Có những lá thư viết vội trong ánh đèn dầu mà người đọc phải đọc lại hai lần mới tin, và lá thư mình kể hôm nay mở đầu bằng câu: mẹ ơi, đêm qua cái kẻng lại kêu.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, kể qua lá thư của một cô giáo trẻ gửi về cho mẹ. Điểm trường, bản làng và mọi nhân vật đều do mình đặt ra. Mình đọc thư cho bạn nghe nhé.
Mẹ ơi, con lên tới điểm trường rồi
Mẹ ơi, con viết thư này khi đã lên điểm trường được hai tháng. Điểm trường của con là một gian nhà gỗ ba phòng trên lưng chừng núi, cách trung tâm xã nửa ngày đi bộ. Lớp con có mười chín đứa, đứa lớn nhất mười tuổi, đứa nhỏ nhất còn chưa thuộc hết mặt chữ. Tụi nhỏ ở xa, nên ngày thường ngủ lại ở gian bán trú cạnh lớp, cuối tuần mới về nhà.
Trước sân trường có một cây sau sau to, trên cành treo một đoạn ray sắt cũ làm kẻng. Sáng con gõ ba tiếng là vào lớp, trưa gõ hai tiếng là ra chơi. Tiếng kẻng vang khắp sườn núi, mấy nhà ở tít bên kia suối cũng nghe.
Bà cụ nấu cơm cho tụi nhỏ dặn con một câu mà lúc đầu con không hiểu. Bà bảo, nếu nửa đêm nghe kẻng thì cô cứ làm theo, đừng hỏi ai gõ. Con cười, tưởng bà dọa cô giáo mới cho vui.
Mẹ đừng lo, con ăn uống đủ, tụi nhỏ ngoan lắm. Chỉ là đêm ở đây lạnh và dài, nên con viết thư cho mẹ nhiều hơn.
Lần đầu nghe kẻng lúc nửa đêm
Lần đầu con nghe là một đêm đầu mùa mưa. Khoảng hai giờ sáng, con đang ngủ thì nghe kẻng. Không phải ba tiếng, cũng không phải hai, mà là một tràng dài, gấp gáp, như tiếng kẻng báo cháy ngày xưa ông kể.
Con cầm đèn pin chạy ra sân. Đoạn ray vẫn đung đưa trên cành, còn rung lên ong ong, mà dưới gốc cây không có ai. Bùn quanh gốc trơn láng, không có dấu chân nào ngoài dấu dép của con chiều hôm trước.
Con đứng đó một lúc lâu, tim đập thình thịch. Rồi con về phòng, nằm trằn trọc tới sáng. Đêm ấy không có chuyện gì xảy ra. Sáng ra con hỏi bà cụ, bà chỉ hỏi lại con có làm gì không. Con nói không. Bà thở dài, bảo may mà đêm qua chỉ có gió.
Mẹ ơi, lúc ấy con vẫn nghĩ là gió. Đoạn ray nặng, nhưng gió núi ở đây có lúc mạnh như ai đẩy.
Đêm kẻng kêu lần thứ hai
Ba tuần sau, kẻng kêu lần nữa. Lần này mưa đã rả rích suốt hai ngày, con suối trước trường đục ngầu và to gấp ba. Tiếng kẻng lần này còn gấp hơn, và lạ là con nghe rõ nó gõ thành nhịp, bốn tiếng một, bốn tiếng một, như người gõ đang cố nói điều gì.
Con chạy ra, đèn pin quét quanh. Đoạn ray vẫn rung. Trời không có gió, mưa rơi thẳng đứng. Và mẹ ơi, trong một khoảnh khắc ngắn thôi, con thấy dưới gốc cây có một bóng người mặc áo bông cũ, đầu đội mũ len, đứng quay lưng về phía con, tay chỉ lên phía đầu nguồn.
Con chớp mắt, bóng ấy không còn. Chỉ còn tiếng nước suối ầm ầm và mùi đất ẩm nồng lên khác thường, mùi đất mới bị cào xới.
Con nhớ lời bà cụ. Con đánh thức cả mười chín đứa, bảo tụi nhỏ mặc áo mưa, cầm đèn, rồi con dắt cả lớp lội ngược lên bản, sang ngủ nhờ ở ba nhà dân trên đồi cao. Tụi nhỏ ngái ngủ, có đứa khóc, con vừa đi vừa hát cho tụi nhỏ đỡ sợ.
Sáng hôm sau
Mẹ ơi, gần sáng thì lũ về. Con không thấy tận mắt, chỉ nghe một tiếng gầm dài từ đầu nguồn, rồi đất dưới chân rung lên. Sáng ra con xuống, gian bán trú đã mất một nửa, giường chiếu của tụi nhỏ trôi đi đâu hết, bùn đá ngập tới bậu cửa sổ lớp học.
Cả mười chín đứa đều an toàn, đang ăn sáng ở nhà dân, mặt mũi lấm lem mà vẫn cười. Con thì ngồi bệt xuống bậc đá, không đứng dậy nổi, không biết là vì mệt hay vì sợ.
Đoạn ray kẻng vẫn treo trên cây sau sau. Lũ cuốn trôi cả mấy gốc cây nhỏ quanh đó mà cây sau sau không suy suyển.
Bà cụ nấu cơm ngồi xuống cạnh con, đưa con bát nước gừng. Bà kể lúc ấy con mới nghe.
Người thầy giáo đầu tiên
Bà kể, điểm trường này do một thầy giáo dưới xuôi lên dựng, từ hồi bà còn là học trò. Thầy tự đẽo gỗ, tự lợp mái, tự treo đoạn ray lên cây sau sau. Thầy có thói quen kỳ lạ là mùa mưa đêm nào cũng dậy đi một vòng xem suối, thấy nước lên là gõ kẻng gọi học trò dậy.
Thầy dạy ở đây hơn hai mươi năm rồi về quê, già yếu, mất ở dưới xuôi. Nhưng từ đó tới giờ, cứ mùa mưa nào có lũ, đêm trước kẻng lại kêu. Bà bảo, mấy cô giáo trước không tin, cũng có năm may không sao. Còn năm nay thì cô tin.
Mẹ ơi, con không biết nghĩ thế nào nữa. Con chỉ biết là hôm qua con đã treo lại đoạn ray cho chắc, buộc thêm một sợi dây mới. Tối nay con để một bát chè nóng dưới gốc cây sau sau, cạnh cuốn giáo án của con, như một cô giáo mới chào thầy giáo cũ.
Sáng nay bát chè đã nguội. Cuốn giáo án vẫn nằm đó, nhưng trang đầu có thêm một nét gạch chân bằng phấn trắng, dưới đúng dòng con ghi: cho học trò về sớm khi trời mưa to.
Câu hỏi thường gặp
Lũ quét là gì và vì sao nguy hiểm ở vùng núi?
Lũ quét là dòng nước lớn dâng lên rất nhanh sau mưa to, cuốn theo bùn đá và cây cối, đổ xuống thung lũng hẹp với sức tàn phá mạnh. Nó nguy hiểm vì xảy ra nhanh, thường vào ban đêm, người ở ven suối có rất ít thời gian để chạy.
Có dấu hiệu nào báo trước lũ quét không?
Người vùng núi thường để ý mưa to kéo dài nhiều giờ, nước suối đục bất thường, có tiếng ầm ầm từ đầu nguồn, mùi đất lạ hoặc nước suối đột ngột cạn rồi dâng. Khi có cảnh báo của chính quyền địa phương, cách an toàn nhất là di chuyển sớm lên chỗ cao.
Kẻng ở vùng quê và miền núi được dùng thế nào?
Kẻng thường là một đoạn ray sắt hoặc ống kim loại treo trên cây hay giá gỗ, gõ để báo giờ học, giờ họp hoặc báo động. Nhịp gõ khác nhau mang ý nghĩa khác nhau, gõ dồn dập thường là báo có việc khẩn cấp.
Vì sao truyện ma về người thầy cũ khiến người nghe xúc động?
Hình ảnh người thầy vẫn dõi theo học trò sau khi đã đi xa là một nỗi biết ơn rất phổ biến trong văn hoá Việt. Truyện ma kiểu này dùng yếu tố rùng rợn để nói về sự tận tuỵ, nên cái kết thường làm người nghe ấm lòng hơn là sợ.
Mùi đất lạ trước cơn lũ có cơ sở không?
Khi đất đá trên sườn núi bắt đầu sạt và bị nước cào xới, mùi đất ẩm và mùi cây gãy có thể lan xuống theo hơi nước. Người sống lâu ở vùng núi kể rằng họ ngửi thấy mùi ấy, nên đây là một chi tiết hư cấu dựa trên kinh nghiệm dân gian.
