Sáng hôm ấy, chiếc áo dài tím Uyên để dở trên ma nơ canh đã được khâu xong phần cổ, đường kim đều như máy, kèm một mẩu giấy ghim ở tay áo: cổ cao quá nửa phân.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện ma vui do mình viết, tiệm may và các nhân vật đều hư cấu. Ai từng đặt may áo dài hẳn biết, một chiếc áo đẹp nằm ở những nửa phân nhỏ xíu. Truyện này về một người thợ không chịu bỏ qua nửa phân nào.
Tiệm áo dài bên sông
Uyên hai mươi bốn tuổi, học thiết kế thời trang ở thành phố, về Huế nhận lại tiệm may áo dài của bà cô ruột, bà Nhàn. Tiệm nhỏ, nằm trong một con kiệt gần sông, có khung cửa sổ gỗ chạm hoa, kệ vải xếp kín tường, và một chiếc máy may đạp chân bà Nhàn dùng cả đời.
Bà Nhàn may áo dài nổi tiếng cả vùng, từ áo đi học, áo đi lễ, tới áo cưới. Bà nghiêm khắc với từng đường kim, khách quen bảo áo bà may mặc vào là thấy mình đứng thẳng hơn. Bà mất vào mùa mưa năm ngoái, để lại tiệm và một cuốn sổ đo đầy kín tên khách.
Uyên giỏi vẽ mẫu, nhưng tay nghề may áo dài còn non. Tuần đầu, khách quen tới đặt áo, nhìn cô rồi ngập ngừng, bảo thôi để cô làm quen đã.
Uyên nhận được đúng ba đơn hàng trong tháng đầu. Cô may chậm, may đi may lại, đêm nào cũng để áo dở trên ma nơ canh rồi mệt quá đi ngủ.
Những đường kim trong đêm
Sáng thứ nhất, cổ áo dài tím đã được may xong, kèm mẩu giấy chê cao quá nửa phân. Uyên đo lại, đúng là cao quá nửa phân thật. Cô sửa, rồi ngồi thừ người. Chữ trên mẩu giấy là chữ bà Nhàn.
Sáng thứ hai, tà áo trắng của một cô học sinh được viền lại, đường viền mảnh như sợi tóc, kèm mẩu giấy: may tà áo dài phải ủi trước khi viền, nhớ chưa.
Sáng thứ ba, Uyên để thử một chiếc áo mà cô cắt hỏng phần eo, định bỏ. Sáng ra, chiếc áo nguyên đó, không ai sửa, chỉ có mẩu giấy ghim ngay eo áo: hỏng thế này thì tự làm đi, bà không sửa áo cắt ẩu.
Uyên vừa bực vừa buồn cười. Bà cô vẫn y như hồi còn sống, khen ít, chê nhiều, mà chê chỗ nào cũng đúng.
Học nghề với cô giáo vô hình
Từ đó, Uyên học nghề theo cách lạ nhất. Ban ngày cô may, tối cô để áo trên ma nơ canh. Sáng ra, áo nào làm được tới đâu thì có lời nhận xét tới đó. Có khi bà sửa giúp một đường, có khi bà chỉ để lại mấy chữ, có khi bà không làm gì cả.
Những mẩu giấy ngắn mà rõ. Tay áo raglan phải lượn theo vai người mặc. Hàng nút cách đều, đo bằng thước chứ đừng ước bằng mắt. Vải lụa thì kim nhỏ, chỉ mảnh, đừng tham nhanh. Uyên gom hết mẩu giấy vào một cuốn sổ, gọi là sách giáo khoa của bà.
Hai tháng sau, khách quen bắt đầu quay lại. Một bà khách mặc thử chiếc áo Uyên may, đứng trước gương rất lâu, rồi bảo: áo này mặc vào thấy đứng thẳng hơn, giống áo bà Nhàn may.
Tối ấy, trên ma nơ canh trống trơn có một mẩu giấy: được.
Chiếc áo cưới khó nhất
Rồi một cô gái tới đặt may áo cưới. Cô đưa ra một tấm ảnh cũ, chiếc áo dài cưới màu đỏ của mẹ cô, do chính bà Nhàn may hơn hai mươi năm trước. Cô muốn một chiếc áo giống y như vậy, cổ thêu hoa sen, tà áo dài chấm gót.
Uyên nhìn tấm ảnh mà toát mồ hôi. Đường thêu tinh xảo, phom áo khó, cô chưa từng làm áo nào phức tạp như thế. Cô nhận đơn, rồi tối về ngồi trước ma nơ canh, nói khẽ: bà ơi, cái này con không làm nổi một mình.
Sáng ra, ma nơ canh vẫn trống, nhưng có một mẩu giấy dài nhất từ trước tới giờ: cái này tự làm đi. Bà ngồi bên cạnh. Con làm sai chỗ nào, bà gõ máy may.
Uyên làm suốt ba tuần. Đêm nào cũng có lúc chiếc máy may đạp chân trong góc khẽ kêu cạch một tiếng, đúng lúc cô cắt lệch, khâu chùng, hay chọn sai màu chỉ. Cô dừng tay, sửa lại, tiếng cạch thôi.
Mẩu giấy cuối cùng
Ngày cô dâu tới thử áo, cả tiệm sáng bừng. Chiếc áo dài đỏ ôm vừa vặn, cổ thêu hoa sen nổi khẽ dưới ánh sáng, tà áo chấm gót đúng như trong ảnh. Mẹ cô dâu đi cùng, nhìn con gái mà khóc, bảo áo giống hệt áo bà Nhàn may cho mẹ năm xưa.
Cô dâu hỏi Uyên ai dạy cô may đẹp vậy. Uyên chỉ vào chiếc máy may đạp chân trong góc, cười, bảo cô giáo khó tính nhất Huế.
Tối ấy, khi khách về hết, Uyên tìm thấy trên ma nơ canh một mẩu giấy cuối cùng, viết chậm, nắn nót hơn mọi lần: từ nay tiệm là của con, bà đi nghỉ đây, nhớ đo hai lần cắt một lần.
Từ hôm đó, không còn mẩu giấy nào xuất hiện nữa. Nhưng Uyên vẫn giữ thói quen để một chiếc áo trên ma nơ canh mỗi tối. Và những đêm cô may vội, cắt ẩu, cô vẫn có cảm giác như trong góc tiệm vang lên một tiếng cạch rất khẽ, đủ để cô đặt kéo xuống, đo lại lần nữa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao áo dài cần đo rất kỹ?
Áo dài ôm sát thân, chỉ lệch nửa phân ở cổ, vai, eo cũng làm áo nhăn hoặc gò bó. Thợ may áo dài thường đo nhiều số đo và thử áo nhiều lần trước khi hoàn thiện.
Vì sao màu tím gắn với xứ Huế?
Áo dài tím từ lâu là hình ảnh quen thuộc của nữ sinh và phụ nữ Huế, được nhắc nhiều trong thơ ca, nhạc, tạo nên cái tên màu tím Huế mộc mạc, dịu dàng.
Tay áo raglan trong áo dài là gì?
Tay raglan là kiểu tay áo được cắt liền một đường xéo từ cổ xuống nách, giúp áo ôm vai mềm mại, không có đường may ngang vai, được dùng phổ biến trong áo dài hiện đại.
Học nghề may áo dài cần gì?
Cần kiên nhẫn, khéo tay, nắm chắc cách đo, cắt, may, ủi và nhiều thời gian thực hành bên cạnh người thợ có kinh nghiệm. Nhiều người học theo lối truyền nghề trong gia đình.
Truyện có thật không?
Không. Đây là truyện ma vui hư cấu, Uyên, bà Nhàn và tiệm may đều do người viết tưởng tượng.
