Một tiếng tách khô khốc vang lên từ cái tủ gỗ cuối phòng, rồi trên mái lại răng rắc như có ai đang rón rén bước đi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này là tập giải mã. Tiếng động lạ trong nhà lúc khuya là mở đầu của biết bao truyện ma. Hôm nay mình sẽ cùng bạn lắng nghe căn nhà bằng một đôi tai khác, đôi tai của người hiểu vì sao vật liệu lại biết lên tiếng khi trời về đêm.
Mọi vật đều giãn ra khi nóng và co lại khi nguội
Hầu hết vật liệu trong nhà đều thay đổi kích thước theo nhiệt độ. Khi nóng lên, chúng giãn ra một chút. Khi nguội đi, chúng co lại. Sự thay đổi rất nhỏ, mắt không nhìn thấy, nhưng đủ để tạo ra tiếng động.
Ban ngày, nắng chiếu lên mái tôn, tường, khung cửa, làm chúng nóng và giãn ra. Khi mặt trời lặn, nhiệt độ giảm dần, và tới đêm khuya thì vật liệu co lại.
Những thứ được ghép với nhau bằng đinh, vít, mộng gỗ không co giãn đều nhau. Khi một tấm tôn co lại mà con vít giữ nó thì không, chúng cọ xát, trượt nhẹ, rồi bật ra một tiếng tách hay răng rắc.
Đó là lý do mái tôn hay kêu nhiều nhất vào chiều tối và đêm, khi nhiệt độ đang giảm nhanh. Đó cũng là lý do những ngày trời chuyển lạnh đột ngột, nhà thường kêu nhiều hơn.
Gỗ: vật liệu biết thở
Gỗ không chỉ co giãn vì nhiệt mà còn vì độ ẩm. Gỗ hút hơi nước khi không khí ẩm và nhả ra khi không khí khô. Mỗi lần như vậy, thớ gỗ nở ra hoặc co lại.
Tủ gỗ, giường gỗ, sàn gỗ, cầu thang gỗ, xà nhà đều trải qua quá trình này mỗi ngày. Các mối ghép chịu lực thay đổi, và đôi khi chúng phát ra tiếng kêu khô khốc, giống tiếng bẻ que hay tiếng bước chân.
Đồ gỗ mới mua về hay kêu nhiều hơn trong những tuần đầu, vì gỗ đang làm quen với độ ẩm của căn phòng mới. Nhà vừa bật máy lạnh hay vừa tắt máy lạnh cũng làm đồ gỗ kêu.
Cầu thang gỗ thì có thêm một lý do: các bậc thang nhận lực của người đi cả ngày, ban đêm khi gỗ co lại, những chỗ ghép lỏng sẽ tự dịch chuyển, phát ra tiếng như có người vừa bước lên.
Ở miền Bắc, những ngày nồm ẩm rồi chuyển hanh khô là lúc đồ gỗ kêu nhiều nhất trong năm. Ở miền Nam, cơn mưa chiều làm không khí ẩm hẳn lên rồi khô dần về khuya, và chiếc tủ gỗ cũ cũng theo đó mà lách tách suốt đêm.
Vì sao ban đêm nghe rõ hơn
Thật ra căn nhà kêu cả ngày, nhưng ban ngày có tiếng xe cộ, tiếng tivi, tiếng người nói chuyện, nên những tiếng tách nhỏ bị lấp đi. Ban đêm, xung quanh im lặng, tiếng nhỏ nhất cũng nổi bật lên.
Khi bạn nằm trong bóng tối, não chuyển sang chế độ cảnh giác cao hơn. Tai trở nên nhạy hơn với những âm thanh bất thường, và mỗi tiếng động được chú ý nhiều hơn.
Không nhìn thấy nguồn âm thanh, não phải đoán. Và những phỏng đoán lúc nửa đêm thường không lạc quan: một tiếng răng rắc trên mái thành bước chân, một tiếng tách trong tủ thành tiếng gõ.
Đó là lý do một căn nhà hoàn toàn bình thường có thể trở thành căn nhà có ma trong lời kể của người mới dọn đến, chưa quen với những âm thanh riêng của nó.
Phân biệt tiếng vô hại và tiếng cần sửa
Tiếng tách đơn lẻ, ngắt quãng, xuất hiện vào lúc nhiệt độ thay đổi, thường là tiếng co giãn vô hại. Nó không theo nhịp đều, không di chuyển, và giảm dần khi nhiệt độ ổn định.
Nhưng có những tiếng cần để ý. Tiếng nứt lớn kèm vết nứt mới trên tường, trần võng xuống, cửa đột nhiên khó đóng, có thể là dấu hiệu kết cấu có vấn đề và nên nhờ thợ hay kỹ sư xem xét.
Tiếng lách tách từ ổ điện, công tắc, kèm mùi khét, là dấu hiệu nguy hiểm về điện, cần ngắt điện và gọi thợ ngay. Đây không phải tiếng để ngồi nghe cho vui.
Tiếng sột soạt, cào cào có nhịp, di chuyển theo đường, thường là của chuột, thạch sùng hay côn trùng. Đó lại là một câu chuyện khác mà mình sẽ kể ở một tập sau.
Làm quen với giọng nói của căn nhà
Mỗi căn nhà có một bộ âm thanh riêng. Người ở lâu thường không còn để ý, vì não đã học được rằng những tiếng ấy vô hại. Người mới đến thì nghe thấy tất cả.
Nếu bạn vừa dọn nhà mới, hãy cho mình vài tuần làm quen. Ghi lại xem tiếng động hay xuất hiện lúc nào, ở đâu. Thường bạn sẽ thấy chúng có quy luật theo giờ nắng, giờ mưa, giờ bật tắt máy lạnh.
Khi đã hiểu quy luật, tiếng răng rắc lúc khuya sẽ không còn là bước chân của ai, mà chỉ là mái nhà đang thả lỏng sau một ngày dài phơi nắng.
Và có lẽ đó là cách dễ thương nhất để nghĩ về nó: căn nhà của bạn, cũng như bạn, cần duỗi mình một chút trước khi chìm vào giấc ngủ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mái tôn kêu răng rắc vào buổi tối?
Ban ngày mái tôn nóng lên và giãn ra, buổi tối nguội đi và co lại. Tấm tôn co lại cọ xát với vít và xà đỡ, tạo ra tiếng răng rắc hay tách tách.
Tủ gỗ kêu lách tách ban đêm có sao không?
Thường không sao. Gỗ co giãn theo nhiệt độ và độ ẩm nên các mối ghép đôi khi phát ra tiếng. Đồ gỗ mới hay kêu nhiều hơn trong thời gian đầu.
Tiếng động nào trong nhà là dấu hiệu nguy hiểm?
Tiếng nứt lớn kèm vết nứt mới hoặc trần võng, tiếng lách tách kèm mùi khét từ ổ điện là những dấu hiệu cần xử lý ngay. Nên ngắt điện và gọi thợ có chuyên môn.
Vì sao nhà mới dọn đến hay có tiếng lạ?
Thật ra căn nhà vẫn kêu như trước, chỉ là người mới đến chưa quen nên nghe thấy tất cả. Sau vài tuần, não học được những âm thanh nào là bình thường.
Bật tắt máy lạnh có làm đồ đạc kêu không?
Có thể. Máy lạnh làm nhiệt độ và độ ẩm trong phòng thay đổi nhanh, khiến gỗ và nhựa co giãn, phát ra tiếng tách nhỏ, nhất là vài phút sau khi bật hoặc tắt.
