Sáng hôm ấy, tờ giấy còn kẹp trong máy đánh chữ có thêm một dòng mà Vy không hề gõ: câu thứ hai dài quá, đọc tới giữa là hụt hơi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện ma vui do mình viết, nhân vật và tiệm đồ cũ đều hư cấu. Nếu bạn từng viết lách và từng bị ai chê, bạn sẽ hiểu cái cảm giác vừa tức vừa biết người ta nói đúng.
Cuốn tiểu thuyết bế tắc và chiếc máy đánh chữ
Vy hai mươi bảy tuổi, viết truyện ngắn đăng báo được vài năm, giờ đang vật lộn với cuốn tiểu thuyết đầu tay. Đã tám tháng, bản thảo dừng ở chương bảy. Mỗi lần mở máy tính là cô lại lướt mạng, đọc tin, xem video, và ngày trôi qua.
Một chiều mưa, cô ghé một tiệm đồ cũ trong con hẻm nhỏ, thấy chiếc máy đánh chữ vỏ xanh rêu nằm dưới đống radio hỏng. Ông chủ tiệm bảo máy này của một người làm ở nhà xuất bản, con cháu bán đi khi dọn nhà. Phím còn nảy, ruy băng còn mực.
Vy mua về, nghĩ một chiếc máy không có mạng, không có nút xoá, sẽ ép cô phải viết. Đêm đầu tiên, cô gõ lại chương bảy, tiếng lách cách vang khắp căn phòng thuê, nghe như mưa đá rơi trên mái tôn. Cô viết được bốn trang, đi ngủ, thấy lòng nhẹ hẳn.
Sáng ra, ngay dưới trang thứ tư, có thêm một dòng chữ đánh máy, nét chữ hơi lệch vì ruy băng cũ: câu thứ hai dài quá, đọc tới giữa là hụt hơi.
Người phê bình nửa đêm
Vy nghĩ mình gõ lúc ngủ gật. Nhưng đêm sau, rồi đêm sau nữa, những lời phê tiếp tục xuất hiện, đêm nào cũng nhiều hơn. Nhân vật nữ chính nói chuyện như đọc báo cáo. Đoạn này cô cho nhân vật khóc ba lần, người đọc không khóc nổi lần nào. Chữ thật sự dùng bốn lần trong một trang.
Cô ngồi đọc mà mặt nóng bừng. Tức. Rất tức. Nhưng đọc lại đoạn văn của mình, cô thấy người ta nói đúng hết. Đúng tới mức cô muốn ném chiếc máy qua cửa sổ.
Đêm thứ năm, Vy quyết định cãi lại. Cô gõ một dòng: nói thì dễ, ai cũng chê được. Sáng ra, bên dưới có một câu trả lời gọn lỏn: đúng, chê thì dễ, viết lại mới khó, nên viết lại đi.
Thế là bắt đầu những cuộc đối thoại kỳ lạ nhất đời Vy. Ban ngày cô viết, ban đêm máy phê, sáng ra cô cãi, đêm sau máy cãi lại. Có hôm hai bên cãi nhau suốt nửa trang giấy chỉ vì một dấu phẩy.
Ông biên tập viên khó tính nhất thành phố
Vy quay lại tiệm đồ cũ hỏi thăm. Ông chủ tiệm lục sổ, nói chủ cũ của máy là ông Bình, biên tập viên lâu năm, nổi tiếng khó tính nhất giới. Nghe nói ông từng trả bản thảo cho một nhà văn kèm lời nhận xét dài hơn cả bản thảo.
Ông chủ tiệm cười, kể thêm: ông Bình khó vậy mà ai cũng muốn được ông đọc, vì sách nào qua tay ông cũng hay lên thấy rõ. Ông mất mấy năm rồi, chắc còn tiếc nghề.
Vy về nhà, ngồi nhìn chiếc máy rất lâu. Rồi cô gõ: cháu chào chú Bình, chú đọc giúp cháu tới hết cuốn này nhé. Sáng ra có một dòng: được, nhưng đừng gọi chú, gọi thầy.
Từ đó Vy viết đều mỗi ngày. Có những đêm lời phê chỉ có một chữ: được. Cô vui suốt một ngày. Có những đêm dài tới hai trang, cô ngồi khóc rồi viết lại. Bản thảo dày lên từng tuần.
Ngày bản thảo được nhận in
Mười tháng sau, Vy hoàn thành cuốn tiểu thuyết. Đêm cuối, cô gõ trang cuối cùng, kẹp vào máy, đi ngủ, tim đập thình thịch như chờ kết quả thi. Sáng ra, dưới chữ hết là một dòng: hay. In được rồi.
Cô gửi bản thảo cho một nhà xuất bản. Một tháng sau, cô biên tập viên trẻ ở đó gọi điện, giọng hào hứng, bảo đây là bản thảo sạch nhất chị từng nhận, gần như không phải sửa gì. Chị hỏi Vy học viết ở đâu mà chắc tay vậy.
Vy cười, không biết trả lời sao, chỉ nói mình có một người thầy rất nghiêm.
Tối đó, cô kể tin vui với chiếc máy đánh chữ. Sáng ra có một dòng ngắn, lần đầu tiên không phải lời phê: thầy mừng. Rồi ngay bên dưới, thêm một dòng nữa, khiến Vy suýt đánh rơi cốc cà phê.
Điều kiện của người đồng tác giả
Dòng ấy viết: tên thầy phải in trên bìa, đồng tác giả. Vy ngồi đờ người. Cô gõ lại, giải thích rằng nhà xuất bản không thể in tên một người đã mất mà không có giấy tờ gì, lại còn phải giải thích với độc giả ra sao.
Đêm đó máy im lặng. Đêm sau cũng im lặng. Vy biết thầy đang giận, cái giận của người già, không nói gì nhưng cả căn phòng như nặng thêm.
Cuối cùng cô nghĩ ra một cách. Cô gõ: cháu xin viết lời cảm ơn ở trang đầu, gửi tới chiếc máy đánh chữ vỏ xanh rêu, và người thầy khó tính đang sống trong nó. Rồi cô kẹp tờ giấy vào máy, đi ngủ.
Sáng ra, dưới dòng của cô có câu trả lời: chấp nhận. Và bên dưới nữa, như không nhịn được, thêm một dòng nhỏ: nhưng câu cảm ơn của cháu thừa một dấu phẩy, bỏ cái thứ hai đi. Vy ôm bụng cười tới mức chảy nước mắt, rồi ngoan ngoãn bỏ dấu phẩy thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Máy đánh chữ hoạt động như thế nào?
Khi bấm một phím, hệ cần gạt đẩy thanh chữ có khắc ký tự đập vào dải ruy băng tẩm mực, in hình chữ lên giấy. Sau mỗi chữ, bộ phận giữ giấy dịch sang một nấc để in chữ tiếp theo.
Vì sao nhiều người viết thích dùng máy đánh chữ?
Máy đánh chữ không có mạng, không có thông báo, không xoá dễ dàng, nên người viết buộc phải tập trung và viết tiếp thay vì sửa mãi một câu. Tiếng lách cách đều đặn cũng tạo cảm giác đang làm việc thật sự.
Bị bí ý tưởng khi viết thì nên làm gì?
Nhiều người viết thấy hiệu quả khi đặt giờ viết cố định mỗi ngày, viết nháp thật nhanh mà không sửa, hoặc đổi chỗ ngồi, đi bộ một vòng. Điều quan trọng là duy trì thói quen viết, kể cả những hôm viết dở.
Vì sao đọc to giúp sửa văn tốt hơn?
Khi đọc thành tiếng, tai nghe ra những câu quá dài, những chữ lặp lại và những chỗ nhịp bị gãy mà mắt đọc lướt dễ bỏ qua. Câu nào đọc tới giữa phải lấy hơi thường là câu nên tách đôi.
Biên tập viên làm những việc gì với một bản thảo?
Biên tập viên đọc kỹ bản thảo, góp ý về cấu trúc, nhân vật, nhịp kể, kiểm tra câu chữ và thông tin, rồi cùng tác giả chỉnh sửa trước khi in. Một biên tập viên giỏi giúp cuốn sách hay hơn mà vẫn giữ giọng riêng của tác giả.
