Bà Mười múc đúng hai mươi bát cháo, đếm đi đếm lại, vậy mà sáng nào thu dọn cũng thấy hai mươi mốt cái bát đã ăn sạch.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu do mình viết, bệnh viện và bếp cháo nằm ở một thành phố miền Tây do mình tưởng tượng. Không có gì đáng sợ lắm đâu, chỉ có một nồi cháo nóng lúc bốn giờ sáng và một ông cụ đi ăn cháo rất lịch sự.
Bếp cháo bốn giờ sáng ở cổng viện
Bà Mười sáu mươi tuổi, nấu cháo từ thiện trước cổng bệnh viện đa khoa thành phố đã mười lăm năm. Ba giờ sáng bà dậy vo gạo, nấu một nồi cháo trắng to với gừng và hành, kèm một hũ muối mè, một hũ cá kho quẹt. Bốn giờ, bà đẩy chiếc xe ba gác ra đặt dưới gốc me ngoài cổng.
Người ăn là người nhà bệnh nhân từ các tỉnh lên, ngủ chiếu ngoài hành lang, ngoài ghế đá. Họ ra lấy cháo rồi vào lại với người bệnh, có khi mang thêm một bát cho người nằm giường bên. Bà không hỏi ai, cũng không cần ai cảm ơn.
Bà có một thói quen học từ người dạy bà nấu cháo ngày xưa: mỗi sáng múc sẵn hai mươi bát đặt ra bàn cho người tới sớm, còn lại để trong nồi. Ăn xong, người ta úp bát vào thau nước. Bà đếm bát lúc dọn để biết sáng mai nấu nhiều hay ít.
Một tháng nay, bát lúc nào cũng thừa ra một cái. Thau nước có hai mươi cái bát dơ, còn một cái nằm riêng ở mép bàn, sạch trơn, úp ngay ngắn, chiếc muỗng đặt chéo bên trên như người ta xếp đũa sau bữa cơm nhà.
Chiếc bát úp ngay ngắn bên lề bàn
Bà Mười nghĩ có người lấy thêm bát nhà mang tới. Nhưng chiếc bát thừa là bát sành men lam của chính bà, loại bà mua một lố ở chợ, đánh dấu bằng vết sơn đỏ dưới đáy. Bà đếm lại chồng bát ở nhà. Thiếu đúng một.
Bà bắt đầu để ý. Bốn giờ hai mươi, khi trời còn tối và đèn cổng viện còn vàng ệch, người ta xếp hàng lấy cháo. Bà quen mặt gần hết. Ông già bán vé số ở góc đường. Chị phụ nữ có con nằm khoa nhi đã nửa tháng. Cậu thanh niên chăm mẹ chạy thận. Không ai lạ.
Một sáng mưa lất phất, bà cố tình không múc sẵn bát nào. Ai tới bà mới múc. Dọn hàng xong, bà đếm. Hai mươi hai cái bát trong thau. Và vẫn một cái nằm riêng mép bàn, úp ngay ngắn, muỗng đặt chéo, đáy bát còn ấm.
Bà ngồi xuống ghế đẩu, nhìn chiếc bát rất lâu. Rồi bà làm cái việc mà người dạy bà ngày xưa từng làm: bà múc một bát cháo, rắc muối mè, đặt ở mép bàn, kéo thêm một chiếc ghế nhựa tới cạnh.
Ông cụ mặc áo bệnh nhân kiểu xưa
Sáng hôm sau, lúc bốn giờ mười lăm, chiếc ghế nhựa có người ngồi. Một ông cụ gầy, tóc bạc, mặc bộ đồ bệnh nhân sọc xanh trắng loại cũ, vải bạc màu, cổ áo bẻ. Bệnh viện bây giờ đã đổi đồng phục bệnh nhân sang màu khác từ lâu lắm rồi.
Ông cụ cầm muỗng, ăn chậm rãi, thổi từng muỗng. Ông ăn hết bát, vét sạch, rồi úp bát xuống, đặt muỗng chéo lên trên. Ông ngẩng lên nhìn bà Mười, cười, nói giọng miền Tây chậm rãi: cháo này giống cháo bả nấu quá, có gừng nướng, có mè rang kỹ.
Bà Mười hỏi bả là ai. Ông cụ bảo bả là vợ ông, ngày ông nằm viện ở đây cả năm trời, sáng nào bả cũng nấu cháo đem vô, nấu dư một nồi cho người ta ăn chung. Bả kêu nấu cho một người cũng là nấu, nấu cho hai chục người cũng là nấu.
Bà Mười nghe tới đó thì lặng người. Câu ấy bà đã nghe hàng trăm lần, từ miệng bà Hai, người đàn bà dạy bà nấu cháo hồi bà mới hai mươi tuổi, dắt con lên thành phố chữa bệnh mà không có tiền ăn.
Bà Hai và nồi cháo đầu tiên
Bà Hai là người dựng cái bếp cháo dưới gốc me này. Hồi ấy chồng bà nằm viện lâu ngày, bà ở luôn cổng viện, sáng nào cũng nấu cháo, nấu dư cho người nghèo. Ông chồng mất trong viện. Bà Hai không về quê, vẫn ở lại nấu cháo thêm hai mươi năm nữa, rồi truyền nồi, truyền gốc me cho bà Mười.
Bà Hai mất đã lâu. Ngày bà mất, bà dặn bà Mười đúng hai điều: gừng phải nướng cho thơm, và sáng nào cũng múc dư một bát. Bà Mười làm theo được điều thứ nhất. Điều thứ hai, bà quên từ lúc nào không biết, có lẽ từ năm giá gạo lên.
Bà Mười hỏi ông cụ bao lâu rồi chưa được ăn bát cháo nào. Ông cụ nhìn ra cổng viện, nơi đèn đường vừa tắt, bảo lâu lắm, từ hồi không ai múc dư bát nữa.
Rồi ông đứng dậy, cảm ơn, đi về phía cổng. Bóng ông nhạt dần trong ánh sáng sớm, như hơi cháo bốc lên rồi tan.
Hai chiếc bát úp bên nhau
Từ đó, sáng nào bà Mười cũng múc dư một bát, đặt ở mép bàn, cạnh chiếc ghế nhựa. Sáng nào bát cũng sạch trơn, úp ngay ngắn. Bà không nhìn thấy ông cụ nữa, nhưng bà biết ông có tới.
Tới ngày giỗ bà Hai, bà Mười nấu nồi cháo to hơn thường lệ, nướng gừng kỹ hơn, rang mè thơm hơn. Bà múc dư một bát như mọi ngày. Rồi ngập ngừng một chút, bà múc thêm bát nữa, đặt bên cạnh, kéo thêm chiếc ghế thứ hai.
Sáng hôm ấy, khi dọn hàng, bà thấy ở mép bàn có hai chiếc bát úp sát nhau. Một chiếc muỗng đặt chéo. Chiếc kia đặt ngang, gọn gàng, đúng kiểu bà Hai vẫn đặt muỗng sau khi nếm cháo, như để dặn người nấu: được rồi đó.
Bây giờ bếp cháo dưới gốc me sáng nào cũng có hai bát múc dư và hai chiếc ghế nhựa trống. Người ăn cháo quen rồi, không ai ngồi vào. Có người hỏi để làm gì, bà Mười chỉ cười, bảo để phần cho người dựng cái bếp này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bếp ăn từ thiện ở cổng bệnh viện phổ biến ở Việt Nam?
Nhiều người nhà bệnh nhân từ xa tới, ở lại dài ngày và phải tiết kiệm chi tiêu. Các bếp cháo, bếp cơm từ thiện ra đời từ tấm lòng của người dân, nhà chùa và các nhóm thiện nguyện để giúp họ bớt một gánh lo.
Vì sao người Việt có phong tục để phần cho người đã khuất?
Đặt bát cơm, chén trà mời người đã khuất là cách bày tỏ lòng nhớ thương và hiếu kính trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Phong tục này mang ý nghĩa tưởng nhớ chứ không nhằm cầu xin điều gì.
Vì sao một món ăn có thể gợi nhớ người thân rõ đến vậy?
Mùi và vị gắn chặt với ký ức cảm xúc, nhất là những món ăn quen từ nhỏ. Chỉ một mùi gừng nướng hay vị mè rang cũng đủ đưa người ta về với một khung cảnh cụ thể.
Vì sao truyện ma miền Tây thường hiền hoà?
Truyện kể dân gian vùng sông nước thường gắn với lối sống phóng khoáng, trọng tình nghĩa và lòng hiếu khách. Hồn ma trong những truyện như vậy hay mang dáng dấp người quen, về thăm chứ không về doạ.
Chăm người bệnh dài ngày cần lưu ý gì về sức khoẻ của chính mình?
Người chăm bệnh dễ thiếu ngủ, ăn uống thất thường và mệt mỏi kéo dài. Nên nhờ người thân thay phiên, ăn đủ bữa và hỏi nhân viên y tế khi bản thân thấy không khoẻ.
