Cả cánh đồng thanh long sáng hàng vạn bóng đèn vàng như một biển sao rơi xuống đất, và giữa biển sao ấy, Lộc đếm đi đếm lại vẫn thấy dư ra đúng một ngọn đèn, ở chỗ không có vườn nhà ai.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, cánh đồng, xóm và những người trong đó đều do mình đặt ra. Một truyện ma của vùng đất cát nắng gió, nơi ban đêm sáng hơn ban ngày.
Mùa thắp đèn
Lộc canh vườn thanh long cho một chủ vườn lớn ở vùng đất cát ven biển. Mùa nghịch vụ, người ta thắp đèn cho thanh long suốt đêm để cây tưởng ngày dài mà ra hoa. Cả cánh đồng mênh mông, mỗi trụ thanh long một bóng đèn vàng, nhìn từ xa như một thành phố không người.
Việc của Lộc là đi tuần đêm, xem bóng nào cháy thì thay, dây nào chập thì báo, và canh trộm. Mùa thanh long đắt, trộm hay vào hái lúc khuya. Anh có một chiếc xe máy cũ, một đèn pin, một cái chòi lá giữa vườn.
Lộc làm việc này ba mùa rồi, thuộc từng hàng trụ. Vườn anh canh có bốn mươi hàng, mỗi hàng năm mươi trụ. Bên cạnh là vườn nhà khác, ranh giới bằng một con mương nhỏ, rồi một khoảng đất trống bỏ hoang, rồi lại vườn nhà khác.
Đêm ấy, ngồi trên chòi nhìn ra, anh thấy ở khoảng đất trống bỏ hoang có một ngọn đèn vàng. Một ngọn duy nhất, trên một trụ bê tông đứng lẻ loi giữa cát trắng.
Khoảng đất không ai trồng
Lộc nhớ rõ khoảng đất ấy không có trụ nào. Nó bỏ hoang mấy năm nay, cỏ lác mọc lưa thưa, người ta bảo chủ đất ở xa không về. Anh nghĩ chắc ai đó mới dựng thử một trụ.
Sáng hôm sau, anh đi qua khoảng đất ấy. Cát trắng phẳng lì. Không có trụ nào. Không có dây điện, không có lỗ chôn trụ, không có dấu chân.
Đêm hôm đó, ngọn đèn lại sáng. Lần này nó không ở giữa khoảng đất nữa, mà dịch về phía vườn anh một quãng, đứng sát bờ mương. Vẫn một trụ bê tông, vẫn một bóng đèn vàng, lặng lẽ.
Lộc cầm đèn pin đi ra bờ mương. Anh đi tới đâu, ngọn đèn kia mờ đi tới đó, như ánh đèn nhìn qua lớp kính đọng hơi nước. Tới bờ mương, anh rọi đèn sang bên kia. Chỉ có cát trắng. Anh quay lại chòi, nhìn ra. Ngọn đèn lại sáng rõ, đúng chỗ cũ.
Mỗi đêm một hàng
Đêm thứ ba, ngọn đèn lạ đã vượt qua bờ mương, đứng ở cuối hàng thứ bốn mươi của vườn anh, ngay cạnh trụ cuối cùng. Lộc đếm lại. Hàng bốn mươi có năm mươi mốt trụ.
Đêm thứ tư, nó đứng ở cuối hàng ba mươi chín. Đêm thứ năm, hàng ba mươi tám. Cứ mỗi đêm, nó dịch vào một hàng, về phía chòi lá giữa vườn. Ban ngày đi kiểm, mỗi hàng vẫn đúng năm mươi trụ.
Lộc bắt đầu thấy lạnh gáy. Anh để ý thêm một điều: những trụ thanh long đứng gần ngọn đèn lạ, sáng hôm sau, hoa đều héo rũ, cánh hoa trắng ngả vàng, như bị nắng gắt cả tuần. Chủ vườn thấy hoa héo, mắng anh không chăm.
Anh kể với ông Ba, người canh vườn bên cạnh, đã già, sống ở vùng này từ bé. Ông Ba nghe xong, châm điếu thuốc, im lặng hút hết nửa điếu. Rồi ông bảo: khoảng đất bỏ hoang ấy, ngày trước có một căn chòi canh vườn.
Người canh vườn năm xưa
Ông Ba kể ngày xưa, hồi cả vùng mới bắt đầu thắp đèn cho thanh long, có một người canh vườn ở căn chòi trên khoảng đất ấy. Người ấy cẩn thận, đêm nào cũng đi tuần, gặp ai cũng chào. Một mùa mưa, căn chòi bị gió lốc cuốn đi, người ấy bỏ vùng này đi đâu không ai biết. Khoảng đất bỏ hoang từ đó.
Ông bảo người ta kể người canh vườn ấy hay treo một bóng đèn vàng trên cột chòi để làm dấu, ai đi đêm lạc giữa cánh đồng đèn thì nhìn bóng ấy mà tìm về. Từ khi chòi bị cuốn, có những mùa người ta thấy lại bóng đèn ấy giữa khoảng đất trống.
Lộc hỏi vậy sao nó cứ đi về phía chòi anh. Ông Ba nhìn anh, nói chậm rãi: có lẽ nó tìm một cái chòi để treo lên.
Đêm ấy, ngọn đèn lạ đứng ở hàng hai mươi mốt. Chòi của Lộc ở giữa hàng hai mươi. Anh ngồi trong chòi, tay nắm chặt đèn pin, nhìn ra. Ngọn đèn vàng đứng im lìm, cách anh chừng năm chục trụ, và anh có cảm giác nó đang nhìn lại.
Đêm hàng hai mươi
Đêm sau, Lộc không ngồi trong chòi nữa. Anh mang một cây cột tre dài, dựng ở khoảng đất bỏ hoang bên kia bờ mương, đúng chỗ ông Ba chỉ là chỗ căn chòi cũ. Anh treo lên đó một bóng đèn vàng, kéo dây điện từ vườn sang, bật sáng.
Anh đứng dưới cột tre, nói vài câu, như nói với một người cùng nghề: chỗ của anh đây, anh về đây mà canh. Gió từ biển thổi vào, mang theo cát mịn, rát mặt. Bóng đèn trên cột tre đung đưa.
Anh về chòi, ngồi nhìn ra. Ngọn đèn lạ ở hàng hai mươi mốt đã tắt. Cả cánh đồng chỉ còn hàng vạn bóng đèn vàng đều tăm tắp, và một bóng đèn đơn độc trên cột tre ở khoảng đất trống.
Từ đó những trụ thanh long trong vườn không héo hoa nữa. Lộc vẫn canh vườn, đêm nào cũng nhìn sang cột tre. Có những đêm, dưới bóng đèn ấy, anh thấy một quầng sáng nhỏ của đèn pin, đi tuần chầm chậm quanh khoảng đất trống, dừng lại, rồi đi tiếp. Và có một đêm, khi Lộc giơ đèn pin lên chào, quầng sáng nhỏ ấy cũng giơ lên, rồi hạ xuống, như một cái gật đầu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người ta thắp đèn cho cây thanh long ban đêm?
Thanh long ra hoa nhiều khi ngày dài, nên vào mùa ngày ngắn, nhà vườn thắp đèn vài giờ mỗi đêm để kéo dài thời gian chiếu sáng, giúp cây ra hoa trái vụ. Đây là kỹ thuật phổ biến ở các vùng trồng thanh long.
Vì sao một đốm sáng xa trong đêm khó đoán khoảng cách?
Ban đêm mắt mất các vật mốc để so sánh, nên kích thước và độ sáng của một ngọn đèn không đủ để biết nó xa hay gần. Giữa rất nhiều ngọn đèn giống nhau, mắt càng dễ đếm nhầm và đặt nhầm vị trí.
Vì sao hoa héo nhanh trong truyện lại gây cảm giác bất an?
Hoa héo là dấu hiệu của sự sống bị lấy đi, nên trong nhiều truyện dân gian nó báo trước điều chẳng lành. Ngoài đời, hoa thanh long vốn nở về đêm và tàn nhanh sau một đêm, nên héo là chuyện tự nhiên.
Nghề canh vườn ban đêm có những khó khăn gì?
Người canh vườn thức trắng nhiều đêm liền, đi tuần giữa cánh đồng rộng, lo trộm và lo sự cố điện. Đèn và dây điện ngoài trời gặp mưa gió dễ chập, nên cần kiểm tra cẩn thận và tránh tự sửa khi chưa ngắt điện.
Vì sao truyện ma hay có hình ảnh một ngọn đèn dẫn đường?
Ngọn đèn trong đêm vừa là hy vọng vừa là thứ có thể dẫn người ta đi lạc, nên nó mang hai mặt rất hợp với truyện ma. Nhiều nơi có truyền thuyết về những đốm sáng dẫn người đi đêm, có khi dẫn về, có khi dẫn đi xa.
