Cốc, cốc, cốc, rồi một giọng đàn ông già gọi khẽ qua khe cửa: Liên ơi, mở cửa cho anh. Mà nhà ấy không có ai tên Liên.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện ma vui do mình viết, khu phố và nhân vật đều hư cấu. Đây là chuyện về một con ngõ nhỏ, một lần đổi số nhà, và một ông cụ đi đâu cũng nhớ đường về, trừ khi người ta đổi số.
Ngõ nhỏ vừa được đánh lại số nhà
Chị Hoà làm tổ trưởng dân phố ở một khu phố nhỏ của thị xã trung du đã sáu năm. Đầu năm ấy, thị xã đánh lại số nhà cho cả khu cho thẳng hàng, dễ tìm. Nhà số bảy thành số mười hai, nhà số mười hai thành số mười chín, cả ngõ đảo lộn như bộ bài vừa xáo.
Mấy tuần đầu, người đưa thư đi lạc, khách tới chơi gọi điện hỏi đường, chị Hoà thì chạy khắp ngõ dán lại biển số. Chị nghĩ rắc rối chỉ có vậy. Chị nhầm.
Đêm đầu tiên sau khi gắn biển mới, gia đình trẻ ở nhà số bảy mới nghe tiếng gõ cửa lúc một giờ sáng. Ba tiếng, chậm rãi. Rồi một giọng già gọi: Liên ơi, mở cửa cho anh.
Anh chồng ra mở. Ngoài cửa không có ai, chỉ có gió thổi xào xạc hàng cau. Anh đóng cửa, vừa quay lưng thì tiếng gõ lại vang lên, lần này ở nhà bên cạnh.
Những cánh cửa bị gõ nhầm
Đêm nào cũng vậy. Tiếng gõ đi dọc con ngõ, gõ hết nhà này sang nhà khác, lần nào cũng gọi đúng một cái tên. Có nhà sợ quá không dám ra. Có nhà ra mở thì gặp gió.
Cô giáo trẻ ở nhà số chín mới là người đầu tiên đáp lại. Đêm ấy nghe gõ, cô nói vọng ra: dạ ông ơi, ông nhầm nhà rồi, nhà con không có ai tên Liên. Ngoài cửa im lặng một lúc. Rồi giọng già nói nhỏ: xin lỗi cháu, ông lẩn thẩn quá. Rồi tiếng bước chân đi tiếp.
Chuyện tới tai chị Hoà. Chị đi hỏi các cụ trong ngõ. Bà cụ bán nước đầu ngõ nghe tới cái tên Liên thì vỗ đùi: bà Liên nhà số bảy cũ đấy, giờ là số mười chín. Chồng bà là ông Khải, mất hồi cuối năm ngoái.
Hồi còn sống, ông Khải đi đâu cũng về khuya, vì ông làm thợ sửa đồng hồ, mê việc tới quên giờ. Bốn mươi năm, đêm nào ông cũng đứng ở cửa số bảy gõ ba tiếng và gọi đúng câu ấy.
Bà Liên ở số mười chín
Chị Hoà sang nhà bà Liên. Bà cụ đã ngoài tám mươi, tóc bạc trắng, đang ngồi lau chiếc đồng hồ quả quýt của chồng. Nghe chị kể, bà không sợ, chỉ cười móm mém: ông ấy cả đời nhớ được bao nhiêu cái đồng hồ, mà đổi cái số nhà là lạc.
Bà kể thêm, từ ngày đổi số, bà cứ thấy trong nhà thiếu một cái gì. Đêm nào bà cũng nằm nghe ngóng, nghe tiếng gõ cửa văng vẳng ở đâu xa xa trong ngõ, mà không bao giờ tới cửa nhà mình.
Chị Hoà vừa thương vừa buồn cười. Chị hỏi hồi xưa ông về khuya thì làm sao biết đúng nhà. Bà Liên nghĩ một lúc, rồi chỉ lên móc sắt trước cửa: hồi đó nhà treo cái đèn lồng đỏ, ông về thấy đèn là biết. Đèn hỏng từ lâu rồi, bà không treo nữa.
Chị Hoà đứng dậy, nói chắc nịch: bác để cháu lo.
Cả ngõ chỉ đường cho một ông cụ
Chiều hôm ấy, chị Hoà họp tổ dân phố bất thường ngay dưới gốc bàng đầu ngõ. Chị kể hết. Không ai cười chị. Cô giáo nhà số chín còn góp ý: hay mình làm cái bảng ghi số cũ số mới dán đầu ngõ, cho ông dễ đối chiếu.
Anh chồng nhà số bảy mới thì phản đối nhẹ nhàng: ông cụ thời xưa chắc không quen đọc bảng, mình làm sao cho ông nhìn là nhận ra. Cả tổ bàn tới bàn lui. Cuối cùng chốt hai việc: dán bảng đối chiếu cho người sống, và treo lại đèn lồng đỏ cho người đã khuất.
Tối đó, chị Hoà mua một chiếc đèn lồng đỏ, tự tay treo lên móc sắt trước cửa nhà bà Liên. Cả ngõ tắt bớt đèn sân cho chiếc đèn lồng nổi bật lên giữa bóng tối, như một cái mốc.
Một giờ sáng. Cả ngõ nằm nghe. Tiếng gõ bắt đầu ở đầu ngõ, ngập ngừng ở nhà số bảy mới, rồi dừng lại. Rồi tiếng bước chân đi tiếp, chậm rãi, thẳng một mạch tới cuối ngõ. Cốc, cốc, cốc. Liên ơi, mở cửa cho anh. Trong nhà số mười chín, có tiếng một bà cụ đáp lại rất khẽ: anh về muộn thế.
Lá đơn có thêm một chữ ký
Từ đó, ngõ nhỏ lại yên. Đêm nào chiếc đèn lồng đỏ cũng sáng, và đêm nào bà Liên cũng ngủ ngon. Gia đình nhà số bảy mới còn hơi tiếc, vì thỉnh thoảng nửa đêm họ vẫn nghe tiếng bước chân dừng lại trước cửa nhà mình một chút, như ông cụ ghé qua chào chỗ cũ rồi mới đi tiếp.
Cuối năm, phường thông báo có thể sẽ điều chỉnh số nhà thêm một lần nữa cho khớp với tuyến phố mới mở. Cả ngõ nghe xong nhìn nhau, không ai bảo ai, cùng đi tìm chị Hoà.
Chị Hoà soạn một lá đơn kiến nghị lễ phép, xin giữ nguyên số nhà hiện tại vì bà con đã quen. Cả ngõ ký đủ hai mươi mốt hộ. Chị mang đơn về để qua đêm trên bàn, định sáng mai nộp.
Sáng hôm sau, chị mở đơn ra đếm lại, thấy có hai mươi hai chữ ký. Chữ ký cuối cùng nét run run, nghiêng nghiêng, kiểu chữ của người cả đời cầm tua vít bé xíu, và bên cạnh có ghi rõ địa chỉ: nhà số bảy cũ, nay là số mười chín, xin đừng đổi nữa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao các khu phố phải đánh lại số nhà?
Khi đường phố được mở rộng, nhập tách hay xây thêm nhà, số nhà cũ có thể lộn xộn, trùng hoặc nhảy cóc. Đánh lại số giúp việc tìm địa chỉ, giao thư, giao hàng và quản lý thuận tiện hơn.
Vì sao người lớn tuổi hay nhớ địa chỉ cũ hơn địa chỉ mới?
Những thông tin gắn với thói quen nhiều năm được lưu rất sâu trong trí nhớ dài hạn. Thông tin mới cần được nhắc lại nhiều lần mới thay thế được, nên người lớn tuổi thường cần thời gian lâu hơn để quen.
Người lớn tuổi hay quên đường về nhà thì gia đình nên làm gì?
Có thể để trong túi người thân một tấm thẻ ghi tên, địa chỉ và số điện thoại của gia đình. Nếu tình trạng quên xảy ra thường xuyên, nên đưa người thân đi khám để bác sĩ đánh giá.
Tiếng gõ cửa lúc nửa đêm thường do đâu?
Cành cây đập vào cửa khi có gió, cửa gỗ co giãn kêu tách, mèo hay chuột chạy qua, hoặc tiếng gõ từ nhà bên truyền qua tường. Ban đêm yên tĩnh nên những âm thanh ấy nghe rõ và dễ bị hiểu thành tiếng gõ cửa.
Treo đèn lồng trước cửa có ý nghĩa gì trong đời sống người Việt?
Đèn lồng đỏ thường gắn với ngày Tết, lễ hội và mong ước ấm áp, may mắn. Ngày trước, một ngọn đèn treo trước cửa cũng đơn giản là để người về khuya dễ nhận ra nhà mình.
