Ông nội mất đã ba tháng, cây gậy chống dựng ở góc nhà đã ba tháng không ai đụng tới, vậy mà đêm nào Thảo cũng nghe tiếng gậy gõ cộc cộc trên sàn, chậm rãi, đúng nhịp ông đi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, ngôi nhà gỗ, người ông và cô cháu gái đều do mình đặt ra. Truyện có tiếng gõ trong đêm, hơi rờn rợn một chút, nhưng mình hứa là cái kết không làm bạn phải mở đèn đi ngủ đâu. Mình kể nhé.
Ngôi nhà gỗ trên đồi chè
Ông nội Thảo dựng ngôi nhà gỗ trên một quả đồi chè ở vùng trung du từ hồi còn trẻ. Nhà sàn thấp, cột lim, sàn lát ván dày, mái ngói âm dương. Bố mẹ Thảo chuyển xuống thị xã từ lâu, chỉ ông ở lại, sáng sáng chống gậy đi một vòng quanh đồi chè, chiều chiều ngồi hiên uống nước.
Ông mất vào đầu xuân, thọ chín mươi hai tuổi. Thảo vừa nghỉ việc ở thành phố, muốn tìm chỗ yên tĩnh để làm việc tự do, nên xin bố mẹ về ở ngôi nhà gỗ một thời gian, vừa trông nhà vừa thử trồng chè theo cách mới.
Mọi đồ đạc của ông vẫn để nguyên. Cây gậy chống của ông làm từ gốc một cây chè già, thân cong, đầu gậy mòn nhẵn vì tay nắm, chân gậy bịt một miếng cao su đã chai cứng. Thảo dựng nó ở góc gian giữa, cạnh bàn thờ.
Đêm đầu tiên, Thảo ngủ ngon. Đêm thứ hai, cô nghe thấy tiếng gõ.
Cộc, cộc, cộc
Tiếng gõ không to. Cộc, cộc, cộc, cách nhau đều đặn, như người già đi từng bước chậm. Nó đi từ góc gian giữa ra phía cửa sau, rồi dừng lại. Một lúc sau, lại cộc, cộc, cộc, ở đúng một chỗ, gõ đi gõ lại, như ai đó đang dùng đầu gậy thử độ chắc của tấm ván.
Thảo nằm trong màn, tim đập thình thịch, không dám bật đèn. Một lúc lâu, tiếng gõ im. Sáng ra, cô đi ra gian giữa. Cây gậy không còn dựng ở góc nhà nữa. Nó nằm ngang trên sàn, gần cửa sau, đầu gậy chĩa vào một tấm ván.
Cô nhặt gậy lên dựng lại. Đêm sau, đêm sau nữa, chuyện cứ thế lặp lại. Sáng nào cây gậy cũng nằm đúng chỗ ấy, đầu gậy chĩa đúng tấm ván ấy.
Thảo gọi điện kể với mẹ. Mẹ im một lúc rồi bảo, ông thương con, ông không làm gì con đâu. Rồi mẹ dặn, con cứ thắp hương cho ông, hỏi ông muốn gì.
Tấm ván kêu khác
Thảo thắp hương. Cô không biết hỏi thế nào nên cứ nói chuyện bình thường, như ngày bé ngồi cạnh ông. Cô bảo ông ơi, cháu không hiểu ông muốn nói gì, ông chỉ cho cháu với.
Chiều hôm ấy, cô ngồi xổm xuống cạnh tấm ván gần cửa sau, gõ thử bằng đốt ngón tay. Tiếng gõ đục, khác hẳn tiếng gõ trên những tấm ván bên cạnh vốn chắc và vang. Cô ấn tay xuống, thấy tấm ván hơi lún. Nhìn kỹ ở mép ván có một vệt bột gỗ mịn như mùn cưa, rất ít, nếu không cúi sát thì không thấy.
Thảo nhớ ra ông có thói quen này. Hồi bé, mỗi lần về chơi, cô hay thấy ông chống gậy đi khắp nhà, thỉnh thoảng dừng lại gõ gõ xuống sàn, xuống chân cột, rồi lẩm bẩm gì đó. Ông bảo nhà gỗ phải nghe nó nói thì mới giữ được nó.
Cô gọi một bác thợ mộc trong bản sang xem.
Bên dưới tấm ván
Bác thợ mộc gõ thử, nghe một lúc, rồi lấy đục cạy tấm ván lên. Bên dưới, cây dầm đỡ sàn chạy ngang ngay sát cửa sau đã bị mối ăn rỗng gần hết, chỉ còn một lớp vỏ gỗ mỏng bên ngoài. Đường mối đi từ dưới đất lên theo chân cột, xuyên vào lõi dầm. Bác thợ đẩy nhẹ thanh gỗ, nó vỡ vụn ra như bánh đa.
Bác bảo, cái dầm này mà gãy thì cả mảng sàn gần cửa sau sụt xuống, người đứng trên đó sẽ ngã thẳng xuống gầm sàn, cao gần hai mét, dưới là nền đá. Bác hỏi Thảo dạo này có hay đi lối cửa sau không.
Thảo lạnh người. Cô đang định tuần sau mua mấy chục thùng phân bón và dụng cụ làm vườn, chất ngay ở góc cửa sau cho tiện mang ra đồi. Mấy chục thùng phân, cộng cô đứng sắp xếp, đúng trên mảng sàn ấy.
Bác thợ mộc nhìn cây gậy chống của ông đang dựng ở góc nhà, lắc đầu, bảo ông cụ cả đời đi gõ nhà, đến giờ vẫn còn gõ.
Cây gậy trở về góc nhà
Bác thợ mộc cùng hai người trong bản thay mới cây dầm, xử lý mối, lát lại sàn mất ba ngày. Thảo nhờ bác xem luôn cả ngôi nhà. Ngoài chỗ ấy, mọi cột, mọi dầm khác đều chắc, chỉ có chỗ đó là mối mới vào trong mùa mưa năm ngoái, đúng lúc ông đã nằm một chỗ không đi gõ nhà được nữa.
Đêm đầu tiên sau khi sửa xong, Thảo nằm căng tai nghe. Gần nửa đêm, cô nghe ba tiếng cộc, cộc, cộc, ở đúng chỗ sàn mới. Lần này tiếng gõ chắc, vang, gọn. Rồi tiếng gậy đi chậm về phía gian giữa, nhỏ dần, và im hẳn.
Sáng ra, cây gậy dựng ngay ngắn ở góc nhà, cạnh bàn thờ, như chưa từng nằm xuống. Từ đó nó không đi đâu nữa.
Thảo vẫn ở ngôi nhà gỗ trên đồi chè. Mỗi tháng một lần, cô cầm cây gậy của ông đi một vòng quanh nhà, gõ gõ xuống sàn, xuống chân cột, nghe tiếng gỗ trả lời. Cô bảo cô chưa nghe được nó nói gì nhiều. Nhưng cô đang học.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mối hay phá nhà gỗ?
Mối ăn chất xơ trong gỗ. Chúng thường đi từ đất lên theo đường hầm đất nhỏ, ăn ruỗng phần lõi bên trong và để lại lớp vỏ ngoài, nên nhìn bên ngoài gỗ vẫn có vẻ chắc. Gỗ ẩm và gần mặt đất dễ bị mối tấn công hơn.
Làm sao phát hiện sớm gỗ bị mục hoặc bị mối?
Người ta thường gõ thử nghe tiếng, gỗ rỗng sẽ kêu đục hơn, quan sát đường đất nhỏ bám theo chân cột, vụn gỗ hay mùn quanh chỗ nghi ngờ. Khi nghi có mối, nên nhờ thợ hoặc đơn vị chuyên xử lý mối kiểm tra.
Nhà sàn gỗ truyền thống được dựng thế nào?
Nhà sàn thường dựng trên hệ cột gỗ chắc, liên kết bằng xà, dầm, mộng gỗ, sàn cách mặt đất để tránh ẩm, thú dữ và lũ. Gỗ tốt như lim, đinh, nghiến hay được ưa chuộng vì bền.
Vì sao tiếng gõ đều đều ban đêm dễ làm ta sợ?
Âm thanh có nhịp đều gợi cảm giác có chủ ý, như có người đang làm việc gì đó, trong khi ta không nhìn thấy ai. Bộ não luôn tìm nguyên nhân cho âm thanh, và khi thiếu thông tin, nó dễ nghĩ tới điều đáng ngại.
Vì sao truyện ma về người ông bà hay có cái kết ấm?
Trong văn hóa Việt, ông bà tổ tiên thường được nghĩ là vẫn dõi theo, che chở con cháu. Vì vậy những truyện ma có người thân đã khuất thường mang màu bảo vệ và thương yêu hơn là đe dọa.
