Bạn tắt chuông báo thức, bước xuống giường, đi vào phòng tắm, rồi chợt thấy chiếc gương không phản chiếu đúng căn phòng, và mình lại mở mắt trên giường lần thứ hai.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Hôm nay mình giải mã một hiện tượng mà nhiều truyện kinh dị dùng làm cú lừa cuối: tỉnh dậy rồi phát hiện mình vẫn đang mơ. Ngoài đời, nó có tên là thức giấc giả, và nó xảy ra với rất nhiều người.
Một buổi sáng giống thật đến từng chi tiết
Trong một lần thức giấc giả, bạn tin chắc mình đã dậy. Bạn thấy căn phòng quen thuộc, nghe tiếng xe máy ngoài hẻm, làm những việc của mọi buổi sáng như gấp chăn, đánh răng, pha cà phê, có khi còn mặc đồ đi làm.
Rồi bạn tỉnh dậy thật, và nhận ra tất cả vừa rồi là mơ. Có người bị lặp lại vài lần liền trong một buổi sáng, tỉnh dậy trong mơ rồi lại tỉnh dậy trong mơ, đến lúc tỉnh thật thì không dám chắc mình đã tỉnh chưa.
Chính cảm giác không chắc ấy là thứ khiến hiện tượng này đáng sợ. Nó làm mình mất lòng tin vào khoảnh khắc mà bình thường mình chắc chắn nhất trong ngày: lúc mở mắt.
Thức giấc giả có thể dễ chịu, nếu giấc mơ là một buổi sáng bình thường. Nó cũng có thể ngột ngạt, nếu căn phòng trong mơ có gì đó sai sai, ánh sáng lạ, đồ vật đổi chỗ, hay có một người lạ đứng ở cửa.
Vì sao não dựng được một buổi sáng giả
Giấc mơ được dựng từ ký ức. Cảnh bạn thức dậy trong chính phòng ngủ của mình là cảnh bạn đã trải qua hàng nghìn lần, nên não có sẵn một bản dựng cực kỳ chi tiết để dùng.
Về cuối đêm, những giấc mơ thường dài hơn và sống động hơn, đồng thời não cũng bắt đầu sửa soạn thức dậy. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng thức giấc giả xảy ra khi ý định thức dậy len vào giấc mơ: não muốn dậy, nên nó mơ thấy việc dậy.
Những buổi sáng có việc quan trọng, như ngày thi, ngày đi xa, ngày phỏng vấn, hay có nhiều thức giấc giả hơn. Đầu óc bạn lo không dậy kịp, nên nó diễn tập việc dậy ngay trong giấc mơ.
Phần não chịu trách nhiệm phán đoán và soát lỗi hoạt động yếu khi mơ. Vì vậy những chi tiết sai, như đồng hồ chạy lung tung hay công tắc bật không sáng đèn, thường bị bỏ qua cho tới lúc bạn tỉnh thật.
Những dấu hiệu để nhận ra mình đang mơ
Người thường xuyên gặp thức giấc giả hay tự đặt ra vài phép thử nhỏ. Một trong những phép thử hay được nhắc là nhìn đồng hồ hoặc một dòng chữ, quay đi rồi nhìn lại. Trong mơ, con số và chữ thường đổi hình hoặc nhoè đi.
Bật công tắc đèn cũng là một phép thử quen. Trong nhiều giấc mơ, đèn không sáng như bình thường, hoặc ánh sáng mờ đục khác hẳn đèn thật.
Một số người tập thói quen hỏi mình một câu đơn giản mỗi khi thức dậy: mình đã tỉnh thật chưa. Thói quen ấy có khi theo vào giấc mơ, và giúp họ nhận ra mình đang mơ.
Khi nhận ra mình đang mơ trong lúc vẫn mơ, bạn đã chạm tới cái gọi là giấc mơ sáng suốt. Có người dùng chính khoảnh khắc ấy để tự đánh thức mình, có người lại thấy thú vị và ở lại quan sát giấc mơ thêm chút nữa.
Thức giấc giả và những câu chuyện ma
Rất nhiều chuyện kể kiểu nhìn thấy người lạ ở đầu giường, tỉnh dậy thì không còn ai, có thể bắt nguồn từ thức giấc giả. Người kể tin mình đã thức, nên tin hình ảnh ấy là thật.
Khi thức giấc giả đi kèm bóng đè, trải nghiệm càng rối hơn. Bạn mơ thấy mình đã dậy nhưng không cử động được, rồi tỉnh dậy thật trong trạng thái bị đè, không biết đâu là lớp mơ, đâu là lớp thật.
Các nhà văn và nhà làm phim hiểu điều này rất rõ, nên cú lừa tỉnh dậy vẫn còn trong mơ xuất hiện đều đặn trong truyện kinh dị. Nó chạm vào một nỗi sợ rất thật: không phân biệt được mơ và thực.
Nhưng khi hiểu cơ chế, bạn sẽ thấy đó chỉ là bộ não đang diễn tập buổi sáng hơi kỹ. Nó không có ý dọa bạn, nó chỉ chăm chỉ quá mức.
Khi nào cần để ý và làm gì cho dễ chịu
Thỉnh thoảng gặp thức giấc giả là bình thường. Nó hay tăng khi bạn ngủ không đều, ngủ quá dài sau nhiều ngày thiếu ngủ, hoặc đặt nhiều lần báo thức để ngủ nướng.
Nếu chuỗi giấc mơ ấy làm bạn mệt mỏi, hãy thử đặt một báo thức duy nhất và dậy ngay khi nó reo, tránh vòng lặp ngủ thêm năm phút. Vòng lặp ấy chính là mảnh đất tốt cho những lần tỉnh giả.
Nếu thức giấc giả đi kèm ác mộng dai dẳng, mất ngủ hay lo âu kéo dài, hãy nói chuyện với bác sĩ. Đôi khi giấc ngủ chỉ phản ánh những căng thẳng ban ngày chưa được giải toả.
Còn những sáng bình thường, nếu bạn lỡ đánh răng hai lần, một lần trong mơ và một lần ngoài đời, thì cứ coi như hàm răng được chăm kỹ hơn một chút.
Câu hỏi thường gặp
Thức giấc giả có phải là giấc mơ sáng suốt không?
Không hẳn. Trong thức giấc giả, bạn tin mình đã tỉnh và không biết mình đang mơ. Chỉ khi bạn nhận ra mình đang mơ thì nó mới chuyển thành giấc mơ sáng suốt.
Vì sao thức giấc giả hay xảy ra vào sáng có việc quan trọng?
Khi lo không dậy kịp, ý định thức dậy len vào giấc mơ, nên não diễn tập cảnh thức dậy ngay trong giấc ngủ. Đó là lý do ngày thi, ngày đi xa thường có nhiều lần tỉnh giả.
Làm sao biết mình đang mơ hay đã tỉnh?
Một số phép thử hay dùng là nhìn đồng hồ hoặc chữ hai lần, bật đèn, hay tự hỏi mình đã tỉnh chưa. Trong mơ, chữ và số thường đổi hình, đèn không sáng như bình thường.
Thức giấc giả có liên quan đến bóng đè không?
Hai hiện tượng đều xảy ra ở ranh giới giữa mơ và thức nên đôi khi đi cùng nhau. Có người mơ thấy mình tỉnh nhưng không cử động được, rồi mới tỉnh thật.
Đặt nhiều báo thức có làm tăng thức giấc giả không?
Nhiều người nhận thấy vòng lặp ngủ thêm vài phút rồi lại tỉnh làm giấc ngủ bị cắt vụn, dễ sinh giấc mơ thức dậy. Dậy ngay khi báo thức đầu tiên reo giúp giảm điều này.
