi từ bến xe trung tâm ra một khu dân cư ven sông. Bác thuộc từng ổ gà, từng cây đèn đường, thuộc mặt cả những bà bán xôi đứng đợi xe lúc sáng sớm.
Mấy năm gần đây, bác xin chạy chuyến cuối ngày. Chuyến ấy vắng, thường chỉ có vài người: công nhân tan ca, sinh viên đi làm thêm về, bà cụ đi thăm con. Bác thích sự yên tĩnh ấy, thích tiếng máy xe đều đều trên những con đường đã ngủ.
Ba năm trước, thành phố làm lại đường ven sông, dời một trạm dừng lùi lại hai trăm mét. Trạm cũ bị tháo, chỉ còn một cái nền xi măng và gốc cây bàng. Lịch trình mới không dừng ở đó nữa.
Nhưng đêm đầu tiên chạy theo lịch mới, đi ngang chỗ trạm cũ, bác Toàn thấy một ông già đứng dưới gốc bàng, giơ tay vẫy. Bác dừng, theo thói quen. Ông già bước lên.
Ông khách đội mũ phớt
Ông chừng bảy mươi tuổi, dáng thẳng, mặc áo sơ mi trắng bỏ trong quần, đội mũ phớt màu xám đã sờn vành. Ông không quẹt thẻ, không trả tiền, chỉ gật đầu chào bác Toàn, rồi ngồi xuống chiếc ghế ngay sau lưng tài xế.
Bác Toàn định nhắc, nhưng không hiểu sao lại thôi. Ông già ngồi im, nhìn ra đường phía trước qua kính chắn gió, chăm chú như người đang học đường. Tới bến cuối, ông đứng dậy, gật đầu cảm ơn, xuống xe, đi về phía bãi đỗ xe buýt rồi khuất sau dãy xe.
Đêm sau, rồi đêm sau nữa, ông vẫn đứng dưới gốc bàng. Bác Toàn vẫn dừng. Lịch trình sai hai phút, hệ thống định vị báo xe dừng ở chỗ không có trạm, bác bị nhắc nhở. Bác vẫn dừng.
Bác hỏi mấy tài xế chạy chuyến khác. Không ai thấy ông già nào ở trạm cũ. Camera trên xe của bác, tua lại, chỉ thấy cửa xe mở ra, đóng vào, và chiếc ghế sau lưng tài xế trống trơn.
Những câu chuyện không lời
Bác Toàn không sợ. Có lẽ vì ông già có gì đó rất hiền, rất quen. Có lẽ vì bác đã ở trên con đường này quá lâu, đã gặp quá nhiều người, ai cũng có lý do để đi chuyến cuối.
Đêm nào bác cũng nói vài câu, không cần ông trả lời. Bác kể đường ven sông mới làm đẹp hơn, đèn sáng hơn. Bác kể con gái bác vừa sinh cháu ngoại. Bác kể chân bác dạo này hay đau, chắc sắp phải nghỉ.
Có những đêm, ông già gật gù như hiểu. Có đêm, khi bác phanh gấp vì một con chó chạy ngang, bác nghe sau lưng tiếng ông tặc lưỡi, như người lái xe lâu năm chê cú phanh vụng. Bác bật cười.
Đi qua chỗ cua gắt trước cầu, ông già luôn khẽ nghiêng người, như người quen tay đánh lái. Bác Toàn để ý thấy, và bắt đầu nghĩ ông này chắc cũng từng là người cầm lái.
Chuyến cuối cùng
Năm bác Toàn sáu mươi tuổi, công ty báo bác về hưu. Chuyến xe cuối ngày hôm đó là chuyến cuối cùng trong đời lái xe của bác. Mấy đồng nghiệp trẻ treo một dải ruy băng đỏ trên gương chiếu hậu, chúc bác về nghỉ khoẻ.
Đêm ấy xe vắng hơn mọi đêm. Tới chỗ trạm cũ dưới gốc bàng, ông già vẫn đứng đó, vẫn mũ phớt, áo trắng. Bác dừng. Ông bước lên, nhưng lần này không ngồi ở ghế sau lưng tài xế. Ông đi lên hẳn phía trước, ngồi xuống chiếc ghế đầu tiên bên phải, ghế sát cửa, chỗ thường dành cho người già.
Xe chạy. Bác Toàn kể cho ông nghe hôm nay là ngày cuối. Ông già quay sang nhìn bác, lần đầu tiên nhìn thẳng. Bác thấy mắt ông sáng và hiền. Rồi ông cất giọng, giọng khàn mà ấm: vậy là mình cũng nghỉ thôi.
Tới bến cuối, ông đứng dậy, bắt tay bác Toàn. Bàn tay khô, chai sạn, lạnh như sương. Ông xuống xe, đi về phía bãi đỗ, nhưng lần này không khuất sau dãy xe. Ông đi chậm, ngang qua những chiếc xe buýt đang đỗ, rồi mờ dần, như hơi nước tan trên kính.
Tấm ảnh trong phòng truyền thống
Hôm làm thủ tục nghỉ hưu, bác Toàn được mời vào phòng truyền thống của công ty, nơi treo ảnh các thế hệ tài xế. Bác đi dọc bức tường, nhìn những tấm ảnh đen trắng của những ngày đầu thành phố có xe buýt.
Ở góc tường, bác dừng lại. Trong một tấm ảnh cũ, một người đàn ông trẻ mặc áo sơ mi trắng bỏ trong quần, đứng cạnh chiếc xe buýt đời đầu, đầu đội mũ phớt. Dưới ảnh ghi tên người tài xế đầu tiên của tuyến số mười hai, kèm năm mất.
Chị nhân viên phòng truyền thống kể ông là người mở tuyến, lái hơn ba mươi năm, nghỉ hưu rồi vẫn hay ra đứng ở trạm ven sông nhìn xe chạy. Trạm ấy là trạm ông đặt, ngay dưới gốc bàng ông trồng. Ông mất đã lâu, đúng cái năm thành phố dời trạm.
Bác Toàn đứng rất lâu trước tấm ảnh. Rồi bác lấy dải ruy băng đỏ trên gương chiếu hậu hôm trước, buộc lên khung ảnh. Bác nói khẽ: tuyến mười hai giao lại cho tụi nhỏ rồi anh, hai anh em mình nghỉ được rồi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao truyện ma về xe buýt, xe khách chuyến cuối lại phổ biến?
Chuyến xe cuối ngày vắng người, chạy qua những con đường đã ngủ, tạo cảm giác lạc lõng và tách khỏi thế giới quen thuộc. Xe cộ lại gắn với ý niệm đi xa và chia tay, nên rất hợp làm bối cảnh truyện ma.
Nghề lái xe buýt có những vất vả gì?
Tài xế phải giữ đúng lịch trình giữa đường đông, vừa lái vừa để ý khách lên xuống, ngồi lâu nhiều giờ liền. Ca sớm và ca muộn khiến giờ ngủ thất thường, nên nhiều người làm lâu năm mắc bệnh về lưng, khớp.
Vì sao người làm một nghề lâu năm có thể nhận ra đồng nghiệp chỉ qua một cử chỉ?
Nghề lặp lại hàng nghìn lần tạo ra những thói quen cơ thể rất riêng, như cách nghiêng người khi vào cua hay cách đặt tay lên vô lăng. Người cùng nghề nhìn là nhận ra, vì chính họ cũng có những thói quen ấy.
Camera trên xe có thể ghi sót hành khách không?
Có thể, khi góc máy bị che, ánh sáng trong xe chói hay hình ảnh bị nén mạnh. Tuy vậy trong truyện này chi tiết camera chỉ là cách kể để người nghe hiểu ông khách không phải người thường.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, tuyến xe, thành phố và nhân vật đều không có thật. Truyện kể về sự gắn bó của những người dành cả đời cho một con đường.
