Cốc, cốc cốc. Cốc, cốc cốc. Tiếng gõ hai thanh tre vào nhau vang lên từ đầu hẻm lúc mười hai giờ đêm, đều đặn như nhịp tim, rồi dừng lại ngay trước cổng nhà Ngọc.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện hôm nay là truyện hư cấu, con hẻm, cô sinh viên và người bán hủ tiếu đều do mình sáng tác. Nếu bạn lớn lên ở thành phố phía Nam, chắc bạn từng nghe tiếng gõ ấy lúc khuya. Đêm nay, mình xin kể về một tiếng gõ hơi khác.
Phòng trọ trong con hẻm đông người
Ngọc quê ở miền Tây, lên thành phố học năm hai đại học. Cô ở nhờ trong căn nhà ba tầng của một người dì họ, căn nhà nằm sâu trong một con hẻm nhỏ, hai bên toàn nhà ống, cửa sắt kéo, trên đầu giăng chằng chịt dây điện và những dây đèn trang trí còn sót lại từ Tết.
Hẻm ban ngày ồn ào lắm, tiếng xe máy, tiếng tivi, tiếng trẻ con. Nhưng sau mười một giờ thì yên. Chỉ còn tiếng quạt máy rì rì sau những ô cửa sổ và thỉnh thoảng tiếng con chó nhà ai sủa vu vơ.
Ngọc hay thức khuya học bài. Phòng cô ở tầng hai, cửa sổ nhìn xuống hẻm. Ba tuần đầu, cô nghe quen mọi tiếng động của con hẻm, biết giờ nào ông hàng xóm về, giờ nào bà cụ nhà bên dậy đi vệ sinh.
Rồi một đêm, cô nghe thấy tiếng gõ.
Tiếng gõ dừng ngay trước cổng
Cốc, cốc cốc. Ngọc nhận ra ngay tiếng gõ hủ tiếu. Ở quê cô không có, nhưng lên thành phố cô nghe nhiều, người bán đi xe đạp hay đẩy xe, một người chạy trước gõ hai thanh tre để báo hiệu, nhà nào đói thì ra gọi.
Nhưng tiếng gõ đêm ấy hơi khác. Chậm hơn, nhịp ba tiếng, tiếng sau kéo dài một chút, như người gõ đang ngân nga một bài hát trong đầu. Tiếng gõ đi từ đầu hẻm vào, rồi dừng lại ngay trước cổng nhà dì.
Ngọc thò đầu ra cửa sổ nhìn xuống. Hẻm vắng tanh. Đèn đường soi một vũng sáng vàng trên nền xi măng, không có xe đẩy, không có ai. Tiếng gõ lại vang lên, ngay dưới cửa sổ cô, cốc, cốc cốc.
Cô đói, lại đang ngán mì gói. Không nghĩ nhiều, cô gọi vọng xuống: cho con một tô hủ tiếu, nhiều hẹ nha chú. Tiếng gõ dừng. Không ai trả lời. Ngọc chờ năm phút, mười phút, rồi thôi, nghĩ chắc người bán đi rồi.
Tô hủ tiếu trước cổng lúc rạng sáng
Sáng hôm sau, dì đi chợ sớm, gọi Ngọc xuống. Trên bậc cửa trước cổng có một tô hủ tiếu, tô sứ trắng viền xanh, kiểu tô cũ mà giờ ít quán dùng. Hủ tiếu còn ấm, nước dùng trong, nhiều hẹ, mấy lát thịt mỏng, một con tôm.
Dì hỏi ai mua. Ngọc ấp úng kể chuyện đêm qua. Dì nghe xong thì im lặng, rồi bảo: con ăn đi, đừng bỏ. Ăn xong rửa tô sạch, để lại trước cổng.
Ngọc ăn. Hủ tiếu ngon, ngon lạ, ngọt nước xương, thơm tỏi phi, cái vị làm cô nhớ những sáng ở quê. Cô rửa tô thật sạch, đặt lại trước cổng. Trưa đi học về, cái tô đã không còn.
Tối ấy dì kể. Hồi trước có ông Bảy bán hủ tiếu gõ trong hẻm này mấy chục năm, nuôi được ba đứa con ăn học. Ông có cái tật gõ chậm, ba tiếng, tiếng cuối ngân dài, người trong hẻm nghe là biết ông tới. Ông mất đã lâu. Thỉnh thoảng có người trong hẻm vẫn nghe tiếng gõ, nhưng hiếm ai dám gọi.
Những đêm học thi và tô hủ tiếu nhiều hẹ
Ngọc không sợ. Cô thấy thương. Mùa thi năm ấy, đêm nào học khuya, cô cũng ngồi chờ. Có đêm có tiếng gõ, có đêm không. Đêm nào có, cô lại gọi một tô, nhiều hẹ. Sáng ra, tô hủ tiếu lại nằm trên bậc cửa, ấm, thơm.
Cô bắt đầu để tiền dưới tô khi trả lại. Hôm sau tiền vẫn còn nguyên, chỉ có cái tô biến mất. Cô thôi để tiền, đổi lại đặt cạnh tô một bó hẹ tươi mua ở chợ, hay một trái chanh. Những thứ ấy thì biến mất cùng cái tô.
Cô thi xong học kỳ ấy với điểm cao nhất lớp. Đêm thi xong môn cuối, cô ngồi ở cửa sổ chờ tiếng gõ để báo tin. Tiếng gõ tới. Cô nói vọng xuống: con thi xong rồi chú ơi, con cảm ơn chú.
Tiếng gõ dừng lại lâu hơn mọi đêm. Rồi vang lên một nhịp khác hẳn, nhanh, rộn ràng, cốc cốc cốc cốc, như tiếng vỗ tay.
Quán hủ tiếu của người con gái
Năm cuối đại học, Ngọc dọn ra ở gần trường. Một hôm cô ghé một quán hủ tiếu nhỏ ở đầu một con phố khác, quán sạch sẽ, khách đông. Bà chủ quán chừng năm mươi tuổi, dùng đúng loại tô sứ trắng viền xanh.
Ngọc ăn một miếng thì đặt đũa xuống. Đúng cái vị ấy. Ngọt nước xương, thơm tỏi phi, nhiều hẹ. Cô hỏi bà chủ học nấu ở đâu. Bà cười, bảo học của ba, ba bà bán hủ tiếu gõ trong một con hẻm mấy chục năm, nuôi ba chị em ăn học.
Ngọc kể chuyện con hẻm, chuyện tiếng gõ, chuyện những tô hủ tiếu trước cổng. Bà chủ quán nghe tới đâu, mắt đỏ lên tới đó. Bà bảo mấy năm nay sáng nào mở quán cũng thấy thiếu một cái tô, chẳng biết đi đâu, chiều lại thấy nó nằm sạch sẽ trong rổ, có khi kèm bó hẹ, trái chanh.
Bà lấy trong ngăn kéo ra hai thanh tre nhỏ, nhẵn bóng vì tay người. Bà gõ thử. Cốc, cốc cốc, tiếng cuối ngân dài. Ngọc nghe mà nổi da gà. Bà chủ quán bảo: ba gõ như vậy đó con, cả đời ba gõ như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Hủ tiếu gõ là gì và vì sao gọi như vậy?
Hủ tiếu gõ là món hủ tiếu bán rong, thường vào buổi tối, người bán hoặc người phụ việc gõ hai thanh tre hay thanh gỗ vào nhau để báo hiệu cho khách trong hẻm. Tiếng gõ ấy trở thành âm thanh đặc trưng của nhiều khu phố phía Nam.
Vì sao âm thanh trong hẻm ban đêm nghe rõ hơn?
Ban đêm bớt xe cộ và tiếng ồn nền, hai dãy nhà san sát hai bên hẻm lại phản xạ âm thanh, nên một tiếng gõ nhỏ có thể vang xa và nghe như ngay dưới cửa sổ.
Vì sao những âm thanh quen thuộc của tuổi thơ khiến mình xúc động?
Âm thanh gắn chặt với ký ức và cảm xúc, chỉ một tiếng rao hay tiếng gõ có thể gợi lại cả một khung cảnh đã qua. Với người xa quê, những âm thanh ấy còn mang theo cảm giác được ở nhà.
Vì sao truyện ma miền Nam hay có không khí ấm áp?
Nhiều truyện kể dân gian ở miền Nam gắn với đời sống hàng xóm láng giềng, sông nước và tình người, nên hồn ma trong truyện thường là người quen, người thân hơn là kẻ đáng sợ.
Ăn đồ bán rong ban đêm cần chú ý gì?
Nên chọn người bán quen, xe hàng sạch sẽ, đồ ăn được nấu nóng. Nếu bụng yếu thì hạn chế ăn quá khuya và ăn vừa phải.
