Nửa đêm, trên mái nhà vang lên một tiếng rít dài, khàn khàn như có người đang thở gấp ngay trên đầu bạn, rồi im bặt, rồi lại rít lên, lần này ở phía sau vườn.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này là tập giải mã. Đêm ở nông thôn, và cả ở những khu phố còn nhiều cây xanh, đầy những âm thanh lạ. Nhiều tiếng trong số đó đã trở thành nhân vật của truyện ma. Hôm nay mình sẽ giới thiệu vài con vật đứng sau những tiếng kêu ấy.
Cú lợn, chủ nhân của tiếng rít trên mái
Cú lợn là loài cú có khuôn mặt trắng hình trái tim, lông vàng nhạt, thường sống trong các mái nhà cũ, tháp chuông, gác kho, hốc cây lớn. Nó săn chuột vào ban đêm và là người bạn có ích của nhà nông.
Nhưng tiếng kêu của nó thì không dễ thương chút nào. Cú lợn không kêu kiểu hú hú êm ả như trong phim. Nó phát ra tiếng rít khàn, kéo dài, nghe như tiếng người thở khò khè, tiếng vải bị xé hay tiếng ai đó rít lên. Cái tên cú lợn có lẽ cũng từ kiểu tiếng kêu khàn ấy.
Cú lợn bay gần như không có tiếng động, nhờ bộ lông mềm với rìa lông cánh như lược răng thưa làm giảm tiếng gió. Vì vậy, một bóng trắng lướt qua trong đêm rồi một tiếng rít vang lên, không nghe tiếng cánh, rất dễ khiến người ta nghĩ đến ma.
Ở nhiều nơi, dân gian coi tiếng cú là điềm gở, có câu cú kêu cho ma ăn. Đó là quan niệm dân gian, không có cơ sở khoa học. Cú kêu đơn giản là để gọi bạn, để báo lãnh thổ, hoặc chim non đòi ăn.
Tắc kè, tiếng gọi đều đặn trong tường
Nhiều người lớn lên với tiếng tắc kè kêu trong đêm. Đầu tiên là vài tiếng lục cục như ai gõ, rồi tiếp theo là những tiếng gọi khàn to, lặp đi lặp lại, nghe như chính cái tên của nó.
Tắc kè là loài bò sát lớn họ thằn lằn, sống trong hốc cây, khe tường, mái nhà. Con đực kêu để báo lãnh thổ và gọi con cái, nhất là vào mùa sinh sản.
Âm thanh của tắc kè rất vang, đặc biệt khi nó nấp trong hốc tường hay trên trần nhà, vì những khoảng trống ấy hoạt động như một cái hộp cộng hưởng. Người nằm trong phòng nghe như tiếng ai đó gọi ngay sát bên tai mà nhìn quanh không thấy ai.
Có trò chơi dân gian là đếm tiếng tắc kè để đoán chuyện may rủi. Đó là trò vui, còn tắc kè thì kêu bao nhiêu tiếng tuỳ vào chính nó. Tắc kè vô hại với người, nhưng có thể cắn khá đau nếu bị bắt, nên cứ để nó yên.
Ễnh ương và ếch nhái dưới mương
Sau những cơn mưa đầu mùa, đồng ruộng và mương nước trở thành dàn hợp xướng. Trong số đó, ễnh ương có tiếng kêu đặc biệt: những tiếng ồm ồm trầm, đục, vang xa, nghe như tiếng bò rống nhỏ hay tiếng ai rên dưới nước.
Ễnh ương có túi kêu ở cổ phồng to lên mỗi khi kêu, giống như một cái trống giúp âm thanh vang mạnh hơn. Cả đàn kêu cùng lúc tạo ra một thứ âm thanh trùng trùng điệp điệp, lúc dồn dập lúc lặng đi.
Ếch, nhái, cóc mỗi loài một giọng. Có loài kêu như tiếng gõ mõ, có loài kêu như tiếng lạch cạch, có loài kêu ri ri như dế. Khi đi một mình qua bờ ruộng đêm tối, những âm thanh đột ngột im bặt khi mình bước tới gần rồi lại vang lên sau lưng có thể khiến người ta rợn gáy.
Sự im bặt ấy có lý do đơn giản: ếch nhái cảm nhận rung động và chuyển động, chúng im lặng để không lộ vị trí khi có kẻ lạ tới gần. Bạn đi qua rồi, chúng yên tâm kêu tiếp.
Những giọng đêm khác trong vườn
Ngoài ba nhân vật chính trên, đêm còn nhiều giọng khác. Chim cuốc kêu cuốc cuốc đều đều, buồn bã, từ bụi rậm ven ao. Có loài chim đêm kêu như tiếng huýt sáo của người. Dơi kêu lích chích trên tán cây ăn quả.
Mèo vào mùa động dục có thể kêu gào nghe giống hệt tiếng trẻ nhỏ khóc, đây là nguồn gốc của không ít chuyện ma nghe tiếng trẻ con khóc ngoài vườn lúc nửa đêm.
Côn trùng như dế, ve sầu, cào cào cũng góp tiếng. Có những đêm cả khu vườn ngân lên một nền âm thanh liên tục, bỗng nhiên im bặt khi có con cú bay qua, sự im lặng đột ngột ấy còn đáng sợ hơn tiếng kêu.
Ở phố, nhiều âm thanh lạ lúc khuya lại đến từ chim bồ câu trên mái, chuột trong trần, hay mèo hoang cãi nhau. Mỗi khu vực một dàn đồng ca riêng.
Nghe tiếng lạ thì làm gì
Lần tới nghe một tiếng kêu lạ trong đêm, bạn thử làm một thám tử nho nhỏ. Chú ý xem tiếng ấy lặp lại có đều không, phát ra từ trên cao hay dưới thấp, có thay đổi vị trí không.
Bạn có thể ghi âm bằng điện thoại, sau đó so với những bản ghi tiếng chim, tiếng ếch nhái có trên mạng, hoặc hỏi những người am hiểu thiên nhiên. Đây là một thú vui thật sự, có cả những cộng đồng chuyên đi nghe và ghi âm tiếng chim đêm.
Nếu muốn xem tận mắt, dùng đèn pin có ánh sáng đỏ hoặc ánh sáng yếu, đứng từ xa, không quấy rầy con vật. Đừng bắt, đừng ném đá. Cú, tắc kè, ếch nhái đều là những con vật có ích, giúp bắt chuột và sâu bọ.
Ma trong vườn nhà bạn, rất có thể, chính là những người hàng xóm nhỏ đang làm việc ca đêm.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng rít khàn như người thở trên mái nhà là con gì?
Thường là cú lợn. Loài cú mặt trắng này không kêu hú hú mà phát ra tiếng rít khàn kéo dài, hay sống trong mái nhà cũ và hốc cây.
Cú kêu có phải điềm gở không?
Đó là quan niệm dân gian, không có cơ sở khoa học. Cú kêu để gọi bạn, báo lãnh thổ hoặc chim non đòi ăn.
Vì sao tiếng tắc kè nghe vang như ở sát bên tai?
Tắc kè hay nấp trong hốc tường, trần nhà, những khoảng trống này cộng hưởng làm tiếng kêu vang to và khó đoán vị trí.
Tiếng ồm ồm như ai rên dưới mương là gì?
Thường là ễnh ương. Chúng có túi kêu ở cổ giúp tạo ra tiếng trầm, vang xa, nhất là sau những cơn mưa.
Tiếng như trẻ con khóc ngoài vườn ban đêm là gì?
Thường là mèo kêu vào mùa động dục. Tiếng của chúng có thể giống hệt tiếng trẻ nhỏ khóc.
