Bạn mở mắt giữa đêm, thấy rõ trần nhà, nghe rõ tiếng quạt, nhưng không nhấc nổi một ngón tay, và có cái gì đó đang ngồi trên ngực bạn.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Tập này mình kể về bóng đè: truyền thuyết dân gian mà ai cũng từng nghe, qua câu chuyện hư cấu của một cô gái trẻ, rồi tới phần mình thích nhất, là khoa học đã giải thích hiện tượng này như thế nào.
Đêm đầu tiên trong căn hộ mới
Vy hai mươi sáu tuổi, làm kế toán, vừa chuyển tới một căn hộ nhỏ ở tầng chín. Tháng ấy là mùa quyết toán. Cô về nhà lúc mười một giờ đêm, ăn vội gói mì, ôm máy tính làm tiếp tới hai giờ sáng rồi mới ngủ.
Đêm thứ ba ở nhà mới, cô bỗng mở mắt. Phòng tối, chỉ có vệt đèn đường hắt qua khe rèm. Cô nghe rõ tiếng tủ lạnh rì rì ngoài bếp. Cô định với tay lấy điện thoại, nhưng cánh tay không nhúc nhích.
Cô muốn hét, cổ họng chỉ phát ra một tiếng ư ư. Rồi cô cảm thấy một sức nặng đè lên ngực, nặng dần, như có ai đó vừa ngồi xuống. Ở góc phòng, cạnh tủ áo, có một khối bóng đen đứng im, cao hơn cả cánh cửa.
Không biết bao lâu sau, có lẽ chỉ chừng nửa phút, ngón chân cô cử động được. Cô bật dậy, bật hết đèn trong nhà, ngồi ôm gối tới sáng.
Truyền thuyết ma đè của người Việt
Sáng ra Vy gọi về cho bà nội ở quê. Bà nghe xong chỉ ừ một tiếng rất bình thản, bảo đấy là bị ma đè, hồi con gái bà cũng bị suốt.
Theo lời kể dân gian, bóng đè là một con ma hay một vong hồn vất vưởng thích ngồi lên người đang ngủ. Có nơi bảo nó ghé những nhà mới dọn, chưa quen hơi người. Có nơi bảo nó hay tìm người đang mệt, đang yếu bóng vía.
Người xưa có đủ thứ mẹo truyền miệng để tránh ma đè, mình không kể ở đây, vì như bạn sẽ thấy ở phần sau, thứ giúp Vy lại đơn giản hơn nhiều.
Bà nội Vy còn kể một chi tiết mà ai bị bóng đè cũng gật đầu: lúc bị đè, mình biết rõ mình đang nằm trên giường, biết rõ mình đang ở đâu, chứ không phải đang mơ.
Không chỉ người Việt mới bị bóng đè
Tò mò, Vy tìm đọc thêm và bất ngờ thấy câu chuyện của mình có mặt ở khắp thế giới. Người Nhật gọi hiện tượng này là kanashibari, nghĩa là bị trói bằng kim loại. Ở một vùng biển phía đông Canada, người ta gọi nó là bà già ngồi lên ngực.
Ở châu Âu có những bức tranh cũ vẽ một con quỷ nhỏ ngồi chồm hỗm trên ngực một người phụ nữ đang ngủ. Ở nhiều nơi khác, hình dạng con ma thay đổi theo văn hoá, nhưng khung cảnh gần như giống hệt: người nằm ngửa, không cử động được, có kẻ lạ trong phòng, ngực bị đè nặng.
Vy ngồi đọc tới khuya, rồi chợt giật mình nhận ra mình lại đang thức quá muộn. Cô đóng máy, tắt đèn, cố ngủ.
Đêm đó khối bóng đen lại đứng ở góc phòng. Lần này cô không cố giãy. Cô nằm im, tự nhủ rằng đây là thứ cả thế giới đã từng gặp, và đếm chậm từng hơi thở cho tới khi ngón tay động đậy.
Khoa học nói gì về tê liệt khi ngủ
Khi ta ngủ say tới giai đoạn mơ nhiều nhất, não tạm khoá gần hết các cơ trên người. Đó là cơ chế bảo vệ, để ta không vung tay đấm đá theo giấc mơ. Bình thường, ta tỉnh dậy thì khoá cũng mở cùng lúc.
Bóng đè là lúc hai việc ấy lệch nhau. Ý thức đã tỉnh, nhưng cơ thể vẫn còn bị khoá. Não lại vẫn đang chạy một phần giấc mơ, nên ta nhìn thấy hình bóng, nghe tiếng bước chân, cảm thấy có người trong phòng ngay giữa lúc mắt đang mở.
Còn cảm giác nặng ngực thì sao? Khi các cơ bị khoá, hơi thở trở nên nông, trong khi ta đang hoảng và muốn hít thật sâu. Cảm giác không thở được ấy dễ được não diễn giải thành có ai đó đang đè lên.
Thiếu ngủ, ngủ giờ giấc thất thường, căng thẳng kéo dài, ngủ ở chỗ lạ, tất cả đều làm bóng đè dễ xảy ra hơn. Vy đọc tới đây thì bật cười. Mùa quyết toán, nhà mới, ngủ lúc hai giờ sáng, cô có đủ cả.
Đêm cuối cùng bóng đen đứng ở góc phòng
Hết mùa quyết toán, Vy về nhà lúc sáu giờ chiều, nấu bữa cơm tử tế, ngủ trước mười hai giờ. Một tuần, rồi hai tuần, khối bóng đen không quay lại nữa. Cô gần như quên hẳn.
Cho tới một đêm cuối tháng, cô thức khuya xem phim, ngủ quên lúc ba giờ sáng. Cô lại mở mắt trong căn phòng tối, lại không cử động được, lại thấy cái bóng cao đứng cạnh tủ áo.
Lần này cô không sợ. Cô nằm im, thở chậm, nghĩ thầm: mày chỉ là giấc mơ còn sót lại thôi. Cái bóng đứng yên một lúc lâu, rồi chậm rãi bước tới cuối giường, kéo chăn đắp lại lên chân cô, đúng như bà nội ngày xưa vẫn làm mỗi khi cô đạp chăn.
Sáng ra, Vy nằm nghĩ mãi. Não đang mơ thì vẽ ra gì cũng được, cô biết thế. Nhưng tấm chăn cô nhớ rõ đã đạp tuột xuống sàn lúc nửa đêm, thì sáng ra vẫn đang đắp gọn gàng trên chân.
Câu hỏi thường gặp
Bóng đè có nguy hiểm không?
Bản thân tê liệt khi ngủ thường không gây hại và tự hết sau vài giây tới vài phút. Tuy vậy, nếu bị thường xuyên, kèm buồn ngủ ban ngày bất thường hay ngủ gục đột ngột, bạn nên đi khám bác sĩ chuyên về giấc ngủ để kiểm tra.
Vì sao khi bị bóng đè người ta hay thấy bóng người trong phòng?
Lúc đó não vẫn còn trong trạng thái mơ trong khi mắt đã mở, nên hình ảnh mơ chồng lên cảnh thật. Cảm giác có ai đó hiện diện rất phổ biến, và nỗi sợ khiến não càng dễ vẽ ra một hình dạng đe doạ.
Có cách nào giảm bị bóng đè không?
Những việc giúp nhiều người là ngủ đủ giấc, đi ngủ và thức dậy đúng giờ, giảm cà phê buổi tối và bớt căng thẳng. Một số người thấy đỡ khi tránh ngủ nằm ngửa. Nếu không cải thiện, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.
Đang bị bóng đè thì nên làm gì?
Nhiều người kể rằng giữ bình tĩnh, thở chậm và thử cử động một ngón tay hay ngón chân giúp thoát ra nhanh hơn là cố giãy toàn thân. Nhắc mình rằng đây là hiện tượng của giấc ngủ cũng làm nỗi sợ dịu đi.
Vì sao bóng đè có mặt trong truyền thuyết của rất nhiều dân tộc?
Vì đây là trải nghiệm sinh học chung của loài người, ai cũng có thể gặp. Mỗi nền văn hoá dùng hình ảnh quen thuộc của mình để giải thích, nên con ma ngồi trên ngực mang nhiều dáng vẻ khác nhau nhưng khung cảnh thì gần như giống hệt.
