Tấm ảnh thứ ba trăm mười hai, chụp lúc một giờ bảy phút sáng, có một ông cụ gầy gò đội nón lá, đứng dưới gốc sầu riêng thứ mười bốn, tay cầm cuộn dây, ngước nhìn một trái sầu riêng đang lớn.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, đôi vợ chồng và mảnh vườn trong truyện đều do mình nghĩ ra, ở một vùng đất đỏ miền Đông không có tên. Truyện này không đáng sợ, nó có mùi sầu riêng chín và mùi đất sau mưa.
Bỏ phố về vườn
Khánh và Ngọc cùng ba mươi tuổi, làm văn phòng ở thành phố tám năm, một ngày quyết định bỏ phố về vườn. Họ dồn hết tiền tiết kiệm, mua lại một vườn sầu riêng hai mẫu ở một vùng đất đỏ miền Đông, gần một con suối nhỏ.
Người bán là bà Sáu, một cụ bà ngoài bảy mươi. Chồng bà, ông Sáu, trồng và chăm vườn ấy gần bốn mươi năm. Ông mất cuối năm ngoái, con cái ở xa, bà già yếu không làm nổi nên bán. Lúc ký giấy, bà dặn một câu: vườn này ông thương lắm, hai đứa chăm giùm nghen.
Khánh và Ngọc không biết gì về sầu riêng. Họ học qua mạng, hỏi hàng xóm, đọc sách. Vườn đang mùa nuôi trái, việc nhiều vô kể: tưới nước, bón phân, tỉa trái, buộc dây giữ trái khỏi rụng. Hai vợ chồng làm từ sáng tới tối vẫn không xuể.
Hàng xóm cảnh báo mùa này trộm trái nhiều. Khánh mua mấy chiếc camera bẫy ảnh, loại gắn vào thân cây, có cảm biến chuyển động, ban đêm chụp bằng đèn hồng ngoại, rồi gắn rải rác khắp vườn.
Người trong ảnh hồng ngoại
Sáng đầu tiên, Khánh tháo thẻ nhớ ra xem. Ảnh con chồn, ảnh con mèo rừng, ảnh lá rụng. Rồi tới một loạt ảnh chụp lúc một giờ sáng, ở gốc cây thứ mười bốn. Một ông cụ gầy, đội nón lá, mặc áo bà ba, tay cầm cuộn dây.
Anh Khánh hoảng, tưởng trộm. Nhưng xem tiếp thì thấy ông cụ không hái trái nào. Ông đứng ngước nhìn, rồi trèo lên cái thang tre dựng sẵn, buộc dây giữ một trái sầu riêng to vào cành. Ảnh sau, ông cúi xuống nhổ cỏ quanh gốc. Ảnh sau nữa, ông vạch lá xem một vết sâu đục trên thân.
Sáng ra, hai vợ chồng chạy ra gốc thứ mười bốn. Trái sầu riêng to nhất vườn đã được buộc dây cẩn thận bằng kiểu nút họ chưa thấy bao giờ. Cỏ quanh gốc sạch trơn. Vết sâu đục trên thân được trét một lớp đất sét trộn tro.
Ngọc mang ảnh sang hỏi bà Sáu ở xóm dưới. Bà nhìn tấm ảnh rất lâu, rồi đưa tay vuốt lên màn hình như vuốt má một người. Bà bảo cái nón lá này, cái áo bà ba vá vai này, là của ông.
Lớp học lúc nửa đêm
Hai vợ chồng không biết nên sợ hay nên mừng. Khánh định tháo camera xuống. Ngọc bảo đừng. Cô bảo nhìn ông làm việc kìa, ông đang dạy mình đó.
Từ hôm ấy, sáng nào hai vợ chồng cũng ngồi xem ảnh đêm qua như xem một lớp học. Ông Sáu tỉa bớt những trái mọc chùm, chỉ giữ trái to đều. Ông xới nhẹ đất quanh gốc sau mỗi trận mưa. Ông đào rãnh thoát nước ở góc vườn trũng. Ông buộc dây theo kiểu thắt nút đôi, không cứa vào cuống trái.
Ban ngày, Khánh và Ngọc làm theo. Gốc nào ông đứng lâu, họ để ý gốc ấy kỹ hơn. Có lần ảnh chụp ông đứng rất lâu ở gốc thứ hai mươi mốt, chỉ đứng nhìn. Sáng ra Khánh kiểm tra, thấy rễ gốc ấy đang thối vì úng nước, kịp xử lý trước khi cây chết.
Hàng xóm bảo lạ, vườn của hai đứa dân phố mà năm đầu đã đẹp như vườn người làm lâu năm. Khánh chỉ cười, không kể. Anh sợ kể ra, ông sẽ không đến nữa.
Mùa thu hoạch đầu tiên
Tới mùa thu hoạch, vườn được mùa. Trái to, cơm vàng, hạt lép, thương lái tới tận nơi trả giá cao. Hai vợ chồng mừng tới mức không ngủ được, đêm cuối trước ngày cắt trái, cùng nhau ngồi trên chõng tre giữa vườn, tắt đèn, chờ.
Gần một giờ sáng, gió thổi qua tán lá rì rào. Không có ai đi qua. Không có tiếng bước chân. Nhưng sáng hôm sau, tất cả camera trong vườn đều chụp được đúng một tấm ảnh lúc một giờ bảy phút, cùng một khoảnh khắc.
Trong tấm ảnh ở gốc thứ mười bốn, ông Sáu không làm việc. Ông ngồi trên chính chiếc chõng tre của hai vợ chồng, ngay cạnh chỗ Khánh và Ngọc đang ngồi, nón lá đặt trên đùi, ngước nhìn những trái sầu riêng đã chín, gương mặt nhăn nheo cười mãn nguyện.
Khánh và Ngọc ngồi im trên chõng rất lâu, nhìn chỗ trống bên cạnh mình. Không ai nói gì. Gió vẫn thổi, mùi sầu riêng chín thơm lừng cả vườn.
Trái sầu riêng đầu mùa
Sáng ấy, trước khi cắt trái bán, Khánh cắt riêng trái to nhất ở gốc thứ mười bốn, trái ông Sáu đã buộc dây đêm đầu tiên. Hai vợ chồng mang xuống nhà bà Sáu, kèm tấm ảnh in ra trên giấy bóng, ông ngồi trên chõng cười giữa vườn.
Bà Sáu ôm tấm ảnh, khóc rồi cười. Bà bổ trái sầu riêng, bày lên bàn thờ ông một múi, rồi chia cho hai đứa ăn cùng. Bà bảo năm nào ông cũng cắt trái đầu mùa mang vô cho bà trước, chưa năm nào quên.
Từ sau mùa ấy, camera trong vườn không còn chụp được ông Sáu nữa. Chỉ có chồn, có mèo rừng, có lá rụng. Khánh tháo bớt camera, chỉ giữ lại một chiếc ở gốc thứ mười bốn, gắn ngay chỗ ông hay đứng.
Mỗi năm, tới mùa cắt trái, hai vợ chồng lại cắt trái đầu mùa mang xuống xóm dưới cho bà Sáu. Và đêm trước ngày cắt trái, họ vẫn ra ngồi trên chõng tre giữa vườn, chừa một chỗ trống bên cạnh, không ai bảo ai.
Câu hỏi thường gặp
Camera bẫy ảnh là gì?
Camera bẫy ảnh là loại camera nhỏ gắn ngoài trời, tự chụp khi cảm biến phát hiện chuyển động hoặc nhiệt. Ban đêm, nó dùng đèn hồng ngoại nên ảnh thường có màu đen trắng, được dùng nhiều để quan sát động vật hoang dã và bảo vệ vườn.
Vì sao phải buộc dây giữ trái sầu riêng?
Trái sầu riêng to và nặng, khi gió lớn hoặc sắp chín có thể rụng, dập hỏng. Buộc dây giữ trái vào cành giúp hạn chế rụng và an toàn hơn cho người đi trong vườn.
Vì sao rễ cây ăn trái hay bị thối vào mùa mưa?
Đất bị úng nước lâu ngày làm rễ thiếu không khí và dễ bị nấm bệnh tấn công. Làm rãnh thoát nước và theo dõi những gốc cây ở chỗ trũng giúp phòng tránh. Cụ thể nên hỏi cán bộ kỹ thuật nông nghiệp.
Vì sao nhiều người trẻ bỏ phố về vườn?
Một số người muốn sống chậm hơn, gần thiên nhiên và làm chủ công việc của mình. Tuy nhiên làm nông cần kiến thức, vốn và sức bền, nên nên học hỏi kỹ trước khi quyết định.
Vì sao truyện ma về người chủ cũ của mảnh vườn thường hiền?
Người gắn bó cả đời với đất đai, cây cối được hình dung là vẫn còn thương mảnh đất ấy. Truyện kể kiểu này nói về sự tiếp nối giữa người trước và người sau hơn là nỗi sợ.
