Đêm ấy, ngay khi vừa chìm vào giấc ngủ, một tiếng nổ đanh như cánh cửa sắt đập mạnh vang lên, vậy mà người nằm cạnh vẫn ngủ say như chưa có gì.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập hôm nay là một tập giải mã. Hiện tượng mình kể nghe như mở đầu của một truyện ma nhà cũ, nhưng nó có tên trong y văn hẳn hoi: hội chứng tiếng nổ trong đầu. Cái tên nghe ghê, còn bản chất thì hiền hơn nhiều.
Một tiếng động chỉ mình bạn nghe thấy
Người gặp hiện tượng này thường tả rất giống nhau. Một tiếng nổ lớn, tiếng sấm, tiếng súng, tiếng chũm chọe đập vào nhau, hay tiếng cánh cửa sập mạnh. Âm thanh ấy đến đột ngột đúng lúc họ đang thiếp đi hoặc vừa tỉnh dậy giữa đêm.
Cái lạ là chỉ người ấy nghe thấy. Người ngủ chung phòng không nghe gì. Ra kiểm tra cửa nẻo thì mọi thứ vẫn đóng im. Chó ngoài sân không sủa. Căn nhà yên lặng như chưa từng có gì xảy ra.
Có người còn thấy một tia chớp sáng trước mắt đi kèm tiếng nổ. Tim đập nhanh, người toát mồ hôi, và nỗi sợ ập tới vì không lý giải nổi chuyện vừa trải qua.
Không khó hiểu vì sao trong quá khứ, nhiều người tin đó là dấu hiệu của thứ gì vô hình đang ở trong nhà. Một tiếng động mà chỉ một người nghe, giữa đêm khuya, là chất liệu hoàn hảo cho một câu chuyện ma.
Não đang tắt máy hơi vụng về
Các nhà nghiên cứu giấc ngủ chưa chốt được cơ chế cuối cùng, nhưng giả thuyết được nhắc tới nhiều nhất khá dễ hình dung. Khi bạn chuyển từ thức sang ngủ, các vùng của não lần lượt giảm hoạt động, giống như tắt đèn từng phòng trong một ngôi nhà lớn.
Vùng xử lý âm thanh cũng phải tắt dần. Giả thuyết cho rằng thỉnh thoảng quá trình ấy diễn ra không trơn tru, một nhóm tế bào thần kinh phát tín hiệu cùng một lúc, và não diễn dịch loạt tín hiệu đột ngột ấy thành một âm thanh rất lớn.
Vì âm thanh được tạo ngay bên trong não, không có sóng âm nào đi qua không khí, nên người bên cạnh không thể nghe. Đó là lý do quan trọng nhất để bạn yên tâm: tiếng nổ ấy không đến từ căn phòng, nó đến từ chính bộ máy đang chuẩn bị ngủ.
Giả thuyết này vẫn đang được kiểm chứng thêm, và mình nói rõ là chưa có lời giải trọn vẹn. Nhưng điều mà giới chuyên môn khá thống nhất là hiện tượng này lành tính, không phải dấu hiệu tổn thương não.
Ai hay gặp và lúc nào hay gặp
Hiện tượng này có thể gặp ở nhiều lứa tuổi. Nhiều người chỉ gặp một vài lần trong đời rồi thôi, có người gặp theo từng đợt, dày lên trong một giai đoạn rồi biến mất cả năm trời.
Những giai đoạn căng thẳng, mất ngủ, làm việc quá sức thường là lúc nó hay xuất hiện. Giờ giấc lộn xộn, ngủ bù dồn dập cuối tuần cũng làm giấc ngủ chuyển tiếp kém mượt hơn.
Nó hay xảy ra ngay lúc thiếp đi, tức là trong những phút đầu tiên của giấc ngủ, cũng có khi xảy ra lúc tỉnh giấc giữa đêm. Hiếm khi người ta gặp nó khi đang ngủ sâu.
Nhiều người gặp hiện tượng này giữ kín vì sợ bị cho là tưởng tượng. Thật ra chỉ cần nói ra, họ thường bất ngờ khi thấy người quen của mình cũng từng nghe tiếng nổ như vậy.
Những thứ dễ nhầm với tiếng nổ trong đầu
Trước khi kết luận, bạn nên loại trừ những nguồn âm thanh có thật. Nhà nguội đi về đêm có thể phát ra tiếng nứt lớn ở mái tôn hay xà gỗ. Đường ống nước có thể đập mạnh khi một vòi nước nhà bên đóng đột ngột.
Điểm phân biệt rõ nhất là tiếng động thật thường có người khác cũng nghe, hoặc lặp lại ở cùng một khung giờ, cùng một chỗ. Còn tiếng nổ trong đầu thì chỉ mình bạn nghe và luôn gắn với lúc vừa thiếp đi.
Nếu bạn nghe tiếng động kèm đau đầu dữ dội, yếu tay chân, nói khó hay lú lẫn, thì đó là chuyện khác hẳn và cần đi cấp cứu ngay, không nên chờ.
Còn nếu bạn khoẻ mạnh, chỉ thỉnh thoảng giật mình vì một tiếng nổ lúc chợp mắt, thì bạn đang gặp một trong những hiện tượng giấc ngủ kỳ lạ nhưng vô hại nhất.
Sống chung với tiếng nổ mà không sợ
Phần lớn người gặp hiện tượng này không cần điều trị gì. Chỉ riêng việc biết tên và hiểu nó vô hại đã giúp nhiều người giảm hẳn số lần bị đánh thức, vì nỗi sợ chính là thứ khiến họ khó ngủ lại.
Ngủ đủ, đi ngủ đúng giờ và giảm căng thẳng là những việc đơn giản nhất. Một chút thư giãn trước khi lên giường như tắm nước ấm, đọc vài trang sách giấy, nghe nhạc nhẹ cũng giúp não chuyển trạng thái êm hơn.
Nếu hiện tượng xảy ra quá dày, làm bạn mất ngủ kéo dài, hãy gặp bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ. Họ có thể đánh giá kỹ hơn và tư vấn cách phù hợp với riêng bạn.
Còn lần tới, nếu nghe một tiếng sập cửa ngay lúc chợp mắt, bạn có thể nằm yên, mỉm cười, và tự nhủ rằng cái não của mình vừa tắt đèn hơi mạnh tay một chút.
Câu hỏi thường gặp
Hội chứng tiếng nổ trong đầu có nguy hiểm không?
Theo hiểu biết hiện nay, đây là hiện tượng lành tính, không gây đau và không làm tổn thương não. Điều phiền nhất là nó làm người ta giật mình, lo lắng và khó ngủ lại.
Vì sao người ngủ cạnh không nghe thấy tiếng nổ?
Vì âm thanh được tạo ra bên trong não, không có sóng âm thật nào lan trong không khí. Đó cũng là cách đơn giản nhất để phân biệt nó với một tiếng động có thật trong nhà.
Tiếng nổ trong đầu có phải là ảo giác không?
Có thể xem nó là một dạng ảo giác thính giác xảy ra ở ranh giới giữa thức và ngủ. Nó khác ảo giác của các bệnh tâm thần ở chỗ chỉ xuất hiện lúc chuyển giấc và người gặp biết rõ là không có gì thật.
Khi nào cần đi khám vì tiếng nổ trong đầu?
Khi nó xảy ra quá thường xuyên khiến bạn mất ngủ kéo dài, hoặc khi đi kèm đau đầu, yếu tay chân, khó nói. Trường hợp có những dấu hiệu thần kinh như vậy thì phải đi khám ngay.
Căng thẳng có làm tiếng nổ trong đầu xuất hiện nhiều hơn không?
Nhiều người kể rằng hiện tượng tăng lên trong giai đoạn căng thẳng và thiếu ngủ. Giảm căng thẳng, ngủ đều giờ thường giúp nó thưa dần.
