Câu hát ru vọng lên từ ống đổ rác lúc mười hai giờ đêm, nhỏ, run run, như người hát đang đứng ở tận đáy một cái giếng rất sâu.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện hôm nay là truyện hư cấu, toà nhà, cô giáo và tiếng hát đều do mình sáng tác. Mình chỉ dặn trước một điều, đêm nay nếu có ai đó hỏi tên bạn từ một chỗ bạn không nhìn thấy, thì đừng vội trả lời.
Thói quen đổ rác lúc nửa đêm
Mai dạy đàn piano cho trẻ con ở nhà văn hoá phường, chiều tối thì nhận dạy thêm ở nhà học sinh. Về tới căn hộ thường đã mười một giờ. Cô có thói quen dọn dẹp xong mới ngủ, và việc cuối cùng mỗi đêm là xách túi rác ra hành lang, đổ vào ống.
Toà chung cư của cô có ống đổ rác ở giữa mỗi tầng, cửa sắt nhỏ gắn trên tường, kéo xuống là lộ ra miệng ống tối om. Túi rác thả vào rơi thẳng xuống phòng thu gom dưới tầng hầm, nghe tiếng sột soạt dội dần xuống như tiếng ai chạy cầu thang.
Mai ở tầng tám. Ống rác nằm ngay góc hành lang, cạnh cửa thoát hiểm. Ban ngày chẳng ai để ý, nhưng ban đêm, hành lang vắng, đèn cảm ứng chỉ sáng khi có người đi qua, cái cửa sắt nhỏ ấy trông như một cái miệng khép hờ.
Mai không sợ. Cô là người quen sống một mình, quen những tiếng động lạ của nhà cao tầng. Cô thường vừa đổ rác vừa ngân nga mấy câu hát ru để thư giãn, thói quen từ hồi đi dạy mẫu giáo.
Có ai đó hát tiếp câu sau
Một đêm, cô kéo cửa ống rác xuống, chưa kịp thả túi thì nghe thấy tiếng hát. Rất nhỏ, vọng lên từ đâu đó dưới sâu. Một giọng nữ, chậm, ngân dài, đang hát đúng bài hát ru mà cô vẫn hát.
Mai đứng im. Cô nghĩ chắc tầng dưới có người cũng đang đổ rác, cũng đang hát. Giọng ấy dừng lại giữa chừng, như quên lời. Mai buột miệng hát tiếp câu sau.
Im lặng vài giây. Rồi từ dưới sâu, giọng kia hát đáp lại câu tiếp theo, rõ hơn một chút, như người hát vừa nhích lại gần miệng ống. Mai thả túi rác xuống, đóng cửa sắt, về phòng. Cô cười một mình, nghĩ toà nhà này cũng có người thú vị.
Đêm sau, cô cố tình ra đúng giờ ấy. Cô kéo cửa, hát câu đầu. Giọng kia hát câu thứ hai. Cô hát câu thứ ba. Giọng kia hát câu thứ tư. Cứ thế cho hết bài.
Những bài hát không ai còn hát
Thành thói quen. Đêm nào Mai cũng ra hát đối. Giọng kia biết nhiều bài lắm, những bài hát ru, những bài đồng dao, những làn điệu dân ca cô chỉ nghe bà ngoại hát hồi bé. Có những bài cô không biết, giọng kia hát trọn, chậm rãi, như dạy cô.
Mai tò mò. Một sáng, cô đi hỏi từng tầng xem ai hay hát lúc đêm. Không ai cả. Tầng bảy là một cặp vợ chồng trẻ, tầng sáu là ông cụ điếc nặng, tầng năm cả dãy đang sửa chữa, bỏ trống. Bác bảo vệ bảo cửa ống rác các tầng dưới tầng tám đã hàn kín từ đầu năm vì ống bị nứt, chỉ còn từ tầng tám trở lên dùng được.
Mai đứng nhìn cái cửa sắt rất lâu. Nếu cửa các tầng dưới đã hàn, thì tiếng hát ấy từ đâu ra. Cô nghĩ tới phòng rác dưới tầng hầm, tối om, ẩm thấp, nơi chẳng ai xuống vào lúc nửa đêm.
Đêm ấy cô vẫn ra. Cô không hát. Nhưng khi cô kéo cửa xuống, giọng kia hát câu đầu trước, như đã chờ sẵn.
Giọng hát hỏi tên
Mai không dừng được. Cô biết mình nên thôi, nhưng giọng hát ấy hay quá, buồn quá, và những bài hát cũ ấy làm cô nhớ bà ngoại tới thắt lòng. Cô tiếp tục hát đối thêm một tuần nữa.
Rồi một đêm, hát hết bài, giọng kia không im như mọi khi. Nó thì thầm, rất gần, như có người đứng ngay sau cánh cửa sắt: hay quá. Em tên là gì.
Mai há miệng định nói. Trong đầu cô bỗng vang lên câu bà ngoại hay dặn hồi cô còn nhỏ, mỗi lần cô chạy ra bờ ao chơi một mình lúc chạng vạng: có ai gọi mà không thấy mặt thì đừng thưa, có ai hỏi tên mà không thấy mặt thì đừng nói.
Cô ngậm miệng lại. Đóng sập cửa sắt. Từ sau cánh cửa vọng lên một tiếng thở dài rất dài, dài tới mức cô tưởng nó kéo theo cả hơi lạnh của tầng hầm lên hành lang.
Những vết cào trên cánh cửa sắt
Mai về phòng, khoá cửa, ngồi bó gối trên giường tới sáng. Đêm ấy không có gì xảy ra cả. Không tiếng hát, không tiếng gõ.
Sáng ra, cô mở cửa đi làm, liếc nhìn về phía góc hành lang. Cánh cửa ống rác vẫn đóng. Nhưng trên lớp sơn xám, ở mặt trong của cánh cửa, chỗ chỉ thấy được khi kéo cửa xuống, có những vết cào mảnh, dài, chi chít, như ai đó đã dùng móng tay cào suốt đêm từ phía trong ống.
Mai chuyển sang dùng ống rác tầng mười. Rồi ba tháng sau cô chuyển nhà. Cô vẫn dạy nhạc, vẫn hát ru cho học trò, nhưng không bao giờ hát một mình vào lúc nửa đêm nữa.
Có điều này cô không kể với ai. Đôi khi, ở căn hộ mới, lúc cô mở vòi nước trong bếp, từ sâu trong đường ống vọng lên một tiếng ngân rất khẽ. Đúng câu đầu của bài hát ru. Và nó dừng lại, như đang chờ cô hát câu tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao âm thanh trong ống đổ rác hay đường ống lại vang xa?
Đường ống là một khoang dài, kín, thành cứng, nên âm thanh dội đi dội lại và truyền rất xa với ít hao hụt. Một tiếng nói ở tầng khác hay tiếng động dưới tầng hầm có thể nghe như ngay bên cạnh.
Vì sao dân gian dặn không thưa khi có tiếng gọi mà không thấy người?
Đây là một lời răn phổ biến trong truyện kể dân gian nhiều vùng, gắn với niềm tin rằng ma quỷ hay gọi người vào lúc chạng vạng. Ở góc thực tế, lời dặn ấy giúp trẻ con không chạy theo tiếng gọi lạ ra chỗ nguy hiểm như bờ ao, bờ sông.
Vì sao tên gọi có sức nặng trong nhiều truyền thuyết?
Ở nhiều nền văn hoá, biết tên ai đó được coi như nắm được một phần con người họ. Vì vậy truyện cổ hay có chi tiết giấu tên, đặt tên xấu cho trẻ dễ nuôi, hay không được nói tên cho kẻ lạ.
Bài hát ru có ý nghĩa gì với trẻ nhỏ?
Giọng hát chậm, đều và ấm giúp trẻ thấy an toàn, dễ vào giấc ngủ, đồng thời là cách truyền ngôn ngữ và văn hoá từ thế hệ trước. Nhiều người lớn vẫn nhớ câu hát ru của bà, của mẹ suốt cả đời.
Ống đổ rác chung cư cần lưu ý gì để an toàn?
Nên buộc kín túi rác, không thả vật sắc nhọn, thuỷ tinh vỡ hay vật đang cháy, và đóng cửa ống sau khi dùng. Ống bị nứt, có mùi lạ hay tiếng động bất thường thì báo ban quản lý kiểm tra.
