Mỗi lần tập cuối của bộ truyện được trả về, kẹp giữa trang chót lại có một mảnh giấy viết bằng bút chì: kết thế này là kết ẩu.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện ma vui do mình viết, kể lại theo lời một người anh tưởng tượng, tiệm truyện và nhân vật đều hư cấu. Nếu bạn lớn lên vào những năm chín mươi, có lẽ bạn còn nhớ mùi giấy cũ trong các tiệm cho thuê truyện, và cái cảm giác chờ mãi một tập đang có người khác giữ.
Tiệm truyện của chú Lâm
Người kể chuyện này với mình là anh Khoa, hồi ấy mới mười bốn tuổi, nhà ở một phố huyện vùng trung du. Đầu phố có tiệm cho thuê truyện của chú Lâm, một gian nhà hẹp, ba bức tường là ba dãy kệ gỗ cao tới trần, chất kín truyện chưởng bìa giấy, truyện tranh và tiểu thuyết.
Thuê một cuốn mất vài trăm đồng một ngày. Bọn học trò để dành tiền ăn sáng, chiều tan học là chạy ra tiệm, ngồi trên mấy chiếc ghế đẩu thấp đọc tại chỗ cho rẻ. Chú Lâm ghi tên người thuê vào một cuốn sổ dày, chữ to, rõ ràng.
Năm ấy, cả phố mê một bộ truyện chưởng dài mấy chục tập. Đứa nào cũng muốn biết cuối cùng chàng kiếm khách có tìm được cô gái kia không. Tập cuối về tiệm, chú Lâm phải lập danh sách chờ, đứa nào cũng chỉ được giữ một ngày.
Rồi tập cuối biến mất.
Cuốn sách không có người thuê
Chú Lâm lục sổ. Tập cuối không có ai thuê, không ai ký nhận. Chú lục khắp kệ, khắp gầm bàn, không thấy. Bọn trẻ trong danh sách chờ nhao nhao, nghi nhau giấu.
Ba ngày sau, sáng sớm chú mở cửa tiệm thì thấy tập cuối nằm ngay ngắn trên quầy, bìa được bọc lại bằng giấy báo cẩn thận. Giữa trang chót kẹp một mảnh giấy nhỏ, viết bằng bút chì, nét chữ xưa, nghiêng nghiêng: kết thế này là kết ẩu. Nhân vật chính đi tìm người ta suốt bốn mươi tập mà gặp nhau có nửa trang.
Chú Lâm cười, tưởng đứa nào nghịch. Chú cho tập cuối quay lại danh sách. Bốn ngày sau, nó lại biến mất. Lần này khi trở về, mảnh giấy viết: đọc lại lần hai vẫn ẩu. Lẽ ra phải có một chương họ ngồi kể cho nhau nghe mấy năm xa cách.
Bọn trẻ trong phố bắt đầu thì thầm. Có con ma đọc truyện ở tiệm chú Lâm.
Đêm rình ở tiệm truyện
Anh Khoa và hai thằng bạn quyết rình. Chúng xin chú Lâm cho ngủ lại tiệm một tối, nói dối bố mẹ là ôn bài ở nhà bạn. Chú Lâm đồng ý, vì chính chú cũng tò mò.
Gần nửa đêm, cả ba nằm co trên chiếu sau quầy, giả vờ ngủ. Đèn tuýp đã tắt, chỉ còn ánh đèn đường lọt qua khe cửa. Rồi chúng nghe tiếng giấy lật sột soạt. Rất chậm, rất đều, như người đọc kỹ từng dòng.
Khoa hé mắt. Trên chiếc ghế đẩu thấp ở góc tiệm, chỗ mấy đứa vẫn ngồi đọc, có một bóng người mờ mờ, gầy, đội mũ phớt, đeo kính tròn. Bóng người ôm tập cuối, đọc tới đâu lắc đầu tới đó.
Một thằng bạn của Khoa hắt xì. Bóng người giật mình, rơi cuốn sách, rồi tan vào bóng tối. Ba đứa nhảy dựng lên, bật đèn. Tập cuối nằm dưới đất, mở ở đúng trang chót.
Chủ cũ của căn nhà
Sáng hôm sau, chú Lâm đem chuyện hỏi bà cụ bán nước đầu ngõ. Bà cụ nghe tả mũ phớt kính tròn thì vỗ đùi: thế thì là ông giáo Văn rồi. Ông giáo Văn ở căn nhà ấy trước khi chú Lâm mua lại, cả đời dạy văn ở trường huyện, mê đọc sách tới mức ăn cơm cũng cầm sách.
Bà cụ kể, ông giáo khó tính với văn chương có tiếng. Học trò viết văn kết vội là ông gạch đỏ cả trang, phê đúng mấy chữ: kết ẩu, viết lại. Có lẽ đi rồi ông vẫn nhớ nhà, về thấy cả nhà đầy truyện, lại đúng lúc tụi trẻ phát cuồng vì một bộ kết ẩu, nên ông không chịu được.
Chú Lâm nghe xong thì cười mãi. Chú bảo, thế thì phải chiều ông giáo một chút.
Chú làm một việc mà về sau anh Khoa nhớ cả đời. Chú dán lên tường tiệm một tờ giấy lớn, đề: bạn nghĩ đoạn kết nên thế nào, viết vào đây.
Bức tường của những đoạn kết
Bọn trẻ trong phố thi nhau viết. Đứa thì cho hai nhân vật gặp nhau ở bến sông. Đứa thì cho họ cùng mở một võ đường. Đứa viết ngắn, đứa viết dài kín cả trang. Chẳng mấy chốc, bức tường dán kín những đoạn kết tự chế, chữ to chữ nhỏ.
Tập cuối từ đó không biến mất nữa. Chỉ có điều, sáng nào chú Lâm mở cửa, trên bức tường cũng có thêm vài dấu bút chì. Đoạn nào hay thì được khoanh tròn, bên cạnh ghi một chữ khá. Đoạn nào ẩu thì bị gạch chân, ghi viết lại.
Anh Khoa viết bốn đoạn kết. Ba đoạn đầu bị ghi viết lại. Đoạn thứ tư được khoanh tròn, kèm hai chữ: khá đấy. Anh kể, đó là lời khen văn chương đầu tiên trong đời anh, và anh giữ tấm giấy ấy cho tới tận bây giờ.
Giờ anh Khoa là biên tập viên ở một nhà xuất bản. Mỗi lần đọc một bản thảo kết vội, anh lại nghe trong đầu tiếng bút chì sột soạt, và anh mỉm cười gõ vào bản góp ý một câu quen thuộc: đoạn kết này, mình nghĩ nên viết lại.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm cho thuê truyện ngày xưa hoạt động thế nào?
Những năm tám mươi, chín mươi, nhiều phố có tiệm cho thuê truyện. Người thuê trả một khoản nhỏ theo ngày, chủ tiệm ghi sổ, có tiệm cho ngồi đọc tại chỗ. Đây là nơi nhiều thế hệ học trò lớn lên cùng truyện tranh và tiểu thuyết.
Truyện chưởng là gì?
Truyện chưởng là cách gọi quen của người Việt cho tiểu thuyết võ hiệp, kể về giới giang hồ, kiếm khách, môn phái và võ công, thường in thành nhiều tập.
Vì sao một đoạn kết dễ làm người đọc hụt hẫng?
Khi người đọc đã theo nhân vật suốt chặng dài, một cái kết quá vội không đủ thời gian để cảm xúc lắng xuống. Đoạn kết tốt thường trả lời những câu hỏi lớn của truyện và cho người đọc một khoảng lặng.
Tự viết lại đoạn kết có giúp học viết văn không?
Có. Thử viết lại đoạn kết của một truyện mình đọc là bài tập hay để hiểu cách dựng nhân vật, nhịp kể và cảm xúc, đồng thời tập nghĩ theo nhiều hướng.
Truyện có thật không?
Không. Đây là truyện ma vui hư cấu, tiệm truyện, chú Lâm và ông giáo Văn đều do người viết tưởng tượng.
