Cả khoa chấn thương không ai nói được một câu tiếng Nhật, vậy mà sáng nào ông Kenji cũng kể với Quỳnh về cô y tá nói tiếng Nhật rất hay, đêm nào cũng ghé ngồi hát ru ông ngủ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, ông khách người Nhật, cô phiên dịch và bệnh viện ở một thành phố cổ miền Trung đều do mình đặt ra. Đây là một truyện ma nhẹ, về ngôn ngữ, về những câu hát ru và về một người mẹ đi rất xa để về đúng chỗ cũ.
Ông khách người Nhật ở khoa chấn thương
Quỳnh hai mươi tám tuổi, phiên dịch tiếng Nhật tự do, thường nhận việc của các công ty bảo hiểm du lịch. Một sáng, cô được gọi tới bệnh viện thành phố. Một ông khách Nhật bảy mươi tuổi tên Kenji trượt chân ngã trên bậc đá phố cổ, gãy cổ tay, phải nằm viện mấy hôm chờ mổ.
Ông Kenji đi du lịch một mình. Ông hiền, lễ phép, cảm ơn bằng tiếng Nhật mọi người bước vào phòng dù họ không hiểu. Quỳnh tới mỗi sáng để dịch cho bác sĩ, giải thích thủ tục, rồi ngồi lại nói chuyện cho ông đỡ buồn.
Ông kể vợ ông mất đã lâu, con cái ở xa. Ông bảo chuyến này ông sang Việt Nam vì một lý do mà chính ông cũng không rõ lắm. Mẹ ông là người Việt, lấy một kỹ sư Nhật rồi theo chồng sang Nhật từ khi ông còn chưa ra đời. Bà mất khi ông mới mười tuổi. Ông không biết tiếng Việt. Ông chỉ nhớ mẹ hay kể về một thành phố có những ngọn đèn lồng và một con sông.
Sáng thứ hai, ông Kenji vui vẻ bảo Quỳnh rằng bệnh viện ở đây chu đáo quá, có cả y tá nói tiếng Nhật.
Cô y tá ghé lúc nửa đêm
Ông kể đêm qua ông không ngủ được vì đau. Gần nửa đêm, một cô y tá trẻ vào phòng, tóc búi, mặc áo trắng cài cúc lệch, đội mũ y tá loại vải trắng gấp nhọn hai bên. Cô hỏi ông bằng tiếng Nhật, chậm, chuẩn, giọng hơi lơ lớ, rằng ông có đau lắm không.
Cô ngồi bên giường, kéo chăn cho ông, rồi hát khe khẽ một bài hát ru. Ông bảo bài ấy là bài hát ru cũ của Nhật, nhưng cô hát bằng một giọng mềm lạ, kéo dài cuối câu, như người miền nào đó của Việt Nam hát ru. Ông ngủ thiếp đi lúc nào không biết.
Quỳnh hỏi các điều dưỡng ca đêm. Không ai biết tiếng Nhật. Cả khoa không ai đội mũ y tá vải gấp nhọn, kiểu mũ đó bệnh viện bỏ từ mấy chục năm rồi. Chị điều dưỡng trưởng bảo chắc ông cụ đau quá nằm mơ.
Quỳnh dịch lại cho ông Kenji. Ông cười, lắc đầu, bảo không phải mơ, đêm nay cô ấy sẽ tới nữa, cô ấy hứa kể cho ông nghe chuyện con sông.
Những câu chuyện về thành phố đèn lồng
Ba đêm liền, sáng nào ông Kenji cũng kể. Cô y tá kể cho ông về con sông chảy qua thành phố, về chợ cá buổi sớm, về những đêm rằm người ta thả đèn hoa đăng. Cô bảo hồi trẻ cô làm ở chính bệnh viện này, ca đêm nào cũng nhìn ra sông. Cô bảo cô học tiếng Nhật vì yêu một người kỹ sư, học tới mức nằm mơ cũng nói tiếng Nhật.
Quỳnh nghe mà lạnh gáy. Cô bắt đầu ghi chép từng chi tiết ông Kenji kể. Cái mũ vải gấp nhọn. Cúc áo cài lệch. Một nốt ruồi nhỏ ở khoé mắt trái. Cách hát kéo dài cuối câu.
Ông Kenji không sợ chút nào. Ông bảo lạ lắm, nói chuyện với cô ấy ông thấy như nói chuyện với người nhà. Ông bảo giọng cô giống giọng mẹ ông, cái giọng nói tiếng Nhật lơ lớ ông đã quên mất sau sáu mươi năm.
Chiều hôm ấy, Quỳnh xin phép phòng hành chính bệnh viện được xem lại kho ảnh cũ. Cô có một linh cảm mà không dám nói ra.
Tấm ảnh trong kho lưu trữ của bệnh viện
Bệnh viện có một cuốn album ảnh tập thể nhân viên từ ngày mới thành lập. Ảnh đen trắng, giấy ố. Người ta đứng thành hàng trước sân, áo trắng, mũ trắng gấp nhọn hai bên.
Ở một tấm ảnh chụp khoa ngoại sáu mươi năm trước, hàng đầu, thứ ba từ trái sang, là một cô y tá trẻ tóc búi, cúc áo cài lệch một khuy, khoé mắt trái có một chấm nhỏ. Bên dưới ảnh, ai đó ghi tên từng người bằng mực. Cô y tá ấy tên Thu.
Quỳnh mang tấm ảnh chụp lại tới phòng ông Kenji. Cô không nói gì, chỉ đưa cho ông xem. Ông cầm điện thoại, nhìn rất lâu. Rồi ông lấy trong ví ra một tấm ảnh nhỏ, đã mòn mép, ảnh một người đàn bà trẻ bế một đứa bé đứng trước một ngôi nhà gỗ kiểu Nhật.
Hai gương mặt là một. Nốt ruồi ở khoé mắt trái. Cúc áo trong tấm ảnh nhà cũng cài lệch một khuy. Ông Kenji bảo mẹ ông có tật cài cúc lệch cả đời, bố ông trêu mãi bà vẫn không sửa. Ông không hề biết mẹ từng là y tá, càng không biết bà từng làm ở chính bệnh viện mà ông vô tình được chở tới.
Đêm cuối cùng trước ca mổ
Đêm trước ca mổ, Quỳnh xin ở lại. Cô ngồi trên ghế cạnh cửa, giả vờ đọc sách. Ông Kenji nằm nghiêng nhìn ra cửa sổ, nơi có thể thấy một khúc sông và mấy ngọn đèn lồng của phố cổ.
Gần nửa đêm, căn phòng thoảng một mùi xà phòng thơm kiểu cũ. Quỳnh không thấy ai bước vào. Nhưng cô nghe, rất rõ, một giọng phụ nữ hát ru bằng tiếng Nhật, giọng lơ lớ, kéo dài cuối câu theo cách người miền Trung hát ru con. Cô thấy chiếc chăn trên người ông Kenji được kéo lên ngang vai.
Ông Kenji nhắm mắt. Ông khẽ nói một câu bằng tiếng Việt, câu duy nhất ông còn nhớ từ thuở bé, phát âm ngọng nghịu: mẹ ơi, con ngủ. Tiếng hát ngừng một nhịp, rồi tiếp tục, dịu hơn.
Ca mổ sáng hôm sau thành công. Ông Kenji ra viện, về Nhật. Trước khi đi, ông nhờ Quỳnh dẫn ra bờ sông, thả một chiếc đèn hoa đăng. Bây giờ, mỗi năm vào rằm tháng bảy, Quỳnh nhận được một tấm bưu thiếp từ Nhật, trên đó ông chỉ viết một câu bằng tiếng Việt học được, nét chữ run run: cảm ơn con đã dịch giùm mẹ ông.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giọng nói và bài hát ru gắn chặt với ký ức tuổi thơ?
Bài hát ru là một trong những âm thanh đầu tiên đứa trẻ nghe thấy, lặp lại nhiều lần trong trạng thái yên bình. Vì thế giai điệu và giọng hát có thể đánh thức những ký ức rất sớm dù lời đã quên.
Người nước ngoài nằm viện ở Việt Nam thường cần hỗ trợ gì?
Họ thường cần phiên dịch để trao đổi với bác sĩ, hiểu thủ tục và các giấy tờ bảo hiểm. Nhiều công ty bảo hiểm du lịch có dịch vụ hỗ trợ khách trong trường hợp này.
Vì sao mũ y tá kiểu cũ hay xuất hiện trong truyện ma bệnh viện?
Chiếc mũ vải trắng gấp nhọn là biểu tượng của nghề y tá một thời, nay đã ít dùng. Một chi tiết trang phục cũ như vậy giúp người nghe hiểu ngay nhân vật thuộc về quá khứ.
Vì sao ta có thể nhận ra một khuôn mặt chỉ qua vài chi tiết nhỏ?
Não người rất giỏi nhận diện khuôn mặt và ghi nhớ những dấu hiệu riêng như nốt ruồi, kiểu cười hay thói quen ăn mặc. Những chi tiết ấy thường là chìa khoá để nhận ra người quen sau nhiều năm.
Thả đèn hoa đăng có ý nghĩa gì?
Ở nhiều nơi, thả đèn hoa đăng trên sông vào các dịp rằm là cách tưởng nhớ người đã khuất và gửi gắm lời cầu bình an. Đây là nét văn hoá mang tính tưởng niệm, đẹp và nhẹ nhàng.
