Giữa tràng tiếng gõ thứ tư của chiếc máy, chị Hằng nghe rõ một câu: nằm yên nào con, sắp xong rồi, đúng cái giọng mẹ chị vẫn dỗ chị đi tiêm hồi nhỏ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, nhân vật và bệnh viện đều do mình tưởng tượng. Đây là một truyện ma có lời giải, kể về một trong những âm thanh lạ nhất trong bệnh viện, tiếng gõ của máy cộng hưởng từ, và về việc tai người đôi khi nghe được những điều lòng mình đang cần.
Ca chụp lúc tám giờ tối
Chị Hằng bốn mươi lăm tuổi, kế toán, mẹ của hai đứa con tuổi học trò. Mấy tháng nay chị hay đau đầu. Bác sĩ khám xong, chỉ định chụp cộng hưởng từ để xem kỹ hơn, dặn chị đừng lo, đây là bước kiểm tra để loại trừ.
Lịch chụp của bệnh viện kín, chị chỉ được hẹn lúc tám giờ tối. Hành lang khoa chẩn đoán hình ảnh vắng, đèn trắng lạnh. Chị ngồi chờ một mình, chồng đang ở nhà trông con. Chị vốn sợ chỗ chật hẹp từ bé, nghĩ tới cái ống máy mà tay chân lạnh toát.
Anh kỹ thuật viên tên Đạt, chừng ba mươi tuổi, giọng nhẹ nhàng. Anh hỏi chị có mang kim loại không, giải thích máy sẽ kêu rất to, đưa chị đôi tai nghe chống ồn và một quả bóng bóp. Anh bảo nếu khó chịu thì bóp bóng, anh dừng ngay.
Chị nằm xuống bàn. Bàn trượt vào lòng máy. Thành ống cách mặt chị chỉ một gang tay. Chị nhắm mắt, đếm thầm.
Những tràng tiếng gõ
Máy bắt đầu chạy. Tiếng gõ dồn dập như ai cầm búa đóng đinh vào thành ống, rồi đổi sang tiếng rè rè như máy khoan, rồi tiếng tít tít đều đặn như còi báo. Mỗi tràng âm thanh kéo dài vài phút, giữa các tràng có quãng nghỉ ngắn.
Chị Hằng nằm cứng đờ. Tràng thứ nhất, chị chỉ nghe tiếng ồn. Tràng thứ hai, chị bắt đầu thấy tiếng gõ có nhịp, cứ hai tiếng mạnh một tiếng nhẹ. Tràng thứ ba, chị nghĩ tới mẹ, người mất đã mười năm, người hay ngồi bên chị những lần chị ốm.
Tới tràng thứ tư, giữa những tiếng gõ đều đều, chị nghe thấy một câu nói. Rất rõ. Nằm yên nào con, sắp xong rồi. Giọng hơi khàn, kéo dài chữ cuối, đúng giọng mẹ chị ngày xưa dỗ chị đi tiêm phòng ở trạm xá xã.
Chị mở mắt. Thành ống trắng sát mặt. Tiếng gõ vẫn tiếp tục. Câu nói lặp lại, lần này nhỏ hơn, hoà vào nhịp máy. Nằm yên nào con. Chị không bóp bóng. Lạ thay, chị không còn sợ nữa.
Giữa sợ và an
Phần còn lại của ca chụp, chị Hằng nằm im như tượng. Mỗi tràng tiếng gõ, chị lại nghe thấy giọng mẹ, có khi là câu dỗ dành, có khi chỉ là tiếng ầu ơ như hát ru. Chị khóc, nước mắt chảy ra hai bên thái dương, nhưng không động đậy.
Chị biết, một phần trong chị biết, rằng đó là tiếng máy. Nhưng phần kia của chị không muốn biết. Phần ấy muốn tin rằng mẹ đang ngồi đâu đó cạnh chiếc máy, như ngày xưa bà ngồi cạnh giường chị, quạt cho chị ngủ.
Sau gần nửa tiếng, máy im bặt. Bàn trượt ra. Anh Đạt bước vào, đỡ chị ngồi dậy, khen chị nằm yên rất giỏi, hình ảnh rõ, không phải chụp lại lần nào. Anh bảo nhiều người lần đầu chụp phải dừng hai ba lần vì sợ.
Chị Hằng ngồi bên mép bàn, chần chừ một lúc, rồi hỏi anh một câu mà chị thấy mình hơi kỳ cục: anh ơi, máy này có bao giờ phát ra tiếng người không.
Anh kỹ thuật viên giải thích
Anh Đạt không cười. Anh ngồi xuống ghế đối diện, bảo câu hỏi ấy anh nghe nhiều rồi. Anh giải thích tiếng ồn của máy đến từ những cuộn dây bên trong rung lên rất nhanh khi dòng điện bật tắt liên tục để tạo hình ảnh. Mỗi kiểu chụp có một nhịp riêng, nên tiếng gõ có tiết tấu.
Anh bảo não người là một cỗ máy tìm khuôn mẫu. Khi nghe một âm thanh có nhịp lặp lại, đặc biệt lúc ta căng thẳng và nằm yên không làm gì khác, não sẽ tự lấp vào đó những từ ngữ quen thuộc. Người ta nghe tên mình, nghe câu hát, nghe tiếng người thân.
Anh kể có bác nông dân nghe máy nói lúa chín rồi về gặt đi. Có cô sinh viên nghe máy đọc đúng bài thơ cô đang ôn thi. Có ông cụ nghe máy gọi tên con trai ông đang ở xa. Mỗi người một câu, câu nào cũng là câu họ đang mang trong lòng.
Chị Hằng nghe, gật đầu. Chị hiểu. Chị bảo vậy là chị nghe giọng mẹ vì chị đang sợ, và mẹ là người chị luôn nhớ tới mỗi khi sợ. Anh Đạt gật đầu, bảo đúng thế, và có lẽ cũng nhờ thế mà chị nằm yên được.
Câu cuối cùng của anh Đạt
Một tuần sau, chị Hằng quay lại lấy kết quả. Bác sĩ bảo hình ảnh không thấy điều gì đáng lo, cơn đau đầu nhiều khả năng do căng thẳng và thiếu ngủ, dặn chị nghỉ ngơi, tái khám nếu còn đau. Chị thở phào, đi dọc hành lang ra về.
Chị ghé qua phòng chụp cảm ơn anh Đạt. Anh đang dọn dẹp, vui vẻ chào chị. Chị kể kết quả, kể rằng mấy đêm nay chị ngủ ngon, mơ thấy mẹ.
Lúc chị chào ra về, anh Đạt gọi với theo. Anh bảo có một chuyện anh chưa nói. Phòng chụp này từng là phòng của một bà hộ lý già, người ngồi cạnh dỗ dành bệnh nhân suốt những năm khoa chưa có máy hiện đại. Bà có câu cửa miệng với ai cũng vậy, kể cả người lớn tuổi: nằm yên nào con, sắp xong rồi.
Anh Đạt nhún vai, cười, bảo chắc là trùng hợp, câu ấy người miền nào cũng hay nói. Chị Hằng cũng cười. Nhưng trên đường về, chị cứ nghĩ mãi, rằng não người tìm khuôn mẫu thật, và có những khuôn mẫu mà ai đó đã cố ý để lại cho người sau tìm thấy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy chụp cộng hưởng từ kêu to như vậy?
Bên trong máy có các cuộn dây tạo từ trường thay đổi rất nhanh để thu hình ảnh, chúng rung lên và tạo tiếng gõ lớn. Vì thế người chụp thường được đưa tai nghe hoặc nút bịt tai.
Người sợ chỗ chật hẹp nên làm gì khi đi chụp cộng hưởng từ?
Nên nói trước với bác sĩ và kỹ thuật viên để được hướng dẫn, giải thích kỹ quy trình. Nhắm mắt, thở chậm và nhớ rằng mình luôn có cách báo hiệu cho kỹ thuật viên cũng giúp nhiều người bình tĩnh hơn.
Vì sao ta nghe thấy lời nói trong tiếng ồn đều đặn?
Não luôn tìm khuôn mẫu quen thuộc trong những gì ta nghe, nên âm thanh có nhịp dễ bị nghe thành từ ngữ. Hiện tượng này giống như việc ta nhìn thấy khuôn mặt trong đám mây.
Vì sao khi sợ hãi ta hay nhớ tới mẹ?
Mẹ thường là người chăm sóc đầu tiên, gắn với cảm giác an toàn từ khi ta còn rất nhỏ. Khi gặp tình huống đáng sợ, ký ức và hình ảnh ấy tự nhiên trở về như một chỗ dựa.
Ảo thanh là gì?
Ảo thanh là khi một người nghe thấy âm thanh mà không có nguồn thật, có thể gặp khi rất mệt, thiếu ngủ hoặc do một số bệnh lý. Nếu tình trạng xảy ra thường xuyên hay kéo dài, nên đi khám để bác sĩ tư vấn.
