Sáng nào ông Khiêm xuống sảnh cũng thấy con pháo Đen đã nhích sang một ô, hoặc con mã Đen đã nhảy qua sông, dù cả toà chung cư không ai nhận là đã đụng vào bàn cờ của ông.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, toà chung cư và ông giáo trong truyện đều do mình nghĩ ra. Bạn không cần biết chơi cờ tướng để nghe truyện này, chỉ cần biết rằng có những ván cờ người ta chơi để thắng, và có những ván cờ người ta chơi để khỏi thấy cô đơn.
Ông giáo và chiếc bàn đá
Ông Khiêm dạy toán cả đời ở một trường cấp ba, về hưu được ba năm thì bà mất. Con cái đón ông lên thành phố, mua cho ông một căn hộ nhỏ ở tầng hai một toà chung cư cũ, gần nhà chúng. Căn hộ đủ tiện nghi, chỉ thiếu tiếng người.
Dưới sảnh chung cư có một chiếc bàn đá với bốn chiếc ghế đá, đặt cạnh hòn non bộ đã cạn nước. Ban ngày, cánh đàn ông hay ngồi đó uống trà, chơi cờ. Ông Khiêm xuống chơi vài lần, nhưng ông chơi chậm, nghĩ lâu, người ta chê ông đánh như thầy giáo chấm bài, rồi thôi rủ.
Ông bèn mang bàn cờ của mình xuống, bàn cờ gỗ có từ thời trẻ, quân cờ gỗ khắc chữ Hán đỏ và đen, nước sơn đã mòn. Ông bày một ván, tự đi cả hai bên, như ngày xưa vẫn ngồi chơi với bà, bà đi chẳng hay mà ông vẫn thích.
Tối ấy ông chơi tới khuya, ván cờ còn dở. Ông buồn ngủ, để nguyên bàn cờ trên bàn đá, nghĩ sáng mai xuống đi tiếp. Ông tới lượt Đỏ, vừa tiến con tốt qua sông.
Nước đi của quân Đen
Sáng hôm sau ông xuống, bàn cờ vẫn còn. Nhưng con xe Đen đã chạy dọc một đường, chặn ngay trước con tốt của ông. Một nước đi khá chặt.
Ông nghĩ chắc có cụ nào trong toà đi ngang, ngứa tay đi giúp. Ông cười, ngồi xuống, nghĩ một hồi, đi một nước Đỏ, rồi để nguyên đó đi chợ. Chiều về, quân Đen chưa đi. Tối, chưa đi. Sáng hôm sau, quân Đen đã đi.
Cứ thế suốt một tuần. Ông đi ban ngày, quân Đen đi ban đêm. Nước nào cũng chậm rãi, chắc chắn, như người chơi rất lâu năm. Ông hỏi khắp toà, ai cũng lắc đầu. Bác bảo vệ trực đêm bảo đêm nào bác cũng ngồi chòi gác ngay đầu sảnh, không thấy ai ngồi bàn đá cả.
Ông hỏi xem camera. Bác bảo vệ ngại ngùng, bảo camera sảnh hỏng từ lâu, ban quản lý chưa sửa. Ông Khiêm không hỏi nữa. Ông chỉ thấy có một điều lạ: lâu lắm rồi ông mới mong trời sáng đến thế.
Đối thủ có thói quen của người quen
Chơi được hơn chục nước, ông Khiêm bắt đầu nhận ra lối đánh của quân Đen. Người ấy thích dùng pháo, thích để pháo trấn giữa bàn. Người ấy không bao giờ đổi xe sớm. Và người ấy có một thói quen rất lạ: mỗi khi đi một nước hay, con tướng Đen lại bị xoay nhẹ, chữ quay nghiêng sang một bên, như người chơi vô tình gõ ngón tay vào nó.
Ông Khiêm biết thói quen ấy. Ông đã thấy nó suốt bốn mươi năm.
Hồi còn đi dạy, ở trường ông có thầy Lộc dạy văn, bạn cờ của ông từ thuở cả hai còn là giáo viên trẻ. Chiều nào hai thầy cũng ngồi đánh cờ dưới gốc phượng sân trường. Thầy Lộc mê pháo, không bao giờ đổi xe sớm, đi được nước hay là gõ ngón tay vào con tướng, cười khà khà.
Thầy Lộc mất đã mấy năm, trước cả bà. Ông Khiêm ở quê, thầy Lộc ở một thành phố khác, ông không kịp về tiễn. Đêm ấy ông ngồi rất lâu bên bàn cờ, rồi nói khẽ vào sảnh vắng: ông Lộc đấy à, nước này ông đi hiểm quá.
Ván cờ thắng sau bốn mươi năm
Bốn mươi năm đánh cờ với thầy Lộc, ông Khiêm thua nhiều hơn thắng. Thầy Lộc hay trêu, bảo ông Khiêm đánh cờ như giải phương trình, đúng mà chậm, gặp nước bất ngờ là cuống. Ông Khiêm chưa bao giờ thắng thầy Lộc hai ván liền.
Ván cờ ở sảnh chung cư kéo dài gần hai tháng. Ông Khiêm nghĩ cả ngày, đi cả đêm trong đầu. Ông đọc lại mấy cuốn sách cờ cũ. Ông ăn ngon hơn, ngủ ngon hơn, các con lên thăm bảo dạo này bố tươi tỉnh hẳn.
Rồi một buổi sáng, ông nhìn thấy một nước. Con mã Đỏ nhảy vào, chiếu, và con tướng Đen không còn đường lui. Ông đi nước ấy, tay run. Rồi ông ngồi lại sảnh tới tối, tới khuya, tới gần sáng, chờ xem quân Đen đi gì.
Không có nước nào. Gần sáng, ông ngủ gật trên ghế đá. Lúc tỉnh dậy, ông thấy con tướng Đen đã được đặt nằm nghiêng trên bàn cờ, kiểu người chơi cờ đặt tướng xuống để chịu thua. Bên cạnh có một ấm trà còn ấm và hai chiếc chén, một chén đã cạn.
Đối thủ đã đi trước một nước
Ông Khiêm cất bàn cờ về nhà, vừa vui vừa buồn. Thắng rồi thì còn gì để chờ nữa. Mấy đêm liền ông không xuống sảnh.
Đêm thứ tư, ông không ngủ được, lại mang bàn cờ xuống bàn đá, bày quân như cũ, nhưng không đi nước nào. Ông chỉ ngồi đó một lúc, rồi để nguyên, đi lên.
Sáng hôm sau, ông xuống. Bàn cờ đã được bày lại từ đầu, gọn gàng, mỗi quân đúng chỗ. Chỉ có một điều khác: lần này, quân Đen đã đi trước một nước. Pháo đầu, đúng nước mở màn thầy Lộc vẫn đi, như một lời mời. Con tướng Đen hơi xoay nghiêng.
Ông Khiêm cười thành tiếng giữa sảnh vắng, tiếng cười làm bác bảo vệ ngẩng lên khỏi tờ báo. Ông ngồi xuống, kéo chiếc ghế đá đối diện ra một chút cho rộng chỗ, rồi đi nước đầu tiên của ván mới. Từ đó, sảnh chung cư lúc nào cũng có một bàn cờ dở dang, và người trong toà quen dần với cảnh một ông cụ ngồi đánh cờ, thỉnh thoảng nói chuyện rất vui với chiếc ghế trống bên kia.
Câu hỏi thường gặp
Cờ tướng có nguồn gốc từ đâu?
Cờ tướng là trò chơi cờ có nguồn gốc từ Trung Hoa, đã phổ biến ở Việt Nam từ rất lâu. Bàn cờ có sông chia đôi, mỗi bên mười sáu quân gồm tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã và tốt.
Vì sao người già hay thích chơi cờ?
Chơi cờ giúp giữ đầu óc minh mẫn, rèn trí nhớ và khả năng tính toán. Bàn cờ còn là nơi gặp gỡ, trò chuyện, giúp người cao tuổi bớt cô đơn và có thêm bạn bè.
Vì sao người già chuyển lên thành phố dễ thấy cô đơn?
Họ rời xa hàng xóm, bạn bè và nếp sống quen thuộc, trong khi ở chung cư người ta ít giao lưu hơn ở quê. Con cái bận rộn, nên người già dễ thấy lạc lõng giữa nơi ở mới.
Vì sao những thói quen nhỏ khiến ta nhớ người đã khuất?
Thói quen nhỏ như cách cười, cách gõ ngón tay là những chi tiết rất riêng của một người. Bắt gặp lại chúng làm ký ức sống dậy rõ ràng, mạnh hơn cả hình ảnh trong ảnh chụp.
Đặt quân tướng nằm xuống trong cờ có nghĩa gì?
Trong nhiều trò chơi cờ, người chơi đặt quân vua hoặc quân tướng nằm xuống để tỏ ý chịu thua trước khi bị chiếu bí. Đó là cử chỉ lịch sự, thừa nhận đối thủ đã chơi hay hơn.
