Đêm khuya, nhà bên vừa tắt máy giặt, và trong bức tường phòng bạn vang lên ba tiếng cộc cộc cộc, như có ai đang gõ từ phía bên kia.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này là tập giải mã. Tiếng gõ trong tường là đạo cụ kinh điển của truyện ma, từ tiếng gõ ba tiếng đến tiếng đập dồn dập. Hôm nay mình sẽ giới thiệu với bạn một kẻ gõ cửa rất thật trong nhiều ngôi nhà: dòng nước chảy trong ống.
Khi nước đang chạy bị chặn đột ngột
Hãy tưởng tượng một đoàn người đang chạy nhanh trong hành lang hẹp, rồi cánh cửa cuối hành lang đóng sập lại. Người đầu tiên dừng gấp, người phía sau xô vào, cả đoàn dồn lên rồi dội ngược lại. Nước trong ống cũng vậy.
Nước đang chảy có quán tính. Khi bạn khoá vòi thật nhanh, hay khi van điện của máy giặt, máy rửa bát đóng lại trong tích tắc, dòng nước bị chặn đột ngột. Áp lực tăng vọt ở chỗ van, tạo thành một làn sóng áp lực chạy ngược trong ống.
Làn sóng ấy đi tới khúc cua, chỗ nối, chỗ ống bắt vào tường thì đập vào đó, làm ống rung và va vào tường. Kết quả là những tiếng cộc, tiếng đập, tiếng rung có khi rất lớn.
Hiện tượng này có tên là búa nước, vì cú dội của dòng nước giống như một cái búa nhỏ đập vào bên trong ống.
Bạn có thể tự kiểm chứng điều này vào ban ngày. Mở vòi bồn rửa thật mạnh rồi vặn tắt thật nhanh, nếu nghe tiếng cộc vang trong tường ngay sau đó, thì nhà bạn có búa nước. Làm lại lần nữa nhưng khoá thật chậm, tiếng gõ thường nhỏ hẳn hoặc biến mất.
Vì sao nó hay xảy ra lúc khuya
Ban đêm, lượng nước dùng trong khu dân cư giảm, nên áp lực nước trong đường ống thường cao hơn ban ngày. Áp lực cao làm cú dội mạnh hơn, tiếng gõ vì thế cũng rõ hơn.
Nhiều nhà cài máy giặt, máy rửa bát chạy vào ban đêm. Van điện của những máy này đóng mở rất nhanh, nhanh hơn tay người khoá vòi, và là nguồn búa nước rất hay gặp.
Bồn cầu tự đầy nước sau khi xả, phao đóng lại, cũng có thể tạo một tiếng gõ nhỏ. Ở chung cư, tiếng gõ từ hệ thống ống chung có thể truyền sang nhiều căn hộ.
Thêm sự im lặng của đêm khuya và tâm trạng của người đang nằm một mình, một tiếng cộc trong tường dễ biến thành tiếng ai đó gõ cửa từ bên kia bức vách.
Ở những toà nhà cũ, đường ống thường đi dọc theo tường ngủ, chạy ngang đầu giường. Những ngôi nhà ấy hay có tiếng đồn về tiếng gõ đêm, và khi mở tường sửa chữa, người ta thường thấy những đoạn ống đã lỏng giá đỡ, mỗi lần nước dội là lại đập vào gạch.
Những tiếng ống nước khác hay gặp
Ngoài búa nước, đường ống còn có nhiều kiểu âm thanh khác. Tiếng rít hay tiếng hú khi mở vòi có thể do van bị mòn, gioăng cao su hỏng, hoặc nước chảy qua chỗ hẹp với tốc độ cao.
Tiếng lục bục, róc rách khi không ai dùng nước có thể do không khí bị kẹt trong ống, hoặc có chỗ rò rỉ. Tiếng tách tách khi nước nóng chảy qua là do ống giãn ra vì nhiệt và cọ vào giá đỡ.
Tiếng nhỏ giọt đều đều trong tường giữa đêm là thứ đáng để ý nhất, vì nó có thể báo một chỗ rò. Rò lâu ngày làm tường ẩm, bong sơn, mốc, và tốn tiền nước.
Mỗi kiểu âm thanh kể một câu chuyện riêng về đường ống. Lắng nghe chúng giúp bạn phát hiện hư hỏng sớm, trước khi bức tường thành ra ố vàng, thứ mà truyện ma lại rất thích tả.
Búa nước có hại gì không
Một vài tiếng gõ lâu lâu thường không đáng lo. Nhưng nếu búa nước xảy ra thường xuyên và mạnh, những cú dội áp lực lặp đi lặp lại có thể làm lỏng mối nối, nứt ống, hỏng van và các thiết bị dùng nước.
Ống nước rung đập vào tường lâu ngày cũng có thể làm bong lớp vữa xung quanh, khiến tiếng kêu càng lúc càng to.
Vì vậy, nếu nhà bạn có tiếng gõ ống rõ ràng mỗi khi khoá vòi hay khi máy giặt chạy, nên nhờ thợ nước kiểm tra. Đây là việc nhỏ nhưng tránh được những hư hỏng tốn kém về sau.
Thợ có thể đề xuất các cách như lắp thiết bị giảm chấn búa nước, chỉnh van giảm áp, hay cố định lại những đoạn ống bị lỏng.
Vài thói quen nhỏ giúp ống nước im lặng
Khoá vòi chậm lại một chút là cách đơn giản nhất. Đóng từ từ trong một hai giây thay vì vặn mạnh giúp dòng nước giảm tốc dần, không tạo cú dội lớn.
Nếu nghi trong ống có không khí, có thể mở các vòi trong nhà cho nước chảy một lúc để đẩy khí ra, nhưng với hệ thống phức tạp thì nên hỏi thợ trước.
Để ý những khung giờ có tiếng gõ và đối chiếu với giờ máy giặt, máy bơm, bồn cầu hoạt động. Rất thường, bạn sẽ thấy tiếng gõ trùng khớp đến từng phút.
Và từ đó, ba tiếng cộc trong tường lúc nửa đêm sẽ không còn là lời gọi của ai, chỉ là dòng nước đang dừng lại hơi vội trên đường đi của nó.
Câu hỏi thường gặp
Búa nước là gì?
Búa nước là hiện tượng sóng áp lực xuất hiện khi dòng nước đang chảy bị chặn đột ngột, làm ống rung và đập vào tường tạo ra tiếng gõ. Nó hay xảy ra khi khoá vòi nhanh hoặc khi van máy giặt đóng.
Vì sao ống nước kêu to hơn vào ban đêm?
Ban đêm ít người dùng nước nên áp lực trong đường ống thường cao hơn, làm cú dội mạnh hơn. Nhà cũng yên tĩnh nên tiếng gõ nghe rõ hơn.
Búa nước có làm hỏng ống không?
Nếu xảy ra thường xuyên và mạnh, búa nước có thể làm lỏng mối nối, nứt ống và hỏng van. Nên nhờ thợ kiểm tra khi tiếng gõ lặp lại thường xuyên.
Tiếng nhỏ giọt trong tường có đáng lo không?
Có. Tiếng nhỏ giọt khi không ai dùng nước có thể là dấu hiệu rò rỉ trong tường. Rò lâu ngày gây ẩm mốc, hỏng tường và tốn nước, nên kiểm tra sớm.
Có cách nào giảm tiếng búa nước tại nhà không?
Khoá vòi chậm lại là cách đơn giản nhất. Với tiếng gõ do máy giặt hay áp lực cao, thợ có thể lắp thiết bị giảm chấn hoặc van giảm áp.
