Sáng nay ra đọc mực nước lúc bảy giờ, mình thấy trên cọc đo bằng bê tông có một vạch khắc mới, sâu, sắc cạnh, vết đục còn trắng, nằm cao hơn vạch lũ lịch sử của trạm gần một gang tay, và đêm qua không ai ra bờ sông ngoài mình.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, kể lại qua nhật ký của một cô trực trạm thuỷ văn; dòng sông, trạm và nhân vật đều do mình đặt ra. Một truyện ma của mùa lũ, có một lời cảnh báo được nghe kịp.
Ngày thứ nhất
Mình trực trạm thuỷ văn bên một con sông miền trung du được hai năm. Trạm nhỏ, một căn nhà cấp bốn trên bờ cao, một cái cọc đo mực nước bằng bê tông cắm sát mép sông, khắc vạch từng phân. Mỗi ngày mình đọc mực nước mấy lần, mùa lũ thì đọc mỗi giờ, ghi sổ, báo về trung tâm.
Trên cọc đo có mấy vạch khắc sâu hơn vạch thường, đánh dấu mực nước những trận lũ lớn. Bác Sáu, người trực trạm trước mình suốt ba mươi năm, tự tay đục từng vạch ấy, đục bằng một cây đục sắt nhỏ, kỹ tới mức nhìn là biết tay ông.
Sáng nay có thêm một vạch. Nét đục giống hệt tay bác Sáu. Nhưng bác Sáu đã nghỉ hưu, về sống với con gái ở tận đồng bằng, và mất từ mùa xuân năm ngoái.
Mình nghĩ chắc trẻ con trong xóm nghịch. Mình ghi vào sổ, chụp ảnh, rồi thôi.
Ngày thứ ba
Trời mưa liên tục hai ngày. Mực nước lên chậm, vẫn dưới mức báo động một. Dự báo nói mưa vừa, không có gì đáng lo. Nhưng đêm qua mình ngủ không yên.
Hai giờ sáng, mình nghe tiếng đục. Cạch, cạch, đều đặn, vọng lên từ phía bờ sông, lẫn trong tiếng mưa. Mình cầm đèn pin chạy ra. Mưa quất ngang mặt. Cọc đo đứng trơ trọi dưới mép nước. Không có ai. Tiếng đục tắt.
Mình soi đèn lên cọc. Vạch khắc mới vẫn ở đó. Bên cạnh nó, có thêm một vệt đục ngắn, như ai đó đục lại cho sâu hơn, cho rõ hơn, để chắc chắn người ta không thể bỏ qua.
Mình đứng dưới mưa rất lâu. Rồi mình nhớ câu bác Sáu hay nói lúc bàn giao trạm: sông này lên nhanh hơn người ta nghĩ, cháu đừng tin máy hơn tin mắt.
Ngày thứ tư
Sáng nay mình gọi về trung tâm, kể chuyện vạch khắc, kể cả tiếng đục. Anh trực ở trung tâm nghe xong im lặng, rồi bảo dự báo vẫn bình thường, nhưng thượng nguồn đang mưa to hơn dự kiến, số liệu từ các trạm trên đang về chậm vì mất sóng.
Mình lấy thước đo khoảng cách từ mặt nước tới vạch khắc mới, đối chiếu với độ cao các nhà trong xóm thấp ven sông. Nếu nước lên tới vạch ấy, cả xóm sẽ ngập tới mái.
Mình không có bằng chứng gì ngoài một vết đục và một tiếng động lúc nửa đêm. Nhưng mình xin ông trưởng thôn cho đi báo từng nhà trong xóm thấp, chuẩn bị chuyển người già, trẻ nhỏ và đồ đạc lên nhà văn hoá trên đồi trước khi trời tối.
Có người càu nhàu, bảo nước còn thấp lắm. Ông trưởng thôn, người từng làm việc với bác Sáu, nghe mình kể về nét đục thì gật đầu, cầm loa đi từng ngõ.
Đêm thứ tư
Mười giờ đêm, số liệu từ thượng nguồn về. Mưa trên đó lớn bất thường. Nước bắt đầu lên. Mình đọc cọc đo mỗi giờ, rồi mỗi nửa giờ. Mực nước leo qua báo động một, báo động hai, báo động ba.
Hai giờ sáng, nước chạm vạch lũ lịch sử. Mình đứng trên bờ cao, đèn pin soi xuống, nhìn mặt nước đục ngầu cuồn cuộn quanh cọc đo, nghe tiếng sông gầm.
Ba giờ, nước lên tới vạch khắc mới. Đúng vạch ấy. Không cao hơn một phân. Nó đứng ở đó gần một tiếng, rồi bắt đầu rút.
Dưới xóm thấp, nước ngập tới mái nhà. Nhưng trên nhà văn hoá trên đồi, mọi người đã ở đó từ chiều, đủ cả, chen chúc, ướt, mệt, nhưng đủ cả.
Trang cuối mùa lũ
Nước rút sau hai ngày. Xóm thấp ngổn ngang bùn. Nhiều nhà hỏng đồ, nhưng không ai bị thương. Trung tâm cử người về ghi nhận mức lũ mới.
Sáng nay mình ra cọc đo. Vạch khắc mới đã có thật, vì nước đã lên đúng đó. Mình theo lệ của trạm, cầm cây đục, đục thêm cho rõ. Nhưng khi mình đặt đục vào, mình thấy nét đục cũ đã sâu và đều tới mức mình không cần sửa gì nữa.
Chiều nay con gái bác Sáu gọi điện, nghe tin lũ, hỏi thăm trạm. Mình kể chuyện. Chị im lặng, rồi kể khi dọn đồ của bố, chị không tìm thấy cây đục sắt nhỏ ông mang theo từ trạm về. Nó biến mất từ đầu tuần này.
Tối nay mình viết những dòng này bên cửa sổ nhìn ra sông. Nước đã hiền lại. Dưới ánh trăng, trên mép cọc đo, mình thấy một cây đục sắt nhỏ đặt ngang, gọn gàng, như người thợ già vừa làm xong việc, để đồ lại cho người sau.
Câu hỏi thường gặp
Cọc đo mực nước dùng để làm gì?
Cọc đo mực nước là một cọc có vạch chia độ cắm ở bờ sông, giúp người quan trắc đọc mực nước hằng ngày. Số liệu ấy được tổng hợp để theo dõi, dự báo lũ và cảnh báo cho người dân.
Vì sao mưa ở thượng nguồn có thể làm hạ lưu ngập nhanh?
Nước mưa trên vùng núi dồn về các con suối rồi đổ vào sông chính. Lượng nước lớn từ thượng nguồn có thể đến hạ lưu sau vài giờ hoặc vài ngày, khiến mực nước dâng nhanh dù tại chỗ mưa không to.
Khi có cảnh báo lũ, người dân nên làm gì?
Nên theo dõi thông báo của chính quyền địa phương, chuẩn bị di chuyển người già, trẻ nhỏ lên nơi cao, kê cao đồ đạc, cắt điện khi nước vào nhà và không đi qua dòng nước chảy xiết.
Vì sao người ta khắc vạch mực lũ lên cọc, lên tường?
Vạch lũ là ký ức chung của cộng đồng về những trận lũ lớn. Nhìn vạch, người dân hình dung nước có thể lên tới đâu, từ đó chủ động phòng tránh trong những mùa sau.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, dòng sông, trạm và nhân vật đều không có thật. Lời khuyên phòng lũ trong phần hỏi đáp là thông tin phổ thông, nên theo hướng dẫn của chính quyền địa phương.
