Vườn cao su lúc ba giờ sáng là nơi mọi hàng cây giống hệt nhau, và có một đêm chị Ngân cạo hết cây cuối cùng của hàng, ngẩng lên, thấy mình lại đứng trước cây đầu tiên.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, nông trường, vườn cây và nhân vật đều do mình đặt ra. Nếu bạn từng đi trong một vườn cây trồng thẳng hàng lúc trời tối, bạn sẽ hiểu cảm giác này.
Ca cạo mủ lúc ba giờ
Chị Ngân làm công nhân cạo mủ ở một nông trường cao su vùng đồi đất đỏ. Nghề này phải dậy từ hai giờ sáng, đội đèn đầu vào vườn, vì cạo lúc trời mát mủ chảy nhiều, lên nắng là mủ đông lại. Mỗi người được giao một phần lô, vài trăm cây, cạo cho xong trước khi trời sáng rồi quay lại trút mủ.
Vườn cao su ban đêm khác hẳn ban ngày. Những hàng cây trồng thẳng tắp, cách đều nhau, thân cây xám bạc, tán khép kín trên đầu. Ánh đèn đầu chỉ rọi được một vòng tròn nhỏ trước mặt, còn lại là bóng tối và những thân cây nối nhau vô tận.
Chị Ngân làm nghề mười năm, thuộc lô của mình như thuộc lòng bàn tay. Hàng thứ nhất có cây bị sét đánh cụt ngọn. Hàng thứ ba có cây nghiêng. Cuối hàng nào cũng có một cọc gỗ đánh số.
Đêm ấy trời nồm, sương mù dày, hơi đất đỏ bốc lên ngai ngái. Chị bắt đầu ở hàng thứ tư như thường lệ.
Lại là cây đầu tiên
Chị cạo từng cây, đều tay, nhát dao nghiêng theo đường xoắn ốc, mủ trắng ứa ra chảy vào chén. Hàng thứ tư có bảy mươi cây. Tới cây cuối, chị ngẩng lên tìm cọc gỗ đánh số. Không có cọc. Trước mặt chị là một thân cây, và trên thân cây là một đường cạo mới tinh, mủ đang chảy.
Chị nhìn quanh. Đây là cây đầu hàng thứ tư. Chị nhận ra vì dưới gốc có hòn đá kê chén mà chị vẫn hay để. Chị đã cạo nó cách đây gần một tiếng. Nhưng chén mủ dưới gốc vẫn trống trơn, còn vết cạo thì như vừa mới cạo xong một phút.
Chị nghĩ mình mệt, đi lộn đường. Chị đi tiếp, đếm từng cây. Không cạo nữa, chỉ đi và đếm. Bảy mươi cây. Ngẩng lên. Hòn đá kê chén. Cây đầu hàng thứ tư. Chén trống. Vết cạo mới.
Lần này chị thấy lạnh, cái lạnh không phải của sương. Xung quanh im phăng phắc. Mọi đêm vẫn nghe tiếng dao cạo của đồng nghiệp ở các lô bên cạnh, tiếng ai đó ho, tiếng xe máy xa xa ở đường lô. Đêm ấy không có gì cả.
Dấu khăn trên cành
Chị thử đi ngang, rẽ sang hàng bên cạnh. Đi mãi, vẫn là những thân cây xám bạc, rồi lại ra đúng cây có hòn đá kê chén. Chị thử đi ngược lại. Kết quả vẫn vậy. Vườn cây như một tấm vải gấp lại, đi đằng nào cũng về chỗ cũ.
Chị nhớ lời mấy người lớn tuổi trong đội từng nói đùa, bị ma dắt thì phải làm dấu. Chị tháo chiếc khăn rằn quàng cổ, buộc vào một cành thấp của cây đầu hàng. Rồi chị đi tiếp, đếm từng cây.
Bảy mươi cây. Ngẩng lên. Chiếc khăn rằn không còn trên cành thấp. Chị soi đèn lên cao. Chiếc khăn đang buộc trên ngọn cây, cao vút trên tán, phất phơ trong sương, cao tới mức không người nào với tới.
Chị Ngân ngồi thụp xuống gốc cây. Chị không khóc, chị không phải người hay khóc. Nhưng chị thấy tay mình run tới mức không cầm được con dao.
Bài hát của mẹ
Ngồi đó, chị nghe thấy một tiếng động rất khẽ. Tiếng dao cạo. Ở đâu đó trong vườn, có người đang cạo mủ, nhát dao đều đặn, chậm rãi, kiểu cạo của người làm nghề lâu năm. Tiếng ấy lúc ở bên trái, lúc ở bên phải, lúc ngay sau lưng.
Rồi chị nghe một giọng hát rất nhỏ, hát ru. Không phải bài ru nào chị biết, mà là một câu hò cạo mủ mà mẹ chị hay hát ngày xưa, hồi mẹ còn làm ở nông trường này, hồi chị còn bé tí ngồi trong cái thúng đặt ở đầu lô.
Mẹ chị đã mất hơn mười năm. Chị theo mẹ vào nghề cũng vì muốn giữ lại một phần ký ức ấy. Chị không nghĩ, chị đứng dậy, rồi bất giác chị cất tiếng hát theo, câu hò mà chị tưởng đã quên.
Chị vừa hát vừa đi về phía tiếng dao cạo. Tiếng hát ru dẫn chị đi, không theo hàng, mà chéo qua các hàng cây, lắt léo. Chị hát hết một lượt câu hò thì nhìn thấy ánh đèn xe máy ở đường lô.
Sáng ở đầu lô
Chị bước ra con đường đất đỏ đầu lô. Trời đã hửng sáng, sương tan dần. Đồng nghiệp đang tụ lại trút mủ, thấy chị thì hỏi sao hôm nay đi lâu thế, cả đội tưởng chị ngã ở đâu, sắp đi tìm.
Chị nhìn đồng hồ. Đã gần sáu giờ. Chị vào vườn lúc ba giờ, và trong cảm giác của chị, chị chỉ đi vòng vòng chừng một tiếng.
Chị quay lại hàng thứ tư để trút mủ. Cả bảy mươi cây đều đã được cạo, đường cạo đều tăm tắp, đẹp hơn cả tay chị, chén nào cũng đầy mủ trắng. Ở cây đầu hàng, trên hòn đá kê chén, chiếc khăn rằn của chị được gấp gọn gàng, đặt ngay ngắn.
Đội trưởng nhìn những đường cạo, tấm tắc khen chị hôm nay cạo đẹp như kiểu thợ cả ngày xưa. Chị Ngân chỉ cười. Từ hôm ấy, mỗi sáng vào vườn, chị đều khe khẽ hát câu hò ấy, và chưa lần nào lạc nữa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cạo mủ cao su phải làm lúc sáng sớm?
Lúc sáng sớm nhiệt độ thấp, cây còn căng nước nên mủ chảy nhiều và lâu hơn. Khi trời nắng nóng, mủ dễ đông lại sớm trên vết cạo, lượng mủ thu được giảm. Vì vậy công nhân thường vào vườn từ khoảng hai ba giờ sáng.
Vì sao rất dễ mất phương hướng trong vườn cây trồng thẳng hàng?
Các hàng cây giống nhau về chiều cao, khoảng cách và màu sắc, thiếu điểm mốc riêng, nhất là khi trời tối và có sương. Mắt người dựa vào những chi tiết khác biệt để định hướng, nên ở nơi mọi thứ lặp lại, ta rất dễ đi vòng mà không biết.
Nếu bị lạc trong rừng trồng ban đêm nên làm gì?
Nên dừng lại, bình tĩnh, gọi to hoặc dùng còi, gọi điện cho người cùng làm nếu có sóng. Đi theo một hướng cố định, chẳng hạn men theo một hàng cây tới đường lô, thay vì rẽ ngang rẽ dọc. Làm việc ban đêm nên luôn có người biết mình đang ở lô nào.
Vì sao âm nhạc quen thuộc giúp người ta bình tĩnh lại?
Một giai điệu quen gợi lại ký ức an toàn và cảm xúc ấm áp, giúp nhịp thở chậm lại và đầu óc bớt hoảng loạn. Khi bình tĩnh, ta suy nghĩ và định hướng tốt hơn, đó có thể là lý do người đi lạc tìm được đường khi lấy lại bình tĩnh.
Truyện bị ma dắt có nguồn gốc từ đâu?
Ở nhiều vùng quê Việt Nam, người ta kể chuyện bị ma dắt hay ma giấu để nói về những lần đi lạc kỳ lạ, đi mãi vẫn về chỗ cũ. Ngày nay hiện tượng này thường được giải thích bằng việc mất điểm mốc, mệt mỏi và xu hướng đi lệch hướng một cách vô thức.
