Trang cuối cuốn sổ hộ khẩu giấy cũ của nhà mình hôm qua còn trống trơn, vậy mà sáng nay đã có hai chữ cái viết bằng mực xanh, nét chữ nghiêng nghiêng, đúng vào ô họ và tên của một nhân khẩu mới.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, đôi vợ chồng trẻ, căn nhà và cuốn sổ đều do mình đặt ra. Truyện này có một chút rờn rợn ở đầu, nhưng mình kể trước, nó là một truyện ấm. Nghe trước khi ngủ là vừa. Mình kể nhé.
Dọn căn nhà của bố mẹ
Hiếu và Mai cưới nhau được hai năm, Mai đang mang thai tháng thứ bảy. Bố mẹ Hiếu chuyển về quê sống cho thanh thản, giao lại căn nhà phố nhỏ cho hai vợ chồng. Cuối tuần, họ dọn dẹp, phân loại đồ đạc của ông bà, những chồng giấy tờ tích lại mấy chục năm.
Trong ngăn kéo tủ thờ, Hiếu tìm thấy cuốn sổ hộ khẩu giấy bìa cứng màu xanh đã sờn góc. Từ khi chuyển sang quản lý cư trú bằng dữ liệu điện tử, sổ hộ khẩu giấy đã thôi được dùng, nhưng bố mẹ anh vẫn giữ nó như giữ một món kỷ vật. Trong sổ ghi đủ tên ông bà nội, bố mẹ, Hiếu, cô em gái, từng dòng chữ của những cán bộ khác nhau qua mấy chục năm.
Mai cầm cuốn sổ, lật từng trang, thấy thú vị. Có trang ghi bà nội mất, có trang ghi Hiếu chuyển đi học, có trang ghi cô em gái lấy chồng chuyển khẩu. Như một cuốn nhật ký của cả gia đình.
Trang cuối cùng có một ô nhân khẩu còn trống. Mai để ý, rồi đặt cuốn sổ lên bàn thờ, định gửi về quê cho bố mẹ chồng.
Hai chữ cái đầu tiên
Sáng hôm sau, Mai lau bàn thờ, tiện tay mở cuốn sổ ra xem lại. Trang cuối, ô họ và tên của nhân khẩu trống, đã có hai chữ cái viết bằng mực xanh. Hai chữ đầu của họ nhà Hiếu. Nét chữ nghiêng nghiêng, mềm mại, không giống nét chữ cán bộ.
Mai gọi Hiếu. Hiếu nhìn, bảo chắc nó có từ trước mà hôm qua không để ý. Mai bảo hôm qua cô xem kỹ lắm, trang ấy trống trơn. Hai vợ chồng nhìn nhau, rồi nhìn sang ảnh bà nội trên bàn thờ.
Sáng hôm sau, ô họ tên có thêm một chữ nữa, đủ chữ họ. Sáng hôm sau nữa, một chữ cái nữa của tên đệm. Mỗi ngày một ít, chậm rãi, như ai đó viết một chữ rồi ngồi ngẫm nghĩ rất lâu mới viết chữ tiếp theo.
Mai bắt đầu thấy rờn rợn. Cô hỏi Hiếu có định đặt tên con thế nào chưa. Hai vợ chồng vẫn chưa thống nhất, cô thích tên này, anh thích tên khác, chuyện đặt tên con đã cãi nhau mấy tuần.
Nét chữ của ai
Hiếu gọi điện về quê, kể với bố mẹ. Mẹ anh im lặng một lúc, rồi bảo anh chụp ảnh nét chữ gửi về. Mấy phút sau, mẹ gọi lại, giọng nghẹn ngào. Mẹ bảo đó là nét chữ của bà nội.
Mẹ kể, ngày xưa bà nội là người đặt tên cho tất cả con cháu trong nhà. Bố Hiếu, các chú các cô, rồi Hiếu và cô em gái, đều do bà đặt. Bà ngồi viết đi viết lại trên giấy, ngắm nghía cả tuần, rồi mới chốt. Bà mất trước khi Hiếu lấy vợ. Lúc hấp hối, bà còn dặn, đứa chắt đầu tiên bà muốn đặt tên.
Mẹ còn kể thêm một chuyện mà Hiếu không biết: hồi ấy chính bà là người ghi tên Hiếu vào sổ hộ khẩu, vì cán bộ phường bận, bà xin tự ghi rồi mang lên đóng dấu. Nét chữ ở dòng tên Hiếu trong sổ, Mai mở ra so, giống hệt nét chữ ở ô trống trang cuối.
Mai đặt tay lên bụng. Đứa bé đạp một cái rất mạnh.
Chờ bà viết xong
Từ hôm ấy, hai vợ chồng không cãi nhau chuyện đặt tên nữa. Sáng nào Mai cũng thắp hương cho bà, mở cuốn sổ xem có thêm chữ nào chưa. Có hôm có, có hôm không. Có hôm một chữ cái bị gạch đi, viết lại bằng chữ khác, như bà đổi ý. Mai bật cười, bảo bà khó tính y như mẹ kể.
Hiếu thì lo. Anh sợ cái tên bà chọn nghe cổ quá, đi học bị bạn trêu. Mai bảo anh, tên bà đặt cho anh cũng có ai trêu đâu. Hiếu nghĩ một lúc, gật đầu.
Đến tuần thứ ba mươi tám, cái tên đã gần xong, chỉ còn thiếu chữ cuối. Mai đoán mãi không ra. Cô thử ghép đủ kiểu, chữ nào cũng có vẻ hợp mà không chắc.
Đêm ấy, Mai chuyển dạ.
Cái tên trọn vẹn
Mai sinh một bé gái vào lúc gần sáng, khỏe mạnh, khóc to. Hiếu đứng ngoài phòng sinh, run đến mức không cầm được điện thoại để báo tin về quê. Bố mẹ anh bắt chuyến xe sớm nhất lên thành phố.
Trưa hôm ấy, Hiếu về nhà lấy đồ cho vợ, ghé qua bàn thờ thắp hương báo tin cho bà. Anh mở cuốn sổ hộ khẩu. Trang cuối, ô họ và tên đã đầy đủ, chữ cuối cùng vừa được viết, mực xanh còn hơi bóng. Bên cạnh, ở ô ngày tháng năm sinh, có ghi đúng ngày hôm nay. Ở ô quan hệ với chủ hộ, nét chữ nghiêng nghiêng ghi một chữ: chắt.
Hiếu đọc tên con gái mình, rồi bật khóc giữa căn nhà vắng. Cái tên ấy có một chữ đệm của bà nội, và chữ cuối là chữ mà Mai thích nhất trong tất cả những chữ cô từng nghĩ.
Cuốn sổ hộ khẩu giấy ấy bây giờ cất trong tủ, không còn giá trị giấy tờ gì. Tên con bé được làm giấy khai sinh theo đúng thủ tục. Nhưng mỗi năm sinh nhật con, Mai lại mở cuốn sổ ra cho con xem trang cuối, kể cho con nghe chuyện bà cố đặt tên cho con. Con bé chưa hiểu gì, chỉ chỉ tay vào nét chữ, cười khanh khách.
Câu hỏi thường gặp
Sổ hộ khẩu giấy hiện nay còn được dùng không?
Việc quản lý cư trú đã chuyển sang cơ sở dữ liệu điện tử, sổ hộ khẩu giấy không còn được dùng làm giấy tờ chứng minh nơi cư trú. Người dân cần thông tin cụ thể nên hỏi cơ quan công an nơi cư trú.
Ở nước ta, việc đặt tên cho con thường được cân nhắc thế nào?
Nhiều gia đình chọn tên theo ý nghĩa đẹp, âm thanh dễ nghe, tránh trùng tên ông bà tổ tiên, có nhà nhờ người lớn tuổi trong họ đặt tên. Tên khai sinh cần theo quy định của pháp luật về đăng ký hộ tịch.
Vì sao nhiều gia đình giữ lại giấy tờ cũ dù đã hết giá trị?
Giấy tờ cũ ghi lại những dấu mốc của gia đình như sinh, mất, cưới, chuyển nhà, kèm nét chữ của người thân. Với nhiều người, đó là kỷ vật lưu giữ lịch sử gia đình.
Vì sao người ta hay nhận ra nét chữ của người thân đã mất?
Nét chữ mang thói quen riêng rất khó bắt chước, người sống gần lâu ngày nhìn quen. Khi thấy lại nét chữ ấy trên giấy tờ cũ, nhiều người xúc động như được gặp lại người thân.
Vì sao truyện ma về ông bà đặt tên cho cháu chắt lại ấm áp?
Trong văn hóa Việt, ông bà thường mong được chứng kiến và chúc phúc cho thế hệ sau. Truyện kể về người đã khuất vẫn dõi theo, vẫn góp phần vào việc lớn của gia đình như đặt tên, mang thông điệp gắn kết các thế hệ.
