Tối rằm tháng tám, đội lân của phố đã sẵn sàng, chỉ thiếu đúng người đánh trống, thì một chàng trai áo trắng bước ra từ đầu hẻm, nói: để mình đánh cho.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện ma vui do mình viết, con phố và các nhân vật đều hư cấu. Ai lớn lên ở phố hẳn nhớ tiếng trống lân đêm Trung thu, tiếng trống mà nghe từ đầu phố cũng thấy tim đập theo. Truyện này về một tiếng trống như thế.
Đội lân thiếu người
Phố Hàng Gỗ, một con phố nhỏ ở thị xã cũ ven sông, năm nào cũng có đội múa lân của tụi thanh niên trong phố. Đội năm nay gồm sáu đứa, đứa lớn nhất mười bảy tuổi, tập suốt một tháng sau giờ học, đầu lân mượn của câu lạc bộ thiếu nhi.
Người đánh trống là thằng Tùng, tay trống chắc nhất đội. Vậy mà chiều rằm, Tùng bị sốt, mẹ không cho ra đường. Cả đội cuống cuồng. Không có trống thì lân múa thế nào. Mấy đứa thử đánh, đứa nào cũng lạc nhịp, lân nhảy một kiểu, trống gõ một kiểu.
Bảy giờ tối, cả phố đã bày mâm cỗ, trẻ con cầm đèn ông sao đứng chờ. Đội lân đứng ở đầu phố, mặt mày ủ rũ, đang tính hay là múa không trống.
Đúng lúc ấy, một chàng trai áo sơ mi trắng cũ, quần âu, tóc cắt ngắn kiểu ngày xưa, bước ra từ đầu hẻm. Anh nhìn cái trống, cười, bảo: để mình đánh cho.
Tiếng trống làm cả phố đứng dậy
Không ai biết anh là ai, nhưng không có lựa chọn nào khác. Anh cầm dùi lên, gõ thử ba tiếng. Cả đội lân giật mình. Tiếng trống chắc, gọn, vang như có ai gõ vào ngực mình.
Rồi anh vào nhịp. Nhịp trống lân rộn ràng, lúc dồn dập như mưa rào, lúc ngắt quãng như lân đang dò đường, lúc lại đổ hồi như lân vừa nhảy lên cao. Thằng Khoa múa đầu lân bỗng thấy chân mình tự bước đúng nhịp, nhảy cao hơn bao giờ hết.
Cả phố bỏ dở mâm cỗ chạy ra. Các ông bà già đứng ở hiên, nghe tiếng trống mà mắt sáng lên. Trẻ con reo hò. Người đi đường dừng xe lại xem. Đội lân đi hết phố, vào từng nhà chúc Tết Trung thu, nhà nào cũng mở cửa, mời bánh, mời trà.
Một ông cụ ở cuối phố, nghe tiếng trống, đứng dậy khỏi xe lăn, run run vỗ tay theo nhịp.
Lũ trẻ trong đội hỏi tên anh, anh chỉ cười, bảo cứ gọi là anh trống. Hỏi anh ở phố nào, anh hất cằm về phía đầu hẻm, bảo ở gần đây thôi. Mồ hôi nhễ nhại trên trán tụi trẻ, còn áo anh vẫn khô, trắng tinh, không một nếp nhăn, mà chẳng đứa nào kịp để ý.
Người trống trong ảnh cũ
Gần mười giờ, đội lân dừng ở nhà ông cụ cuối phố để nghỉ. Ông cụ nhìn chàng trai đánh trống rất lâu, rồi bảo thằng Khoa đẩy xe vào nhà, lấy ra một khung ảnh cũ trên tường.
Trong ảnh là đội lân của phố Hàng Gỗ hơn năm mươi năm trước, sáu chàng trai đứng quanh đầu lân, ai cũng gầy, cười toe. Đứng giữa ảnh, tay cầm dùi trống, là một chàng trai áo trắng, tóc cắt ngắn, giống hệt người vừa đánh trống cả tối.
Ông cụ bảo, đó là anh Phong, tay trống giỏi nhất phố thời ấy. Năm ấy, đêm Trung thu, ông múa đầu lân, anh Phong đánh trống. Rồi anh đi xa, đi làm ăn ở nơi khác, mất ở đó, không bao giờ về lại phố.
Thằng Khoa quay ra tìm chàng trai đánh trống. Chiếc trống vẫn đặt ở hiên, đôi dùi gác ngay ngắn trên mặt trống. Người đã không còn đâu.
Hồi trống chào
Cả đội lân đứng lặng ở hiên nhà ông cụ. Không ai sợ, chỉ thấy lạ. Ông cụ vỗ vai thằng Khoa, bảo, anh Phong mê Trung thu lắm, chắc nghe tụi cháu thiếu trống nên về đánh giúp.
Đúng lúc ấy, chiếc trống ở hiên tự vang lên một hồi. Không ai cầm dùi. Đôi dùi vẫn nằm yên trên mặt trống, vậy mà tiếng trống đổ dồn, rồi chậm lại, rồi dứt bằng ba tiếng thật chắc, đúng kiểu hồi trống chào khi đội lân rời một nhà.
Cả phố nghe thấy. Không ai hét, không ai chạy. Người ta đứng ở hiên nhà mình, vỗ tay, như vỗ tay cho một người vừa biểu diễn xong.
Ông cụ ngồi trên xe lăn, cười móm mém, nói khẽ: đánh vẫn hay như ngày xưa.
Chiếc dùi trống thứ ba
Năm sau, thằng Tùng khỏi ốm, lại đánh trống cho đội. Nhưng đội lân phố Hàng Gỗ có thêm một thói quen. Trước khi xuất phát, cả đội đặt bên cạnh trống một đôi dùi thứ hai, sơn trắng, như mời một người nữa vào nhịp.
Thằng Tùng kể, có những lúc nó đánh tới đoạn khó, đang sợ lạc nhịp thì thấy tay mình tự vững lại, tiếng trống chắc hẳn lên, như có ai đánh cùng. Nó bảo, đánh trống mà có thầy đứng sau thì không sợ sai.
Đội lân phố Hàng Gỗ từ đó nổi tiếng khắp thị xã, năm nào cũng được mời đi biểu diễn ở nhà văn hoá. Người ta khen tiếng trống của đội có hồn, nghe như của người xưa.
Còn khung ảnh cũ thì ông cụ cuối phố treo lại lên tường, ngay cạnh một tấm ảnh mới, đội lân năm nay. Ai để ý kỹ sẽ thấy trong tấm ảnh mới, ở góc sau thằng Tùng, có một vệt sáng mờ hình người áo trắng, tay cầm đôi dùi, đang cười.
Câu hỏi thường gặp
Múa lân đêm Trung thu có ý nghĩa gì?
Múa lân là hoạt động quen thuộc dịp Trung thu ở nhiều nơi, mang ý nghĩa cầu may mắn, bình an, đồng thời là niềm vui của trẻ em và dịp cả phố quây quần.
Trống lân có vai trò gì trong màn múa?
Tiếng trống dẫn nhịp cho người múa, báo các động tác như chào, dò đường, nhảy, nghỉ. Người đánh trống giỏi giúp màn múa có hồn và đồng đều.
Đèn ông sao là gì?
Đèn ông sao là chiếc đèn lồng năm cánh làm bằng tre và giấy bóng kính, là đồ chơi truyền thống của trẻ em Việt Nam trong đêm Trung thu.
Vì sao Trung thu còn gọi là Tết đoàn viên?
Trung thu rơi vào rằm tháng tám âm lịch, trăng tròn và sáng nhất, gia đình thường sum họp ngắm trăng, phá cỗ, nên dịp này gắn với ý nghĩa đoàn viên.
Truyện có thật không?
Không. Đây là truyện ma vui hư cấu, phố Hàng Gỗ và các nhân vật đều do người viết tưởng tượng.
