Hai giờ sáng đêm rét nhất mùa đông năm ấy, cả trại ấp chìm vào bóng tối, tiếng quạt trong mười hai chiếc máy ấp tắt phụt cùng lúc, và Khang biết mình chỉ còn chừng vài tiếng trước khi mấy nghìn quả trứng sắp nở nguội đi.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, trại ấp, ngôi làng và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Một truyện ma của mùa rét, có mùi trấu và tiếng gà con.
Nghề giữ hơi ấm
Khang làm kỹ thuật viên ở một trại ấp trứng gà ven một ngôi làng trung du. Trại có mười hai chiếc máy ấp lớn như tủ lạnh, mỗi máy chứa mấy trăm quả trứng, quạt chạy đều, đảo trứng tự động, nhiệt độ và độ ẩm phải giữ đúng từng chút một suốt ba tuần.
Nghề này nhìn thì nhàn mà thật ra không được lơ là. Nhiệt lệch một chút trong vài giờ là cả mẻ hỏng. Khang trực ca đêm, cứ một tiếng đi một vòng, nhìn đồng hồ nhiệt từng máy, ghé tai nghe tiếng quạt, soi vài quả trứng.
Trại mua lại từ một bà cụ trong làng. Ngày xưa bà ấp trứng theo lối cũ, trong những chum trấu, sưởi bằng lửa than, cả đời nuôi gà vịt cho cả vùng. Bà mất đã lâu, căn nhà ấp cũ của bà vẫn còn đứng ở góc trại, mái rạ, tường đất, giờ để chứa bao trấu.
Đêm ấy là đêm rét đậm. Gió bấc rít qua mái tôn. Mẻ trứng trong máy số một tới máy số bốn đã sang ngày thứ hai mươi, chỉ còn một ngày nữa là nở.
Khi máy phát không nổ
Hai giờ sáng, điện mất. Khang chạy ra nhà máy phát, giật dây khởi động. Máy kêu khục khục rồi tắt. Giật lần nữa, lần nữa. Không nổ. Anh soi đèn pin, thấy bình dầu đã bị ai lấy mất từ chiều, chỉ còn đáy.
Anh gọi điện cho chủ trại, chủ trại đang đi tỉnh, hứa sáng mai về. Anh gọi điện lực, tổng đài báo cả khu đang sự cố, sửa tới sáng. Cây xăng gần nhất cách mười mấy cây số, giờ này đã đóng cửa.
Khang quay vào trại, mở cửa máy số một. Hơi ấm còn phả ra, nhưng đồng hồ nhiệt đã bắt đầu tụt. Anh lấy chăn, lấy áo khoác, phủ lên máy. Anh chạy đi chạy lại giữa bốn máy, sờ trứng, tim thắt lại. Mấy nghìn con gà con, chỉ còn một ngày.
Gần ba giờ, mệt lả và lạnh cóng, anh ngồi xuống bậc cửa, dựa lưng vào máy số một, định nghỉ một chút rồi tính tiếp. Anh ngủ thiếp đi lúc nào không biết.
Mùi trấu cháy
Khang mơ thấy mình đứng trong căn nhà ấp mái rạ ở góc trại. Trong nhà ấm sực. Những chum trấu xếp thành hàng, trên mỗi chum là một lớp trấu dày, dưới là than hồng âm ỉ. Một bà cụ lưng còng, đầu chít khăn, đang đi từ chum này sang chum kia, thò tay vào trấu, nghe, rồi gật gù.
Bà quay lại nhìn anh, không nói gì, chỉ hất hàm về phía trại máy, rồi lại cúi xuống chum trấu. Trong mơ, anh ngửi thấy mùi trấu cháy âm ỉ, cái mùi khô và ngai ngái rất quen của những làng quê ngày trước.
Khang giật mình tỉnh dậy. Trời đã tờ mờ sáng. Điện vẫn chưa có. Anh vội đứng lên, mở cửa máy số một, chuẩn bị đón một tin xấu.
Hơi ấm phả ra mặt anh. Ấm như chưa từng mất điện. Đồng hồ chạy pin trong máy chỉ đúng mức nhiệt cần. Anh chạy sang máy số hai, số ba, số bốn. Máy nào cũng ấm.
Vệt tro trên nền
Khang đứng giữa trại, không hiểu nổi. Bốn chiếc máy đóng kín, không có điện, đêm rét đậm, không thể nào giữ được nhiệt suốt bốn tiếng. Anh soi đèn quanh chân máy, rồi khựng lại.
Trên nền xi măng quanh bốn chiếc máy có một vệt tro trấu mỏng, xám, rải thành một vòng tròn khép kín, như ai đó đã đi vòng quanh máy suốt đêm, rắc trấu, hong than. Vệt tro còn ấm khi anh chạm tay vào.
Anh chạy ra căn nhà ấp mái rạ ở góc trại. Cửa vẫn cài từ bên ngoài như mọi hôm. Bên trong, những bao trấu vẫn xếp gọn. Nhưng giữa nhà, cái bếp than cũ bỏ không bao năm nay, có một nắm than vừa tàn, tro còn trắng, hơi ấm còn vương.
Gần trưa, điện có lại. Chiều hôm ấy, mẻ trứng bắt đầu nở. Tiếng mổ vỏ lách tách khắp trại, rồi tiếng gà con chiêm chiếp, gần như không hao quả nào.
Bát nước trên bậc cửa
Chủ trại về, nghe kể, đứng nhìn vệt tro trấu rất lâu. Ông không cười, cũng không bảo Khang mơ. Ông chỉ nói khẽ, bà cụ cả đời không để mẻ trứng nào chết rét, chắc bà không chịu nổi.
Ông đi mua dầu đổ đầy máy phát, khoá bình dầu cẩn thận, lắp thêm một bình ắc quy dự phòng cho máy ấp. Còn Khang thì làm một việc khác. Anh dọn sạch căn nhà ấp mái rạ, quét bụi, kê lại cái bếp than, đặt một bát nước và mấy quả trứng gà đầu mẻ lên bậc cửa.
Từ đó, đêm nào trực, Khang cũng ghé qua căn nhà ấp cũ, đứng một chút ở cửa, nói vài câu về mẻ trứng như báo cáo với người có nghề.
Những đêm rét về sau, điện vẫn thỉnh thoảng chập chờn. Có điều lạ là mỗi lần mất điện dù chỉ vài phút, trong trại lại thoang thoảng mùi trấu cháy âm ỉ, và tiếng gà con trong máy kêu chiêm chiếp yên tâm, như vừa có một bàn tay ấm áp đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trứng ấp phải giữ nhiệt độ ổn định?
Phôi trong trứng phát triển rất nhạy với nhiệt. Nhiệt độ thấp hoặc cao kéo dài có thể làm phôi chậm phát triển hoặc chết, nhất là những ngày gần nở. Vì vậy máy ấp cần nguồn điện dự phòng.
Ngày xưa người ta ấp trứng bằng trấu như thế nào?
Ở nhiều làng quê, người ta ấp trứng trong chum hoặc thùng có lớp trấu dày giữ nhiệt, sưởi bằng than hoặc lửa nhỏ, và người thợ dùng tay, má hoặc mí mắt để đoán độ ấm. Nghề này đòi hỏi kinh nghiệm lâu năm.
Vì sao trấu giữ nhiệt tốt?
Vỏ trấu nhẹ, khô, có nhiều khoảng không khí nhỏ giữa các hạt nên dẫn nhiệt kém, giúp giữ ấm lâu. Trấu cũng rẻ và sẵn ở làng lúa nên được dùng nhiều trong nghề ấp truyền thống.
Vì sao khi kiệt sức và lạnh người ta dễ mơ rất thật?
Khi quá mệt, người ta có thể rơi thẳng vào giấc ngủ có mơ và giấc mơ thường mang những lo lắng ngay trước khi ngủ. Ngủ trong lạnh cũng làm giấc ngủ chập chờn, dễ nhớ giấc mơ khi tỉnh.
Truyện này có thật không?
Không. Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, trại ấp và nhân vật đều không có thật. Truyện muốn nhắc tới những người làm nghề cũ đã giữ hơi ấm cho làng quê.
