Cánh cửa thang máy vừa khép lại thì chiếc rương gỗ trong tay Mai rung lên bần bật, và một giọng bà già hét lên: mở ra, mở ra, cái hộp sắt này nó nhốt người.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện ma vui do mình viết, chiếc rương, căn hộ và các nhân vật đều hư cấu. Ai có ông bà từng lên thành phố ở cùng con cháu hẳn nhớ những ngày đầu các cụ ngơ ngác trước đủ thứ máy móc. Truyện này cũng vậy, chỉ có điều bà cụ đã mất rồi.
Chiếc rương từ quê
Mai hai mươi tám tuổi, làm kế toán ở thành phố, vừa mua được một căn hộ nhỏ ở tầng mười tám. Bà ngoại Mai mất được hai năm, căn nhà ở quê, một làng ven sông vùng đồng bằng Bắc Bộ, sắp được bán lại.
Trước khi bán, Mai về dọn đồ, mang lên thành phố chiếc rương gỗ của bà. Rương chạm hoa cúc, khoá đồng, bên trong là chiếc khăn vấn, bộ áo cánh, mấy tấm ảnh cũ, và một cuốn sổ bà ghi công thức làm tương. Mai thương bà, không nỡ để ai khác giữ.
Chuyến xe khách lên thành phố bình yên. Nhưng tới chân toà nhà, Mai ôm rương bước vào thang máy, cửa vừa đóng thì rương rung lên, và giọng bà ngoại vang lên rõ mồn một.
Mai suýt đánh rơi rương. Cô ôm chặt, hai tay run run, nói khẽ: bà ơi, đây là thang máy, nó chở người lên nhà, không nhốt ai đâu. Giọng bà im một lúc, rồi càu nhàu: lên nhà gì mà cao như lên trời thế này.
Những thứ đáng sợ ở thành phố
Từ hôm đó, căn hộ của Mai có hai người ở. Bà ngoại không hiện ra, nhưng Mai nghe được tiếng bà, thấy được những việc bà làm. Và bà sợ đủ thứ.
Bà sợ cánh cửa kính tự động ở siêu thị dưới toà nhà. Lần nào Mai mang rương đi qua, cửa tự mở, bà lại kêu lên: ai mở đấy, ai mở cửa đấy. Bà sợ chiếc máy hút bụi tự chạy, Mai bật lên là nghe trong rương có tiếng lạy rối rít. Bà sợ cả cái vòi nước cảm ứng, đưa tay ra là nước chảy, bà bảo nước nhà này có ma.
Mai nghe mà vừa thương vừa buồn cười. Ma mà bảo nước có ma.
Tối nào bà cũng đòi về quê. Bà bảo ở đây không có đất, không có giếng, không có hàng xóm sang chơi, lên tới tầng mười tám nhìn xuống chóng hết cả mặt.
Mai dạy bà dùng thành phố
Mai quyết định dạy bà, như ngày xưa bà dạy cô nấu cơm, khâu áo. Cô đặt chiếc rương ngay cửa sổ, chỗ nhìn ra cả thành phố, và mỗi tối giải thích một thứ.
Cô bảo thang máy là cái giếng nằm dọc, người ta kéo người lên như kéo gàu nước. Bà nghe xong thì gật gù, bảo thế thì dễ hiểu. Cô bảo máy hút bụi là cái chổi chạy bằng điện, nó không ăn người, chỉ ăn bụi. Bà lẩm bẩm, chổi gì mà ồn như máy cày.
Có hôm, Mai mở cho bà nghe chèo trên điện thoại. Trong rương im lặng rất lâu, rồi bà khen, cái hộp này hay, ở trong có cả gánh chèo. Từ đó tối nào bà cũng đòi nghe một trích đoạn.
Dần dần, bà bớt sợ. Có lần Mai đi làm về, thấy máy hút bụi đang chạy quanh nhà, bà tự bật, còn khen nó chăm hơn con mèo nhà hàng xóm ở quê.
Món tương của bà
Nhưng bà vẫn nhớ quê. Một tối, bà bảo Mai mở cuốn sổ trong rương, trang có công thức làm tương. Bà bảo, ở quê giờ này người ta đang làm tương, bà nhớ mùi tương quá.
Mai chưa làm tương bao giờ. Cô mua đậu tương, mua gạo nếp, mượn được cái chum nhỏ của bà cụ hàng xóm tầng mười bảy, người cũng từ quê lên ở với con. Hai bà cháu, một người một ma, làm tương trên ban công tầng mười tám. Bà chỉ từng bước, Mai làm theo.
Bà cụ tầng mười bảy sang xem, nghe Mai nói chuyện một mình với chiếc rương, tưởng cô gọi điện. Bà cụ hỏi ai dạy cháu làm tương khéo thế. Mai bảo, bà ngoại cháu. Bà cụ cười, bảo hồi trước bà cũng làm tương mỗi năm, giờ lên đây không có chỗ.
Từ đó, ban công tầng mười tám có hai chum tương, một của Mai, một của bà cụ tầng mười bảy. Hai bà, một người một ma, trò chuyện với nhau qua tiếng Mai truyền lời, kể chuyện làng, chuyện chợ, chuyện ngày xưa.
Không đòi về nữa
Mấy tháng sau, Mai để ý thấy bà ngoại không đòi về quê nữa. Bà vẫn sợ cửa tự động, vẫn càu nhàu thang máy, nhưng tối nào cũng có việc. Nghe chèo, trông chum tương, nghe bà cụ tầng mười bảy kể chuyện.
Một tối, Mai hỏi bà có còn muốn về quê không. Bà im lặng rất lâu, rồi bảo: quê là chỗ có người mình thương. Giờ người bà thương ở đây, thì đây là quê.
Mai ngồi cạnh chiếc rương, nhìn ra thành phố đang lên đèn, mắt cay cay. Rồi bà bảo thêm: nhưng mà cái thang máy thì bà vẫn ghét.
Tết năm ấy, Mai mang chiếc rương về quê ăn Tết, đi xe khách, không đi máy bay vì bà bảo máy bay chắc còn tệ hơn thang máy. Tới làng, bà vui ra mặt, rương ấm lên trong tay Mai. Nhưng tới mùng bốn, bà lại giục: thôi lên thôi cháu, chum tương trên ấy chưa ai trông.
Câu hỏi thường gặp
Người cao tuổi lên thành phố ở cùng con cháu hay gặp khó khăn gì?
Nhiều cụ bỡ ngỡ với nhà cao tầng, thang máy, thiết bị tự động, thiếu hàng xóm quen và khoảng đất trồng trọt. Con cháu kiên nhẫn hướng dẫn, tạo việc nhẹ và kết nối với người cùng lứa giúp các cụ quen dần.
Làm tương bần cần những gì?
Tương truyền thống thường làm từ đậu tương rang, xôi nếp ủ mốc, muối và nước, ngâm trong chum phơi nắng nhiều tuần. Mỗi vùng có cách làm và tỷ lệ riêng.
Chèo là loại hình nghệ thuật gì?
Chèo là loại hình sân khấu dân gian truyền thống của đồng bằng Bắc Bộ, kết hợp hát, múa, diễn, thường kể những tích truyện dân gian với nhiều nhân vật hề chèo vui nhộn.
Giữ đồ vật kỷ niệm của người thân có ý nghĩa gì?
Đồ vật kỷ niệm giúp con cháu nhớ về người đã khuất, giữ lại nếp nhà, công thức, câu chuyện. Nhiều gia đình truyền những món đồ ấy qua nhiều thế hệ.
Truyện có thật không?
Không. Đây là truyện ma vui hư cấu, Mai, bà ngoại và chiếc rương đều do người viết tưởng tượng.
