Bể kính lớn nhất của thuỷ cung đã cạn nước từ năm năm trước, đáy chỉ còn cát khô và vỏ ốc, vậy mà khi Hưng nhìn qua ống kính máy ảnh, một đàn cá bạc đang lượn vòng trong đó, sáng như ai rắc sao xuống nước.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, thành phố biển, thuỷ cung và người thợ ảnh trong truyện đều là đặt ra. Nghe xong, có thể bạn sẽ nhìn bể cá trong nhà hơi lâu hơn một chút.
Thuỷ cung trên bãi biển
Hưng ba mươi hai tuổi, thợ chụp ảnh dưới nước. Anh sống bằng những chuyến lặn chụp san hô, chụp cá cho các tạp chí du lịch, cho các khu nghỉ dưỡng. Biển là nơi anh thấy yên nhất, yên hơn cả trên bờ.
Ở rìa một thành phố biển miền Trung có một thuỷ cung bỏ hoang. Thuỷ cung xây khá lớn, có đường hầm kính cho khách đi bên dưới, có bể tròn cho cá mập nhỏ, có bể sứa. Mở được vài năm thì vắng khách, chủ đầu tư bỏ đi. Cá được chuyển sang nơi khác, nước được tháo, cửa bị khoá.
Một tạp chí đặt Hưng làm bộ ảnh về những công trình bỏ hoang ven biển. Họ muốn ảnh thuỷ cung không nước, bể kính khô, đường hầm trống, một vẻ đẹp buồn. Hưng nhận lời, dù chụp trên cạn không phải nghề của anh.
Anh vào lúc chiều muộn, qua lối cửa sau mà người giữ đất mở cho. Bên trong mát lạnh và tối, mùi muối khô, mùi rong phơi lâu ngày. Ánh nắng cuối chiều lọt qua mấy ô kính trên trần, hắt xuống thành những vệt xanh nhạt trên nền xi măng.
Bể kính lớn nhất
Sảnh chính có một bể kính khổng lồ, cao gần bằng nhà ba tầng, rộng cả chục mét. Ngày trước đây là bể đại dương, nơi hàng trăm con cá bơi chung với rùa biển. Giờ đáy bể là một lớp cát khô, vài tảng đá giả, vỏ ốc trắng, và rong biển khô quắt dính vào kính.
Hưng dựng chân máy, chọn góc chụp từ dưới lên, để thấy cả khối kính trống hắt ánh trời chiều. Anh nhìn qua kính ngắm, chỉnh nét. Rồi anh khựng lại.
Trong khung hình, bể không trống. Một đàn cá nhỏ, thân bạc, đang lượn vòng ở giữa bể, cùng một nhịp, như một tấm lưới bạc gợn sóng. Chúng phát ra ánh sáng xanh nhạt, mờ mờ. Hưng rời mắt khỏi máy ảnh. Bể trống không. Chỉ có cát, đá, và ánh chiều.
Anh nhìn lại qua kính ngắm. Đàn cá vẫn ở đó. Lần này còn có thêm một con rùa biển lớn, bơi chậm rãi dọc vách kính, mai rùa có một vết sứt hình bán nguyệt ở mép.
Ảnh chụp được
Hưng bấm máy liên tục. Tiếng màn trập lách cách vang vọng trong sảnh trống. Anh chụp đàn cá, chụp con rùa, chụp một con cá đuối dẹt bơi sát đáy, cánh vỗ chậm như chim bay. Tay anh run, nhưng nghề đã thành phản xạ, anh vẫn chỉnh nét, vẫn canh sáng.
Chụp xong, anh mở màn hình máy ảnh xem lại. Những tấm ảnh hiện ra đúng như anh thấy qua kính ngắm. Đàn cá bạc phát sáng, con rùa có vết sứt, con cá đuối. Tất cả rõ nét, nằm trong một bể kính, mà nhìn bằng mắt thường thì trống trơn.
Đúng lúc ấy, Hưng cảm thấy chân mình lạnh. Anh nhìn xuống. Nền xi măng dưới chân anh khô ráo. Nhưng đôi giày vải của anh ướt sũng, ướt tới tận cổ chân, như vừa lội qua một vũng nước. Anh cúi xuống chạm tay vào giày, đưa lên miệng. Nước mặn.
Ánh nắng trên trần tắt hẳn. Sảnh chìm vào bóng tối. Và trong bóng tối, Hưng nghe một âm thanh mà anh chỉ nghe khi lặn sâu dưới biển: tiếng nước ép vào tai, ù ù, nặng nề, như cả sảnh đã ngập.
Người giữ đất kể
Hưng không nhớ mình ra khỏi thuỷ cung bằng cách nào. Anh chỉ nhớ mình đứng ngoài bãi đất trống, thở dốc như vừa ngoi lên mặt nước, đôi giày ướt nhẹp để lại dấu chân trên cát.
Ông già giữ đất ngồi uống trà trong chòi, nhìn đôi giày của anh, không ngạc nhiên. Ông bảo, hồi thuỷ cung còn mở, ông làm bảo vệ ở đó. Ngày đóng cửa, người ta chuyển cá đi trong vội vàng. Có những con chuyển được, có những con không.
Con rùa biển lớn có vết sứt ở mai, ông nhớ rất rõ. Nó sống trong bể đại dương từ ngày khai trương, khách nhỏ nào cũng thích. Ngày chuyển cá, người ta không bắt được nó, nó cứ lặn sát đáy. Cuối cùng một nhóm người tình nguyện mang nó ra thả về biển, ngay bãi phía trước. Ông nói, chắc nó vẫn sống ngoài kia.
Còn đàn cá bạc nhỏ, ông kể, là loài cá sống thành đàn, đêm đêm trong bể lấp lánh như dải ngân hà. Chúng không chịu được chuyến xe dài. Ông im lặng một lúc, rồi rót cho Hưng chén trà.
Bể đại dương cuối cùng
Bộ ảnh Hưng gửi cho tạp chí là những tấm chụp bể kính trống, đường hầm trống, đúng như họ đặt. Những tấm có đàn cá, anh giữ riêng. Anh không đưa ai xem. Mỗi lần mở ra, anh thấy chúng vẫn ở đó, không mờ đi chút nào.
Mấy tháng sau, anh đi lặn ở vùng biển gần thành phố ấy, chụp một rạn san hô. Ở độ sâu mười mấy mét, giữa làn nước xanh trong, một con rùa biển lớn bơi ngang qua ống kính anh, chậm rãi, thong thả. Mép mai nó có một vết sứt hình bán nguyệt.
Con rùa dừng lại trước mặt Hưng một lúc, đôi mắt đen tròn nhìn thẳng vào ống kính. Rồi nó quay đi, bơi về phía rạn san hô, nơi một đàn cá bạc nhỏ đang lượn vòng, cùng một nhịp, lấp lánh dưới những tia nắng xiên.
Hưng chụp một tấm. Về bờ, anh đặt tấm ảnh ấy cạnh tấm chụp trong thuỷ cung. Hai tấm ảnh giống nhau tới từng nhịp lượn của đàn cá. Chỉ có điều, tấm chụp dưới biển, đàn cá không phát sáng nữa. Chúng chỉ là cá, bơi trong nước biển thật, dưới ánh mặt trời thật.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao một số sinh vật biển phát sáng?
Nhiều loài sinh vật biển có khả năng phát quang sinh học nhờ phản ứng hoá học trong cơ thể hoặc nhờ vi khuẩn cộng sinh. Ánh sáng giúp chúng tìm mồi, tìm bạn đời hoặc lẩn tránh kẻ săn mồi.
Vì sao cá bơi thành đàn lại chuyển động cùng nhịp?
Mỗi con cá theo dõi những con bên cạnh bằng mắt và cơ quan cảm nhận dòng nước dọc thân, rồi điều chỉnh theo. Nhờ vậy cả đàn đổi hướng gần như cùng lúc, giúp chúng khó bị kẻ săn mồi tấn công.
Rùa biển có quay lại nơi quen thuộc không?
Nhiều loài rùa biển nổi tiếng với khả năng định hướng rất tốt và có xu hướng quay lại những vùng quen thuộc. Các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu cách chúng định hướng chính xác như vậy.
Vì sao người lặn sâu cảm thấy ù tai?
Càng xuống sâu, áp suất nước càng tăng và ép lên màng nhĩ. Người lặn phải cân bằng áp suất tai theo kỹ thuật được hướng dẫn. Lặn biển cần được đào tạo bài bản và đi cùng người có kinh nghiệm.
Vì sao những nơi từng nuôi giữ động vật khi bỏ hoang lại gây cảm giác buồn?
Những nơi ấy từng đầy sự sống và tiếng người. Khi trống vắng, ta dễ nghĩ tới những con vật từng sống ở đó và số phận của chúng. Cảm giác ấy là lòng trắc ẩn hơn là nỗi sợ.
