Mùa hè năm ấy nóng tới mức chó nằm thè lưỡi dưới gầm bàn, vậy mà đêm nào, đúng mười một giờ, cũng có một người đàn ông mặc áo bông dày cộp, môi tím tái, tới xin chị Hoa một chén nước gừng thật nóng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu mình viết, thị trấn biển, nhà máy và quán chè trong truyện đều là đặt ra. Nếu bạn đang nghe trong một đêm nóng, có lẽ truyện này sẽ làm bạn thấy mát đi một chút.
Quán chè đầu ngõ nhà máy
Chị Hoa bán chè ở đầu một con ngõ nhỏ của thị trấn biển. Quán của mẹ chị để lại, vài chiếc ghế nhựa thấp, một nồi chè đậu, một ấm nước gừng nóng cho mấy người đi biển về khuya. Cuối ngõ là nhà máy nước đá cũ, tường trắng, ống khói thấp, đã đóng cửa từ khi các tàu cá chuyển sang mua đá ở cảng mới.
Hồi nhà máy còn chạy, quán của mẹ chị đông lắm. Công nhân ca đêm làm trong kho lạnh, mặc áo bông giữa mùa hè, tan ca là ùa ra quán uống nước gừng cho ấm người. Chị Hoa hồi nhỏ ngồi rửa chén, nghe họ kể chuyện tay chân tê cóng, chuyện xếp đá thành từng cây dài như cột nhà.
Nhà máy bỏ không đã lâu. Điện cắt, máy móc chỉ còn là đống sắt. Vậy mà mùa hè năm ấy, chị Hoa để ý một điều lạ: cứ quá mười giờ đêm, từ cuối ngõ lại có một luồng hơi lạnh tràn ra, lạnh như mở cửa tủ đá, sà xuống mặt đường thành làn sương mỏng.
Người trong ngõ bảo chắc gió biển. Nhưng gió biển không lạnh tới mức làm mờ cả mặt gương chiếc xe máy dựng đầu ngõ.
Người khách lúc mười một giờ
Rồi người khách ấy xuất hiện. Một đêm, đúng mười một giờ, chị Hoa đang dọn hàng thì thấy một người đàn ông đi từ cuối ngõ ra. Anh ta chừng ba mươi tuổi, gầy, mặc chiếc áo bông dày màu xám, cài kín cúc tới cổ. Môi tím tái, hai bàn tay đỏ ửng, run cầm cập.
Anh ta ngồi xuống chiếc ghế nhựa, nói rất khẽ: chị cho em xin chén nước gừng, nóng thật nóng. Giọng anh ta khàn, hơi thở phả ra thành khói trắng giữa đêm hè ba mươi độ.
Chị Hoa rót cho anh ta một chén đầy. Anh ta ôm chén bằng cả hai tay, uống từng ngụm nhỏ, mắt nhìn xa xăm. Uống xong, anh ta đặt chén lên ghế, gật đầu cảm ơn, rồi đi ngược vào cuối ngõ, về phía nhà máy. Chị nhìn theo cho tới khi bóng áo xám tan vào làn sương lạnh.
Sáng hôm sau, chị thấy chiếc chén nằm ngay ngắn trên bậc thềm quán. Trong chén có một cục đá nhỏ, trong veo, chưa tan dù nắng đã lên.
Đêm nào cũng vậy
Từ đó, đêm nào cũng vậy. Mười một giờ, sương lạnh tràn ra, người đàn ông áo bông đi tới, xin chén nước gừng, uống, rồi đi vào. Sáng ra, chiếc chén trả lại với một cục đá. Chị Hoa không còn sợ. Chị chỉ thấy thương. Người gì mà lạnh tới thế.
Có đêm chị hỏi anh làm ở đâu. Anh ta chỉ tay về cuối ngõ, bảo: em trực kho, em phải trực cho tới khi người ta tắt máy. Chị nói nhà máy đóng cửa lâu rồi, có còn máy nào đâu. Anh ta nhìn chị, ánh mắt như không hiểu, rồi lặng lẽ uống tiếp.
Chị Hoa đem chuyện kể cho bà cụ hàng xóm, người từng làm kế toán ở nhà máy. Bà cụ nghe tả chiếc áo bông xám, cái giọng khàn, thì lặng đi. Bà kể, ngày xưa nhà máy có một cậu thợ trẻ tên Lực, chăm chỉ nhất xưởng, tối nào cũng là người cuối cùng kiểm tra kho lạnh rồi mới về, và tối nào cũng ghé quán mẹ chị Hoa uống chén gừng.
Ngày nhà máy đóng cửa, Lực đi làm ăn xa, mấy năm sau ốm nặng rồi mất. Bà cụ nhớ có lần Lực nói đùa: cái kho này mà không ai tắt máy thì nó lạnh mãi, lạnh tới đời nào.
Tắt máy cho kho lạnh
Chị Hoa đi tìm người giữ chìa khoá nhà máy. Mất mấy ngày, chị mới thuyết phục được người ta cho vào. Kho lạnh nằm sâu trong cùng, cánh cửa dày như cửa hầm, bọc thép trắng. Khi cánh cửa mở ra, hơi lạnh ập vào mặt chị, dù đồng hồ nhiệt bên ngoài đã gỉ, kim nằm im ở số không.
Bên trong trống trơn, chỉ có những giá gỗ ẩm và một tủ điện nhỏ gắn trên tường. Cần gạt của tủ điện vẫn ở vị trí bật. Điện đã cắt từ bao năm, cần gạt bật hay tắt cũng chẳng khác gì. Nhưng chị Hoa vẫn đưa tay lên, kéo nó xuống. Tiếng tách vang khô trong căn kho rỗng.
Lập tức chị thấy hơi lạnh dịu đi, như có ai vừa khép một cánh cửa vô hình. Người giữ chìa đứng sau lưng chị, xoa hai cánh tay, bảo: lạ thật, tự nhiên ấm lên.
Trước khi ra, chị đặt lên giá gỗ một ấm gừng nóng và một chiếc chén.
Chén nước cuối cùng
Đêm ấy, mười một giờ, ngõ không còn làn sương lạnh. Chị Hoa vẫn ngồi chờ. Rồi người đàn ông đi ra, lần này không mặc áo bông. Anh ta mặc chiếc áo thun xanh bạc màu, tay áo xắn lên, da dẻ hồng hào như người vừa đi tắm biển về.
Anh ta ngồi xuống, cười, lần đầu tiên chị thấy anh ta cười. Anh ta bảo: chị cho em chén chè đậu, hôm nay em không cần gừng nữa. Chị múc cho anh ta một chén chè đậu đầy, thêm cả đá bào. Anh ta ăn chậm rãi, ngon lành, như một người vừa tan ca sau một đêm rất dài.
Ăn xong, anh ta đứng dậy, cúi chào, nói một câu mà chị nhớ mãi: em tan ca rồi chị ạ, ấm rồi. Rồi anh ta đi, không vào cuối ngõ nữa mà đi ra phía biển, bóng áo xanh nhạt dần dưới ánh đèn đường.
Sáng hôm sau, chiếc chén nằm trên bậc thềm quán như mọi lần. Nhưng trong chén không có cục đá nào. Chỉ có một chút nước gừng còn ấm, bốc khói nhè nhẹ trong buổi sáng mùa hè.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khi sợ hãi người ta hay thấy lạnh sống lưng?
Khi sợ, cơ thể phản ứng như gặp nguy: mạch máu ở da co lại để dồn máu cho cơ và các cơ quan quan trọng, nên da lạnh đi, nổi da gà. Vì vậy cảm giác lạnh rất hay đi cùng truyện ma, và truyện cũng hay dùng hơi lạnh làm dấu hiệu.
Kho lạnh bỏ hoang có còn lạnh lâu sau khi cắt điện không?
Kho lạnh có tường cách nhiệt rất dày nên giữ nhiệt độ thấp được một thời gian sau khi cắt điện, nhưng không thể lạnh mãi. Về lâu dài, nhiệt độ bên trong sẽ cân bằng với bên ngoài. Chi tiết kho lạnh suốt nhiều năm là hư cấu.
Nước gừng nóng có ý nghĩa gì trong đời sống người miền biển?
Với người đi biển, làm ca đêm hay làm việc trong môi trường lạnh, một chén nước gừng nóng là cách làm ấm người quen thuộc. Nó trở thành một biểu tượng của sự chăm sóc giản dị, nên rất hợp làm sợi dây nối giữa người sống và bóng ma trong truyện.
Vì sao truyện ma hay có nhân vật mắc kẹt trong thói quen cũ?
Đây là mô típ rất phổ biến: bóng ma lặp lại một việc quen thuộc vì chưa biết việc ấy đã kết thúc. Mô típ này nói về những dở dang trong đời người, và kết thúc thường là khi có ai đó giúp họ khép lại.
Có an toàn khi vào kho lạnh cũ không?
Cần rất cẩn thận. Cửa kho lạnh thường nặng và có thể không mở được từ bên trong nếu chốt hỏng. Chỉ nên vào khi có người trông coi đi cùng, chèn cửa mở và không đi một mình.
