Sáng thứ năm liên tiếp, Nhi mở cửa phòng thuốc và lại thấy bốn ngăn kéo ở góc dưới bên trái chiếc tủ trăm ngăn hé ra, đều nhau, như có ai vừa bốc thuốc lúc nửa đêm.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, khoa y học cổ truyền và các nhân vật đều do mình tưởng tượng. Đây là một truyện ma có lời giải, và mình xin nói trước, truyện không hướng dẫn dùng vị thuốc nào cả, dùng thuốc thì bạn phải hỏi thầy thuốc có chuyên môn.
Chiếc tủ thuốc trăm ngăn
Nhi hai mươi hai tuổi, sinh viên dược năm cuối, thực tập ở khoa y học cổ truyền của một bệnh viện tỉnh. Phòng thuốc của khoa có một chiếc tủ gỗ cao chạm trần, chia thành rất nhiều ngăn kéo nhỏ, mỗi ngăn đựng một vị thuốc khô, có tay nắm bằng đồng. Người trong khoa gọi nó là tủ trăm ngăn.
Chiếc tủ có từ ngày khoa mới thành lập, do một ông lương y già đóng và dùng suốt mấy chục năm. Ông đã mất, tủ được giữ lại, vẫn dùng hằng ngày. Gỗ đã lên nước sẫm màu, mùi thảo mộc thấm vào từng thớ.
Việc của Nhi là sắp xếp, kiểm kê các vị thuốc, ghi chép, phụ dược sĩ chính cân thuốc theo đơn của bác sĩ. Cô thích căn phòng này, yên tĩnh, thơm mùi cam thảo và quế, ánh sáng buổi sáng chiếu xiên qua ô cửa sổ.
Nhưng chỉ sau một tuần, Nhi phát hiện ra một chuyện lạ. Sáng nào mở cửa, cô cũng thấy vài ngăn kéo ở góc dưới bên trái của tủ hé ra một chút, dù chiều hôm trước cô đã đóng kín tất cả.
Ông lương y đi bốc thuốc
Nhi hỏi chị Thanh, dược sĩ chính của khoa. Chị Thanh cười, bảo chuyện ấy có từ lâu rồi, các cô hộ lý bảo là ông lương y già nửa đêm về bốc thuốc cho bệnh nhân. Chị nói nửa đùa nửa thật, nhưng Nhi để ý chị không bao giờ ở lại phòng thuốc sau khi trời tối.
Các cô hộ lý kể thêm. Ông lương y ngày xưa có thói quen thức khuya, đêm nào cũng ngồi trong phòng thuốc, mở từng ngăn kiểm tra, ngửi, sờ, xem thuốc có ẩm mốc không. Ông bảo thuốc cũng như người, phải thăm hỏi hằng ngày.
Nhi là sinh viên khoa học, không tin chuyện ấy. Nhưng mỗi sáng nhìn những ngăn kéo hé ra đều đặn, cô vẫn thấy gai người. Có hôm cô đứng trước tủ, khẽ nói: ông ơi, cháu đóng tủ cẩn thận rồi, ông đừng mở nữa, thuốc dễ ẩm.
Sáng hôm sau, các ngăn vẫn mở. Nhi quyết định làm cho ra lẽ. Cô ghi chép lại mỗi sáng: ngăn nào mở, mở bao nhiêu, hôm ấy trời thế nào.
Cuốn sổ ghi chép
Sau ba tuần, Nhi nhìn lại cuốn sổ và thấy ba điều. Thứ nhất, ngăn mở luôn là những ngăn ở góc dưới bên trái, không bao giờ ở góc khác. Thứ hai, những ngăn mở thường là ngăn nhẹ, đựng ít thuốc. Thứ ba, những đêm mưa ẩm thì ít ngăn mở hơn đêm khô.
Cô bắt đầu nghĩ tới chuyện vật lý. Cô lấy chiếc thước thuỷ của tổ bảo trì, đặt lên nóc tủ, rồi lên mặt từng tầng ngăn. Bọt khí trong thước lệch hẳn về một phía. Chiếc tủ nghiêng nhẹ về phía trước và sang trái.
Cô nằm bò xuống sàn, soi đèn pin vào gầm tủ. Một chân tủ phía trước bên trái đã bị mối ăn mất một phần, lún xuống. Ai đó từng chêm một miếng gỗ mỏng vào cho cân, nhưng miếng gỗ đã mục, vỡ vụn.
Nhi còn phát hiện thêm một điều. Ngay sau bức tường phòng thuốc là phòng đặt máy phát điện dự phòng của bệnh viện. Cô hỏi tổ kỹ thuật, họ bảo máy phát được chạy thử tự động mỗi đêm vào khoảng mười hai giờ, chừng mười lăm phút.
Lời giải dưới chân tủ
Mọi thứ khớp lại. Chiếc tủ nghiêng về phía trước. Mỗi đêm, máy phát điện chạy thử làm tường và sàn rung nhẹ. Những ngăn kéo nhẹ ở góc thấp nhất, nghiêng nhất, theo rung động trượt dần ra ngoài một chút. Đêm khô, gỗ co lại, ngăn kéo lỏng hơn nên trượt nhiều. Đêm ẩm, gỗ nở ra, ngăn kéo khít hơn nên ít trượt.
Nhi trình bày với chị Thanh và trưởng khoa. Tổ bảo trì tới thay chân tủ, chêm lại cho phẳng. Đêm ấy, Nhi xin ở lại tới quá nửa đêm. Đúng mười hai giờ, tường khẽ rung khi máy phát chạy. Không ngăn kéo nào nhúc nhích.
Sáng hôm sau, tủ trăm ngăn đóng kín. Sáng hôm sau nữa cũng vậy. Cả khoa vỗ tay khen cô sinh viên thực tập. Chị Thanh cười, bảo vậy là từ nay chị dám ở lại phòng thuốc buổi tối rồi.
Có một cô hộ lý lớn tuổi thì hơi buồn. Cô bảo thế là ông lương y không về bốc thuốc nữa. Nhi an ủi cô, rằng ông lương y chắc vui lắm, vì cái tủ của ông được sửa lại vững chãi, dùng thêm mấy chục năm nữa.
Mảnh giấy trong ngăn cuối
Trước khi kết thúc đợt thực tập, Nhi được giao kiểm kê toàn bộ tủ, lau từng ngăn. Ở ngăn kéo thấp nhất góc trái, ngăn mở nhiều nhất trong sổ của cô, cô thấy dưới lớp giấy lót có một mảnh giấy cũ gấp tư.
Đó là nét chữ của ông lương y, mực tàu, nét bút lông. Nhi phải nhờ một bác sĩ lớn tuổi đọc giúp. Mảnh giấy là một lời dặn ngắn ông viết cho người sau: chân trước bên trái yếu, mỗi năm nhớ chêm lại, kẻo ngăn kéo tự chạy ra, người ta lại tưởng ông về.
Cả khoa cười ồ lên. Thì ra chính ông lương y đã biết từ lâu, đã đoán trước cả cái chuyện ma mà người đời sau sẽ kể. Ông chỉ không ngờ mảnh giấy nằm dưới đáy ngăn, chẳng ai đọc tới.
Nhi chép lại lời dặn ấy, dán lên cạnh tủ, bên dưới ghi thêm một dòng: đã chêm, kèm ngày tháng. Cô bảo đó là cách cô chào ông lương y, một người cô chưa bao giờ gặp, mà đã dạy cô bài học đầu tiên của nghề: thấy điều lạ thì đừng vội sợ, cứ ghi chép, cứ đo, và nhớ nhìn xuống dưới chân.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ngăn kéo có thể tự trượt ra?
Khi đồ gỗ đặt trên mặt sàn không phẳng hoặc bị nghiêng, cộng với rung động từ máy móc, xe cộ, ngăn kéo nhẹ có thể trượt dần ra. Kê lại chân tủ cho cân bằng thường giải quyết được.
Vì sao gỗ co giãn theo thời tiết?
Gỗ hút và nhả hơi nước theo độ ẩm không khí, nên nở ra khi ẩm, co lại khi khô. Vì thế ngăn kéo gỗ có lúc khít, có lúc lỏng tuỳ mùa.
Thuốc y học cổ truyền cần bảo quản thế nào?
Dược liệu khô cần để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm mốc, côn trùng và được kiểm tra thường xuyên. Việc dùng thuốc phải theo chỉ định của thầy thuốc có chuyên môn, không tự ý bốc thuốc.
Vì sao ghi chép lại hiện tượng lạ giúp tìm ra nguyên nhân?
Ghi chép đều đặn giúp ta thấy quy luật mà trí nhớ dễ bỏ qua, như thời điểm, vị trí hay điều kiện thời tiết. Từ quy luật, ta mới đặt được giả thuyết và kiểm chứng.
Vì sao đồ vật của người đã khuất hay gắn với truyện ma?
Người ta thường gắn kỷ vật với hình bóng chủ cũ, nên mọi chuyển động lạ của chúng dễ được hiểu là người ấy trở về. Truyện có lời giải giúp ta vừa giữ được tình cảm vừa hiểu đúng sự việc.
