Túi thứ nhất đựng giấy và bìa, gấp phẳng; túi thứ hai đựng chai lọ, rửa sạch; túi thứ ba là rác bếp, buộc kín, và quai của cả ba túi đều thắt thành một cái nơ nhỏ, như thể người gói chúng sắp đem đi tặng ai chứ không phải đem đi vứt.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, khu phố và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Một truyện ma không có hồn ma nào hiện hình, nhưng có lẽ vẫn làm bạn rưng rưng.
Chuyến xe nửa đêm
Lâm lái xe rác cho một tổ thu gom ở một khu phố cũ. Chuyến xe bắt đầu lúc mười một giờ đêm, khi phố đã vắng, đi qua từng ngõ, dừng trước những đống rác người dân để ra, hai anh em phụ xe nhảy xuống nhặt, quăng lên thùng, rồi xe lại chạy.
Nghề này không ai cảm ơn. Người ta chỉ để ý tới đội xe rác khi xe tới muộn, khi rác rơi vãi, khi xe ồn. Lâm quen rồi. Anh quen mùi, quen tiếng máy ép, quen những túi rác buộc vội, rách toạc, nước rỉ ra đường.
Chỉ có một căn nhà là khác. Căn nhà hai tầng cũ, cổng sắt sơn xanh, có mấy chậu hoa giấy, ở giữa một con ngõ nhỏ. Đêm nào trước cổng cũng có ba túi rác phân loại rõ ràng, buộc nơ, và một mẩu giấy nhỏ kẹp dưới quai túi.
Mẩu giấy viết tay, nét chữ run run của người già: cảm ơn các cháu, đêm nay trời lạnh, giữ gìn sức khoẻ nhé.
Những mẩu giấy nhỏ
Lâm và hai cậu phụ xe gọi người viết là bà nơ. Mấy năm nay, đêm nào cũng có mẩu giấy, mỗi đêm một câu khác. Đêm mưa thì dặn đi chậm kẻo trơn. Đêm Tết thì chúc năm mới. Có đêm còn kẹp kèm mấy cái bánh chưng nhỏ.
Họ chưa bao giờ gặp bà. Chỉ thấy đèn tầng hai sáng mờ, thỉnh thoảng có bóng người ngồi bên cửa sổ. Lâm đã định mấy lần bấm chuông chào, rồi lại ngại, sợ phiền người già lúc nửa đêm.
Mẩu giấy nào Lâm cũng giữ lại, kẹp trong tấm che nắng của cabin. Lâu dần thành một xấp dày. Những đêm mệt mỏi, anh lấy ra đọc một câu, thấy nhẹ lòng.
Rồi có một đợt mấy tuần liền, trước cổng xanh không còn túi rác nào. Đèn tầng hai tắt. Lâm nghĩ chắc bà đi chơi xa với con cháu.
Túi rác trở lại
Tới một đêm, ba túi rác lại xuất hiện. Phân loại tỉ mỉ, buộc nơ, có mẩu giấy. Nhưng nét chữ trên mẩu giấy khác, thẳng hơn, chắc hơn, viết: cảm ơn các anh, mấy hôm nay nhà có việc.
Lâm hỏi một bà bán nước đầu ngõ. Bà bảo bà cụ nhà cổng xanh mất được hơn một tháng rồi, đi nhẹ nhàng trong giấc ngủ. Giờ chỉ còn cô con gái ở xa về dọn nhà.
Đêm ấy Lâm ngồi trong cabin, nhìn ba cái nơ trên túi rác dưới ánh đèn đường, rất lâu. Hai cậu phụ xe cũng im, không ai nói câu đùa nào như mọi khi.
Những đêm sau, túi rác vẫn ra, đều đặn. Vẫn phân loại, vẫn buộc nơ, vẫn mẩu giấy. Có đêm Lâm thấy bóng một người phụ nữ ngồi ở cửa sổ tầng hai, đúng chỗ ngày trước bà cụ hay ngồi, cúi đầu, tay gấp gì đó.
Người ngồi bên cửa sổ
Một đêm Lâm quyết định bấm chuông. Người ra mở cổng là một chị chừng bốn mươi tuổi, mắt mệt mỏi, tay còn cầm cuộn dây ruy băng. Chị giật mình khi thấy người mặc áo phản quang, rồi hiểu ra, mời anh vào hiên.
Chị kể chị dọn nhà của mẹ để bán, mỗi ngày dọn một góc. Đồ nào còn dùng được thì cho, đồ hỏng thì phân loại, đêm đem ra cổng. Chị không ngủ được, nên làm tới khuya.
Chị nói chị buộc nơ vì trong ngăn kéo của mẹ có cả một cuộn ruy băng, và một cuốn sổ nhỏ mẹ ghi những câu định viết cho đội xe rác, mỗi trang một câu, ghi sẵn tới tận mấy tháng sau. Mẹ biết mình yếu rồi, sợ có hôm không kịp viết.
Lâm cầm cuốn sổ, lật từng trang. Đêm mưa, đêm Tết, đêm trăng. Đêm nào cũng có một câu dành sẵn cho mấy người bà chưa từng gặp mặt.
Trang cuối cuốn sổ
Từ đêm ấy, chị con gái vẫn gói rác buộc nơ, vẫn kẹp mẩu giấy, nhưng chị chép đúng những câu trong cuốn sổ của mẹ. Lâm biết, nhưng đọc vẫn thấy ấm, như được hai người cùng dặn dò.
Rồi căn nhà bán xong. Đêm cuối cùng chị ở đó, trước cổng xanh chỉ có một túi rác nhỏ, buộc nơ, kẹp một tờ giấy gấp đôi. Chị nói đây là trang cuối của cuốn sổ, mẹ dặn đưa cho các anh khi nào nhà không còn ai.
Lâm mở tờ giấy dưới đèn đường. Nét chữ run run, quen thuộc: cảm ơn các cháu bao năm đã đến đúng giờ. Bà đi xa rồi, các cháu đừng chờ túi rác nhà bà nữa. Nhớ mặc áo ấm.
Lâm gấp tờ giấy, kẹp vào xấp giấy trong tấm che nắng. Từ đó, mỗi đêm xe chạy ngang cổng xanh giờ đã có chủ mới, anh vẫn giảm ga, bấm khẽ một tiếng còi, như chào một người quen ngồi ở cửa sổ tầng hai. Và có đêm, thoáng qua thôi, anh thấy ở đó một bóng người tóc bạc giơ tay vẫy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên phân loại rác tại nhà?
Phân loại rác giúp giấy, nhựa, kim loại được tái chế dễ hơn, rác bếp có thể xử lý riêng, giảm lượng rác phải chôn lấp. Nó cũng giúp công nhân thu gom làm việc an toàn và nhanh hơn.
Vì sao nhiều nơi thu gom rác vào ban đêm?
Ban đêm đường vắng, xe rác di chuyển và dừng đỗ dễ hơn, ít ảnh hưởng giao thông và sinh hoạt ban ngày. Đổi lại, công nhân phải làm việc trong điều kiện tối, lạnh và thiếu ngủ.
Rửa sạch chai lọ trước khi bỏ rác có ích gì?
Chai lọ sạch không bốc mùi, không thu hút côn trùng và dễ tái chế hơn. Người thu gom cũng ít bị bẩn hay đứt tay vì vỏ chai còn sót thức ăn.
Vì sao người già thường viết sẵn lời dặn?
Khi sức khoẻ yếu dần, nhiều người muốn chuẩn bị trước những điều mình muốn nói, sợ không còn dịp. Những lời dặn viết sẵn thường trở thành kỷ vật quý với người ở lại.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, khu phố và nhân vật đều không có thật. Truyện là lời cảm ơn tới những người làm sạch phố phường lúc nửa đêm.
