Tấm ảnh đầu tiên treo ở chân cầu thang đã ố vàng, tấm cuối cùng ở chiếu nghỉ tầng ba còn thơm mùi khung gỗ mới, và ở góc bên phải của tất cả, không sót tấm nào, là cùng một người đàn ông trẻ mặc áo sơ mi trắng, tay chắp sau lưng, cười hiền như chưa từng đi qua một mùa Tết nào.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, khu trọ, thành phố và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Đây là tập cuối của chuỗi truyện khách sạn và nhà trọ, nên mình chọn một truyện có mùi bánh chưng và tiếng cười.
Khu trọ ông Thìn
Khu trọ của ông Thìn có ba tầng, hai mươi phòng, quây quanh một cái giếng trời, nằm sâu trong một con hẻm của thành phố. Ông cho thuê từ thời còn trai trẻ, giờ đã gần tám mươi. Người thuê đến rồi đi, công nhân, sinh viên, người bán hàng rong, nhiều người ở lại cả chục năm.
Ông có một lệ: hai mươi tám Tết năm nào, ai còn ở lại khu trọ không về quê, ông mời tụ ở sân giếng trời gói bánh chưng, rồi chụp chung một tấm ảnh. Ảnh rửa ra, đóng khung, treo dọc cầu thang, năm nào nối năm ấy. Giờ đã kín một bức tường.
Ngọc hai mươi tư tuổi, làm điều dưỡng, thuê trọ ở đó ba năm. Năm nay cô trực Tết ở bệnh viện, không về quê được. Chiều hai mươi bảy, cô giúp ông Thìn lau bụi những khung ảnh cũ trên cầu thang.
Lau tới tấm thứ năm, cô để ý người đàn ông ở góc phải. Lau tới tấm thứ mười, cô dừng lại.
Người không già đi
Trong tấm ảnh đầu tiên, ông Thìn còn là một chàng trai tóc đen, đứng giữa một nhóm người áo quần cũ kỹ. Ở góc phải là một người đàn ông trẻ, áo sơ mi trắng, tay chắp sau lưng, cười hiền.
Trong tấm ảnh thứ mười, ông Thìn đã có ria mép, mọi người khác hẳn. Người đàn ông ở góc phải vẫn vậy. Cùng áo trắng, cùng dáng đứng, cùng nụ cười. Tấm thứ hai mươi, ông Thìn tóc đã điểm bạc. Người ở góc phải vẫn không đổi một nếp nhăn.
Ngọc đếm. Bốn mươi bảy tấm ảnh. Bốn mươi bảy lần người ấy đứng ở góc phải, trẻ y như nhau, trong khi những đứa trẻ trong ảnh lớn lên thành người lớn, những người lớn thành người già, rồi biến mất khỏi những tấm ảnh sau.
Cô quay sang hỏi ông Thìn. Ông đang ngồi ở bậc thang dưới, gật gù, như đã chờ câu hỏi này từ lâu.
Người bạn cùng phòng năm xưa
Ông Thìn kể, người ấy tên Quý, bạn cùng quê, cùng lên thành phố với ông năm mười tám tuổi. Hai người thuê chung một phòng trong chính dãy trọ này, khi nó còn là của một bà chủ khác. Quý hiền, chịu khó, Tết nào cũng về quê sớm, mang quà cho mẹ.
Năm ấy, Quý định ở lại ăn Tết với ông vì ông không có tiền về. Nhưng chiều hai mươi bảy, nghe tin mẹ ốm, Quý vội bắt chuyến xe cuối về quê, dặn ông ra giêng gặp lại. Chuyến xe gặp nạn trên đường đèo. Quý không về nữa.
Mấy năm sau, ông Thìn mua lại dãy trọ. Tết đầu tiên làm chủ, ông chụp ảnh tập thể với những người ở trọ. Ảnh rửa ra, ông thấy Quý đứng ở góc phải, đúng chiếc áo trắng hôm Quý đi. Ông không sợ. Ông khóc, rồi đóng khung treo lên. Từ đó, năm nào Quý cũng có mặt.
Ông bảo Ngọc, người ở trọ năm nào cũng có người hỏi người đứng góc là ai, ông chỉ bảo là bạn ông. Không ai thấy anh ấy lúc chụp, chỉ thấy trong ảnh.
Năm nay đứng giữa
Chiều hai mươi tám, sân giếng trời rộn ràng. Mười mấy người ở trọ không về quê tụ lại gói bánh, nồi bánh chưng sôi sùng sục trên bếp củi kê giữa sân. Ngọc trực ca sáng, chiều về kịp.
Tới lúc chụp ảnh, ông Thìn đứng dậy, chống gậy ra giữa sân, không đứng vào chỗ giữa như mọi năm. Ông quay về phía góc phải, nơi chỉ có bức tường và cây mai trong chậu, nói to, giọng run run: Quý ơi, bốn mươi bảy năm mày đứng góc rồi, năm nay ra đây đứng giữa với tao.
Mọi người im lặng, nhìn nhau, không hiểu. Chỉ có Ngọc hiểu. Cô bấm hẹn giờ, chạy vào đứng. Ông Thìn đứng giữa, tay trái để trống, hơi chìa ra như đang khoác vai ai đó.
Đèn máy ảnh nháy. Một làn gió nhẹ thổi qua giếng trời, mấy cánh mai vàng rụng xuống vai ông Thìn. Ông cười, cười to như một chàng trai mười tám tuổi.
Tấm ảnh thứ bốn mươi tám
Ra giêng, ảnh rửa xong. Ngọc mang về cho ông Thìn. Hai ông cháu ngồi trên bậc cầu thang mở ra xem.
Ở giữa tấm ảnh, ông Thìn đứng chống gậy, tay trái khoác vai một người đàn ông. Nhưng người ấy không còn trẻ nữa. Đó là một ông già tóc bạc, áo sơ mi trắng, tay chắp sau lưng, cười hiền, già đúng bằng ông Thìn, như thể bốn mươi bảy năm đã cùng đến với anh ấy trong một khoảnh khắc. Hai ông già đứng cạnh nhau, giống như hai người bạn đã cùng sống trọn một đời.
Góc phải tấm ảnh trống trơn, chỉ có cây mai vàng.
Ông Thìn nhìn rất lâu, rồi nói khẽ: vậy là nó chịu già với tao rồi. Ông treo tấm ảnh thứ bốn mươi tám ở chiếu nghỉ tầng ba. Từ năm ấy, những tấm ảnh Tết của khu trọ không còn ai đứng ở góc phải nữa. Còn tấm ảnh có hai ông già khoác vai nhau, người ở trọ nào đi qua cũng dừng lại ngắm, và ai cũng bảo nhìn hai ông giống như anh em ruột.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người Việt thích chụp ảnh chung ngày Tết?
Tết là dịp sum họp, ảnh chụp chung là cách lưu lại ai còn, ai mới đến, mọi người đã lớn lên thế nào sau một năm. Nhiều gia đình giữ những tấm ảnh Tết như một cuốn biên niên của nhà mình.
Những người ở trọ xa nhà dịp Tết thường đón Tết thế nào?
Nhiều người vì công việc, chi phí hay lý do riêng không về quê được. Ở những khu trọ có chủ tốt bụng, người ở lại thường tụ nhau gói bánh, nấu ăn chung, tạo nên một cái Tết nhỏ mà ấm.
Vì sao trong truyện ma, người đã khuất hay không già đi?
Trong ký ức của người ở lại, người đã khuất thường dừng ở hình ảnh cuối cùng. Truyện ma mượn hình ảnh ấy để nói về nỗi nhớ, và ở truyện này, để người bạn được già cùng là một cách khép lại sự chờ đợi.
Gói bánh chưng ngày Tết có ý nghĩa gì?
Bánh chưng gắn với truyền thuyết Lang Liêu, là món không thể thiếu trong Tết cổ truyền của nhiều gia đình Việt. Ngồi canh nồi bánh chưng là dịp mọi người quây quần, trò chuyện suốt đêm.
Truyện có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu, khu trọ, ông Thìn, Ngọc và người bạn tên Quý đều do người viết đặt ra.
