Tiếng gõ cửa vang lên lúc một giờ sáng, giữa tiếng mưa như trút, và người đứng ngoài nói rằng vợ anh sắp sinh ở bản trên, xin cô đi ngay.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện mình viết, xã vùng cao và trạm y tế trong truyện đều là tưởng tượng, không gắn với nơi nào có thật. Truyện kể về một cô y sĩ trẻ, một đêm mưa và một người dẫn đường cứ đi trước mãi không chịu chờ.
Trạm y tế xã trên sườn núi
Nguyệt hai mươi lăm tuổi, y sĩ, quê ở đồng bằng, tình nguyện lên làm ở trạm y tế một xã vùng cao. Trạm là một ngôi nhà cấp bốn nằm ở lưng chừng dốc, phía trên là đồi, phía dưới là con suối. Trạm có ba người, nhưng đêm thường chỉ một người trực.
Mùa mưa năm ấy dài. Mưa mấy ngày liền không ngớt, suối dâng ngầu đỏ, đường xuống huyện bị chia cắt. Cán bộ xã đi khắp bản dặn dân tránh xa chân đồi. Nguyệt ở lại trạm trực, ôm cái đài nghe tin thời tiết.
Trạm có một cái chuông gió bằng ống tre treo ở hiên, do người y tá già làm ở trạm từ trước treo lên. Người trong xã bảo ông y tá ấy giỏi lắm, đêm hôm mưa gió đều đi, ai gọi cũng đi, dân bản quý như người nhà. Ông mất đã lâu, Nguyệt chưa từng gặp.
Đêm ấy, Nguyệt ngủ chập chờn trên chiếc giường gấp trong phòng trực. Mưa quất lên mái tôn rào rào. Đúng một giờ, có tiếng gõ cửa.
Người đàn ông áo mưa trước cửa
Nguyệt cầm đèn pin ra mở cửa. Đứng ngoài là một người đàn ông dong dỏng, mặc áo mưa vải bạt màu xanh rêu kiểu cũ, mũ trùm kín đầu, nước chảy ròng ròng. Anh đứng ngoài hiên, không bước vào, nói nhanh: cô y sĩ ơi, vợ em đau đẻ ở bản trên, không xuống được, cô lên giúp với.
Nguyệt hỏi bản nào, nhà ai. Anh chỉ tay lên đồi, bảo bản trên cùng, đi khoảng một tiếng. Nguyệt ngần ngừ. Mưa lớn, đường dốc trơn, đi một mình rất nguy hiểm. Nhưng sinh nở thì không chờ được. Cô xách túi đỡ đẻ, khoác áo mưa, khoá cửa trạm, đi theo.
Người đàn ông đi trước, cách cô chừng mười bước. Cô gọi anh chờ, anh chỉ quay lại vẫy tay rồi đi tiếp. Lạ ở chỗ anh không cầm đèn, mà đi đâu cô cũng thấy rõ bóng áo mưa xanh của anh trong màn mưa, như có ánh sáng nhạt bao quanh.
Con dốc lên bản trên trơn trượt. Có đoạn Nguyệt suýt ngã. Mỗi lần cô dừng lại thở, người đàn ông cũng dừng, đứng chờ ở phía trước, không lại gần, không nói gì.
Bản trên không ai sinh nở
Gần hai giờ rưỡi, họ lên tới bản trên. Mấy nóc nhà tối om, chó sủa ran. Người đàn ông chỉ tay về phía ngôi nhà đầu bản, nhà ông trưởng bản. Nguyệt chạy tới gõ cửa. Ông trưởng bản mở cửa, ngạc nhiên thấy cô y sĩ giữa đêm.
Nguyệt hỏi nhà nào có người đẻ. Ông trưởng bản ngơ ngác. Ông bảo cả bản không có ai sắp sinh, hai người có bầu thì một người mới mang thai ba tháng, một người đã về nhà mẹ đẻ dưới xuôi từ tuần trước.
Nguyệt quay lại tìm người đàn ông áo mưa. Không còn ai. Chỉ có con đường dốc trơn và tiếng mưa. Cô kể lại, ông trưởng bản nghe xong thì im lặng, kéo cô vào nhà, bảo ngồi bên bếp lửa hong khô cho đỡ lạnh.
Họ chưa kịp nói thêm câu nào thì từ dưới chân đồi vọng lên một tiếng động lớn, kéo dài, như tiếng sấm chạy ngầm dưới đất. Cả bản choàng dậy. Ông trưởng bản đứng bật dậy, nhìn xuống phía dốc, mặt tái đi.
Sáng hôm sau ở lưng chừng dốc
Sáng ra mưa ngớt. Nguyệt theo mấy người trong bản xuống dốc. Tới lưng chừng, cô đứng sững. Cả một mảng đồi phía trên trạm y tế đã sạt xuống. Đất đá, cây cối đổ ập vào đúng chỗ ngôi nhà cấp bốn, vùi gần hết căn phòng trực nơi cô vẫn ngủ mỗi đêm.
Chiếc giường gấp, cái đài, phích nước, tất cả nằm dưới lớp đất đỏ. Chỉ có cái chuông gió ống tre không biết bằng cách nào văng ra, treo lủng lẳng trên một cành cây gãy, vẫn kêu lốc cốc trong gió.
Cán bộ xã chạy tới, thấy Nguyệt thì mừng tới mức không nói được. Họ cứ tưởng cô bị vùi trong trạm. Họ hỏi sao đêm qua cô lại không ở trạm. Nguyệt kể. Mọi người nghe, rồi nhìn nhau, không ai cười.
Ông trưởng bản đứng cạnh cô, chậm rãi kể. Mười mấy năm trước cũng một đêm mưa như thế, ông y tá già của trạm khoác áo mưa vải bạt xanh lên bản trên đỡ đẻ cho một sản phụ. Đứa bé ra đời khoẻ mạnh. Trên đường về, ông bị sạt đất cuốn trôi ở khúc suối. Người ta chỉ tìm thấy cái áo mưa.
Chiếc chuông gió treo lại trước hiên
Đứa bé đêm ấy, ông trưởng bản nói, chính là đứa con trai út nhà ông. Năm nào tới ngày ấy, nhà ông cũng thắp hương cho ông y tá. Ông bảo người tốt thì đi đâu cũng còn thương người ta, nhất là người làm đúng cái nghề của mình.
Trạm y tế được xây lại ở chỗ mới, xa chân đồi, trên một bãi đất bằng gần trụ sở xã. Nguyệt ở lại thêm ba năm. Hôm khánh thành trạm mới, cô treo cái chuông gió ống tre trước hiên, đúng như cũ.
Từ đó, mỗi khi trời mưa to kéo dài, Nguyệt đều không ngủ trong phòng trực. Cô ngồi ở hiên, bên cái chuông gió, nghe ngóng. Có những đêm chuông kêu lốc cốc dù không có gió. Những đêm ấy, cô gọi điện nhắc từng bản ở chân đồi đi sơ tán.
Chưa bao giờ cô gọi nhầm. Có người hỏi cô làm sao biết. Nguyệt chỉ cười, bảo trạm có người trực hai ca, một ca là cô, ca kia là người đã trực ở đây lâu hơn cô nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Những dấu hiệu nào cảnh báo sạt lở đất trong mùa mưa?
Mưa lớn kéo dài, nước suối đổi màu đục, xuất hiện vết nứt trên sườn đồi, cây nghiêng hay tiếng động lạ trong lòng đất là những dấu hiệu nguy hiểm. Khi thấy, người dân nên rời khỏi khu vực và báo ngay chính quyền địa phương.
Trạm y tế xã vùng cao thường gặp những khó khăn gì?
Nhiều trạm ở xa trung tâm, đường đi khó khăn, đặc biệt trong mùa mưa lũ, nhân lực lại ít. Nhân viên y tế thường phải kiêm nhiều việc và đi khám tận bản.
Vì sao truyện ma về người dẫn đường xuất hiện ở nhiều nơi?
Mô típ người lạ dẫn đường cứu ta khỏi nguy hiểm có trong truyện kể của nhiều nền văn hoá. Nó phản ánh niềm tin rằng lòng tốt có thể vượt qua cả ranh giới sống chết.
Vì sao tiếng chuông gió lại gắn với truyện ma?
Chuông gió kêu khi có luồng gió dù ta không cảm thấy, nên tiếng kêu bất chợt trong đêm dễ bị gán cho điều bí ẩn. Ở nhiều nơi, chuông gió còn được xem là vật mang lại sự yên ổn cho ngôi nhà.
Vì sao người ta thường linh cảm được nguy hiểm trước khi nó xảy ra?
Đôi khi não bộ thu nhận những tín hiệu nhỏ như tiếng động, mùi đất, rung nhẹ mà ta không ý thức được, rồi tạo ra cảm giác bất an. Cảm giác ấy dễ được kể lại thành linh cảm.
