Đoàn xe hoa vừa vòng qua khúc cua thì từ trong sương phía trước hiện ra một đoàn người đi bộ, đèn lồng đỏ cầm tay, có cả kiệu hoa, và người đi đầu giơ tay xin đoàn xe dừng lại.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, hai đám cưới, con đèo và những người trong truyện đều do mình tưởng tượng. Đây là truyện ma đẹp nhiều hơn là sợ, nhưng vẫn có một chút lạnh gáy ở cuối.
Đi đón dâu từ nửa đêm
Nhà trai ở bên này đèo, nhà gái ở bên kia, cách nhau hơn trăm cây số đường núi. Để kịp giờ lành đón dâu lúc sáng sớm, đoàn xe nhà trai phải xuất phát từ nửa đêm. Năm chiếc xe, chiếc đầu kết hoa trắng hồng, chở chú rể, ông trưởng họ và mấy người bê lễ.
Đón dâu xong, đoàn quay về ngay trong đêm, vì nhà trai muốn làm lễ gia tiên trước khi trời sáng hẳn. Cô dâu tên Thảo ngồi ghế sau xe hoa, áo dài đỏ, tay ôm bó hoa, mắt còn đỏ vì vừa khóc lúc chào bố mẹ.
Đường đèo đêm ấy sương dày. Đoàn xe đi chậm, nối đuôi nhau, đèn pha soi từng mét đường. Mọi người trong xe nói chuyện nhỏ, có người ngủ gật. Ông trưởng họ ngồi ghế trên, cầm bọc trầu cau, dặn tài xế đi từ từ, giờ lành còn kịp.
Tới gần đỉnh đèo, xe đầu bỗng phanh lại.
Đoàn rước dâu đi ngược chiều
Phía trước, giữa đường, một đoàn người đi bộ từ trong sương bước ra. Họ cầm đèn lồng giấy đỏ, mặc áo the khăn xếp, các bà áo tứ thân, có bốn người khiêng một chiếc kiệu hoa phủ rèm đỏ. Họ đi rất chậm, rất trang trọng, không có tiếng nói cười, chỉ có tiếng chiêng nhỏ gõ đều.
Người đi đầu là một ông cụ râu tóc bạc phơ. Ông giơ tay xin đoàn xe dừng. Tài xế xe hoa lúng túng, định bấm còi, ông trưởng họ vội giữ tay lại, bảo: đám cưới gặp đám cưới, phải chào nhau.
Ông trưởng họ xuống xe, cầm bọc trầu cau. Ông cụ phía bên kia cũng tiến lên, tay cầm một khay sơn son. Hai người cúi chào nhau. Ông trưởng họ mời một miếng trầu, ông cụ nhận, rồi đặt vào tay ông trưởng họ một miếng cau bổ tư.
Thảo nhìn qua cửa kính. Rèm kiệu hoa phía bên kia khẽ vén lên. Một cô dâu trẻ, mặt hoa da phấn, khăn vấn đỏ, áo mớ ba mớ bảy kiểu ngày xưa, đang nhìn sang cô.
Món quà của hai cô dâu
Không ai bảo, Thảo tự mở cửa xe, bước xuống. Cô dâu kia cũng bước ra khỏi kiệu. Hai người đứng đối diện nhau giữa con đường sương, một áo dài đỏ thời nay, một áo mớ ba thời xưa.
Cô dâu kia mỉm cười, rút từ búi tóc ra một cây trâm bạc nhỏ, đầu chạm hình con bướm, đưa cho Thảo. Thảo lúng túng, không biết đáp lễ gì, bèn tháo chiếc kẹp tóc hình bông hoa đang cài trên đầu, đặt vào tay người kia.
Hai cô dâu nắm tay nhau một lúc. Bàn tay cô dâu kia lạnh như sương đêm, nhưng nụ cười thì ấm. Cô ấy nói một câu rất khẽ, Thảo chỉ nghe được mấy chữ: về nhà chồng nhé, đừng sợ.
Rồi đoàn người cầm đèn lồng lại tiếp tục đi, ngược về phía nhà gái của Thảo, tiếng chiêng nhỏ dần trong sương. Đoàn xe nhà trai đứng yên nhìn theo, không ai nói một lời, cho tới khi ánh đèn lồng cuối cùng khuất hẳn.
Cây trâm trong tay bà ngoại
Đoàn xe về tới nhà trai kịp giờ lành. Mọi người làm lễ, ăn uống, chúc tụng. Chuyện gặp đoàn rước dâu trên đèo, người lớn dặn nhau không kể ra trong ngày vui. Chỉ có Thảo vẫn giữ cây trâm bạc trong túi áo dài.
Mấy hôm sau, Thảo về lại mặt nhà ngoại. Bà ngoại cô đã ngoài tám mươi, mắt mờ, ngồi nhai trầu ở hiên. Thảo đưa cây trâm cho bà xem, kể lại chuyện đêm hôm ấy.
Bà ngoại cầm cây trâm, đưa sát mắt, rồi bỗng nắm chặt tay Thảo. Bà kể, ngày xưa, chị gái của bà ngoại, tức là bà cô của Thảo, đi lấy chồng bên kia đèo. Đám rước dâu đi bộ qua đèo trong đêm, gặp mưa lũ, cả đoàn phải dừng lại trú suốt hai ngày, cô dâu lạnh ốm, về nhà chồng không bao lâu thì mất.
Cây trâm bạc đầu bướm là của hồi môn bà cố cho chị gái bà ngày đi lấy chồng. Bà ngoại nói, giọng run run: cô ấy ra đón cháu đấy. Cô ấy chưa đi hết con đường về nhà chồng, nên cô ấy muốn cháu đi cho trọn.
Chiếc kẹp tóc hình bông hoa
Thảo giữ cây trâm, cài lên tóc trong những dịp quan trọng. Cô không thấy sợ. Cô thấy mình như được ai đó đi trước dặn dò, một người con gái cũng từng run run rời nhà bố mẹ, từng đi trong đêm qua con đèo ấy.
Năm sau, gia đình tu sửa ngôi mộ của bà cô trong nghĩa trang dòng họ ở bên kia đèo. Thảo xin đi cùng. Khi người ta dọn cỏ quanh tấm bia cũ, Thảo thấy dưới chân bia có một vật nhỏ lấp lánh.
Đó là chiếc kẹp tóc hình bông hoa của cô, vẫn còn mới, như vừa được ai đặt xuống tối qua.
Thảo không nói gì. Cô cúi xuống, đặt lại chiếc kẹp đúng chỗ cũ, cắm thêm một bó hoa cúc. Trên đường về, xe qua con đèo, sương lại phủ trắng, và cô nghe văng vẳng đâu đó tiếng chiêng đám cưới nhỏ dần, như một đoàn rước dâu cuối cùng cũng đã đến nơi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ngày xưa rước dâu hay đi từ sáng sớm hoặc trong đêm?
Nhiều gia đình chọn giờ đẹp theo quan niệm truyền thống, có khi rơi vào sáng sớm. Khi hai nhà cách xa nhau, đoàn rước dâu phải đi từ đêm để kịp giờ, nhất là khi đi bộ hay đi xe qua đường núi.
Áo mớ ba mớ bảy là gì?
Đó là cách mặc nhiều lớp áo dài lồng vào nhau của phụ nữ miền Bắc ngày xưa, thường dùng trong dịp lễ, cưới hỏi. Mỗi lớp áo một màu, để lộ ra ở cổ áo như những đường viền đẹp mắt.
Trao đổi trầu cau khi gặp đám cưới khác có ý nghĩa gì?
Trầu cau là lễ vật quen thuộc trong cưới hỏi của người Việt, tượng trưng cho tình nghĩa. Trong truyện, việc hai đoàn mời trầu là chi tiết hư cấu thể hiện sự trân trọng, không phải một tục lệ cụ thể.
Vì sao đám cưới trong truyện ma thường gây cảm giác rợn?
Đám cưới là dịp vui nhất, khi ghép với cái chết hay người đã khuất thì tạo ra sự tương phản mạnh. Cảm giác vui buồn lẫn lộn ấy làm người nghe vừa xúc động vừa rợn gáy.
Đoàn xe đi đường đèo ban đêm nên lưu ý gì?
Các xe nên giữ khoảng cách an toàn, không chạy nhanh để đuổi theo nhau, liên lạc bằng điện thoại khi cần dừng. Nên chọn tài xế quen đường, đã nghỉ ngơi đủ, và bật đèn khi có sương.
