Chiếc la bàn đồng ông nội để lại cho Nhi chưa bao giờ chỉ đúng hướng bắc, cho tới buổi chiều sương xuống dày đặc trên sườn núi, nó bỗng chỉ rất chắc chắn về một hướng khác.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, ngọn núi, cô hướng dẫn viên và những người khách đều do mình đặt ra, không gắn với cung đường có thật nào. Nếu bạn hay đi rừng, cuối tập mình có mấy câu hỏi đáp nhỏ về chuyện lạc đường, bạn nghe cho vui và nhớ để phòng thân.
Món đồ hỏng ông để lại
Ông nội của Nhi ngày trước làm nghề đo đạc địa hình, cả đời đi bộ trên các triền núi phía bắc với cây thước ngắm, cuốn sổ và một chiếc la bàn vỏ đồng. Khi ông mất, bố mẹ Nhi chia đồ đạc, chiếc la bàn đến tay cô vì cô là đứa duy nhất trong nhà mê đi rừng.
La bàn đẹp, nắp đồng khắc hoa văn đã mòn, mặt kính trầy xước. Nhưng nó hỏng. Kim không chỉ hướng bắc. Nó cứ lững lờ, lúc chỉ sang đông, lúc quay về nam, có khi đứng im ở một góc vô lý rất lâu.
Nhi trở thành hướng dẫn viên leo núi, dẫn khách đi những cung đường hai ba ngày trên vùng cao. Cô dùng máy định vị, dùng bản đồ, dùng la bàn mới. Chiếc la bàn của ông cô vẫn mang theo, buộc dây vào quai ba lô, như một bùa may.
Đồng nghiệp hay trêu: mang cái la bàn chỉ sai đường đi dẫn khách thì đúng là liều. Nhi cười. Cô không giải thích được vì sao mình không bỏ nó ở nhà.
Chiều sương xuống trên sườn núi
Đoàn hôm đó có tám người khách. Chiều ngày thứ hai, đoàn đi qua một sườn núi trọc cỏ tranh cao ngang ngực, gió lộng. Trời đang trong vắt thì mây từ thung lũng trào lên, chỉ trong mười phút, sương đã dày đến mức đứng cách một sải tay là không thấy mặt nhau.
Nhi cho cả đoàn dừng lại, gọi điểm danh. Bảy tiếng dạ. Thiếu một. Anh Khoa, khách đi một mình, ba mươi mấy tuổi, đi cuối đoàn để chụp ảnh.
Cô gọi to. Tiếng gọi bị sương nuốt mất, nghe như gọi vào trong bông. Cô bật máy định vị, nhưng anh Khoa không mang thiết bị phát tín hiệu nào, điện thoại của anh không có sóng. Người hỗ trợ đi cùng đoàn bảo cô đưa khách xuống lán trước, anh ở lại tìm.
Nhi lắc đầu. Cô biết sườn núi ấy có một vách đá dựng ở phía tây, và trong sương, người ta không thấy được mép vực cho tới khi đứng ngay trên nó.
Cây kim đứng im chỉ về một hướng
Cô cúi xuống tìm chiếc la bàn mới trong túi áo. Tay chạm phải sợi dây buộc chiếc la bàn cũ ở quai ba lô. Không hiểu sao cô mở nắp ra.
Kim la bàn của ông, lần đầu tiên trong bao nhiêu năm, đứng im phăng phắc. Nó không chỉ hướng bắc. Nó chỉ về phía tây nam, chếch xuống dốc, run nhẹ như sợi dây đàn vừa được gảy.
Nhi xoay người. Kim xoay theo, vẫn chỉ đúng hướng ấy. Cô đi thử mấy bước sang trái, kim nghiêng lại, vẫn một hướng. Đó không phải hướng bắc từ trường, không phải hướng lán nghỉ, không phải hướng đường mòn.
Cô nhờ người hỗ trợ giữ đoàn lại, buộc một sợi dây dù vào thắt lưng, đầu kia đưa cho anh ấy giữ, rồi đi theo cây kim.
Người khách ngồi bên mép vực
Cỏ tranh cứa rát hai bên má. Sương đọng thành nước trên tóc, lạnh buốt. Nhi đi chậm, mắt không rời cây kim. Có lúc kim rung mạnh hơn, như giục. Có lúc cô vấp, ngã chống tay xuống đá, la bàn vẫn nằm yên trong lòng bàn tay, kim không lệch.
Đi chừng mười phút, cô nghe tiếng người. Anh Khoa ngồi bệt trên một mỏm đá, ôm gối, ngay trước mặt anh, chỉ vài bước chân, sương trắng xóa đổ xuống một khoảng trống sâu hun hút. Mép vực.
Anh không bị thương. Anh run cầm cập, kể rằng lúc sương ập xuống, anh mải chụp ảnh nên lạc khỏi đoàn, đi mãi một hướng tưởng là đường mòn. Rồi có một ông cụ già, mặc áo trấn thủ, cầm cây thước gỗ, đứng chắn ngay trước mặt, bảo anh ngồi xuống, đừng đi nữa, chờ cháu ông tới.
Anh ngồi xuống. Khi anh ngẩng lên thì ông cụ không còn đó nữa. Anh tưởng là người dân bản đi lấy củi.
Kim la bàn quay về hướng bắc
Nhi dẫn anh Khoa lần theo sợi dây dù về chỗ đoàn. Đến tối, sương tan, cả đoàn ngồi quanh bếp lửa ở lán, ai cũng im lặng hơn mọi khi. Nhi kể cho anh Khoa nghe về ông nội, về nghề đo đạc, về chiếc áo trấn thủ và cây thước gỗ ông mang theo suốt đời.
Anh Khoa nghe xong, không nói gì. Rồi anh lấy máy ảnh, lật lại những tấm chụp cuối cùng trước khi lạc. Tấm nào cũng là sương, trắng xóa. Chỉ có một tấm, góc trái, mờ mờ như vết mực loang, có một dáng người gầy đứng chống một cây thước dài.
Đêm đó, ngồi bên bếp lửa, Nhi mở chiếc la bàn của ông ra xem. Cây kim xoay một vòng chậm rãi, rồi dừng lại, chỉ thẳng về hướng bắc. Đúng hướng bắc, không lệch một li.
Từ đó, chiếc la bàn ấy chỉ hướng bắc như mọi chiếc la bàn khác. Nhi vẫn buộc nó trên quai ba lô. Nhưng mỗi lần sương xuống, cô vẫn mở nắp ra một lần, để xem kim có đứng im ở một hướng nào khác không, và để nói khẽ một câu mà không ai trong đoàn nghe thấy: ông ơi, hôm nay đoàn đủ người.
Câu hỏi thường gặp
La bàn hoạt động theo nguyên lý nào?
Kim la bàn là một thanh nam châm nhỏ đặt trên trục quay tự do, nó tự xoay theo từ trường của Trái Đất và chỉ về hướng cực từ bắc. Hướng bắc từ và hướng bắc địa lý lệch nhau một góc nhỏ, thay đổi theo từng vùng.
Vì sao la bàn đôi khi chỉ sai hướng?
Kim la bàn bị ảnh hưởng bởi vật bằng sắt thép, nam châm, thiết bị điện tử ở gần, hoặc vùng đá chứa nhiều quặng sắt. La bàn cũ còn có thể bị yếu từ tính hay kẹt trục, khiến kim lững lờ không đứng yên.
Bị lạc trong sương mù khi đi núi nên làm gì?
Lời khuyên phổ biến của người đi rừng là dừng lại, giữ bình tĩnh, ở yên một chỗ an toàn và tìm cách báo vị trí, thay vì cố đi tiếp. Đi trong sương rất dễ mất phương hướng và gặp vực, nên tốt nhất luôn đi theo đoàn và mang thiết bị liên lạc.
Vì sao trong sương người ta dễ mất phương hướng?
Sương làm mất các mốc nhìn xa như đỉnh núi, rặng cây, mặt trời, khiến não không còn điểm tựa để định hướng. Âm thanh cũng bị hút bớt, tiếng gọi nghe gần mà thật ra rất xa, nên người lạc dễ đi vòng tròn mà không biết.
Áo trấn thủ là áo gì?
Áo trấn thủ là loại áo bông ngắn, may chần thành nhiều ô vuông, từng rất quen thuộc với bộ đội và người làm việc ngoài trời ở miền núi phía bắc nhiều thập kỷ trước. Áo gọn nhẹ, giữ ấm tốt khi đi rừng.
