Đêm mồng bảy tháng bảy, mưa ngâu rắc lấm tấm như bụi bạc trên mặt sông, và ở đầu bến bên kia, nơi chỉ có một gốc gạo già, cậu bé Tùng nhìn thấy một chàng trai mặc áo cánh nâu đứng chờ, tay cầm chiếc nón lá, nhìn đúng về phía bà ngoại cậu.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, ngôi làng, bến sông và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Truyện có nhắc tới truyền thuyết Ngưu Lang Chức Nữ, mình sẽ kể lại đúng như dân gian vẫn kể ở phần hỏi đáp.
Bà ngoại và cơn mưa ngâu
Tùng mười hai tuổi, mùa hè nào cũng về quê ngoại. Bà ngoại cậu tên Nguyệt, ngoài tám mươi, lưng còng, nhưng mắt vẫn tinh, tay vẫn têm trầu khéo. Bà sống một mình trong căn nhà ngói nhỏ gần bến sông.
Tùng để ý một chuyện từ mấy năm trước. Cứ đến đêm mồng bảy tháng bảy âm lịch, dù mưa dù tạnh, bà cũng chống gậy, cầm chiếc ô giấy cũ, ra bến sông ngồi. Bà ngồi trên bậc đá cuối cùng, nhìn sang bờ bên kia, tới gần nửa đêm mới về.
Mẹ Tùng bảo đừng hỏi bà. Mẹ chỉ kể, đó là tháng mưa ngâu, ông bà xưa bảo đó là nước mắt của Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau một lần trong năm. Bà ngoại thích ngắm mưa ngâu thôi.
Năm ấy Tùng tò mò. Đêm mồng bảy, cậu giả vờ ngủ sớm, đợi bà ra khỏi nhà thì lén đi theo.
Bến sông
Mưa ngâu lắc rắc, mỏng như sương, không đủ ướt áo mà đủ làm mặt đá bến trơn bóng. Bà ngoại ngồi trên bậc cuối, giương ô, đặt bên cạnh một miếng trầu têm sẵn.
Tùng nấp sau gốc nhãn trên bờ đê. Mặt sông tối, chỉ có ánh đèn đường xa xa phản chiếu thành những vệt vàng run run. Bên kia sông là bãi ngô và một cây gạo già, mùa này lá xanh um.
Gần mười một giờ, mưa dày lên một chút. Tùng thấy ở đầu bến bên kia, dưới gốc gạo, có một người đứng. Một chàng trai trẻ, gầy, mặc áo cánh nâu kiểu xưa, quần xắn tới gối, tay cầm chiếc nón lá. Anh ta đứng im, nhìn sang bên này.
Bà ngoại cũng nhìn thấy. Bà đứng dậy, chậm rãi, gậy chống xuống bậc đá. Bà không gọi, chỉ giơ tay lên vẫy, một cái vẫy nhỏ, như người hẹn gặp đã đến đúng giờ.
Không có thuyền
Tùng thấy chàng trai bước xuống mép nước. Không có thuyền. Không có cầu. Anh ta cứ thế bước đi trên mặt sông, chậm rãi, từng bước một, mặt nước dưới chân chỉ gợn lên những vòng tròn nhỏ như mưa rơi.
Tùng nín thở. Cậu muốn hét lên gọi bà, nhưng cổ họng như bị ai bóp chặt. Cậu chỉ biết đứng nhìn chàng trai đi tới giữa sông, mỗi lúc một gần.
Tới gần bến, chàng trai dừng lại, cách bậc đá chừng một sải tay. Gần thế, Tùng mới thấy anh ta trẻ lắm, chỉ chừng hai mươi, mặt hiền, mái tóc ướt mưa. Anh ta nhìn bà ngoại cậu, mỉm cười.
Bà ngoại đặt miếng trầu lên tay, đưa ra. Chàng trai không cầm. Anh ta chỉ cúi đầu, như một lời cảm ơn, rồi đứng đó, giữa mưa ngâu, im lặng, nhìn bà rất lâu.
Lời bà kể
Gần nửa đêm, mưa tạnh. Tùng chớp mắt một cái, giữa sông không còn ai. Mặt nước phẳng lặng, gốc gạo bên kia đứng một mình. Bà ngoại ngồi xuống bậc đá, đặt miếng trầu bên cạnh, vai run run.
Tùng chạy xuống. Bà nhìn thấy cậu, không ngạc nhiên, chỉ kéo cậu vào ngồi dưới ô. Bà hỏi con thấy rồi phải không. Tùng gật đầu.
Bà kể, giọng rất nhẹ. Hồi bà mười tám, bà thương một người con trai làng bên kia sông. Hai người hẹn nhau, mưa ngâu năm sau sẽ cưới. Anh đi làm xa, hứa mồng bảy tháng bảy sẽ về, sẽ đứng ở gốc gạo, bà ra bến đón.
Năm ấy anh không về. Người ta bảo đi xa rồi không có tin, có người bảo đã lấy vợ nơi khác. Bà chờ hai năm, rồi theo ý cha mẹ lấy ông ngoại Tùng. Ông tốt với bà, cả đời bà không phàn nàn gì. Nhưng mồng bảy tháng bảy nào bà cũng ra bến, chỉ để biết anh ấy có về hay không.
Người ở gốc gạo
Tùng hỏi bà, thế anh ấy về từ bao giờ. Bà bảo từ cái năm ông ngoại con mất, mười năm nay. Năm nào cũng đứng ở gốc gạo, năm nào cũng đi qua sông, năm nào cũng không cầm miếng trầu. Bà nghĩ chắc anh ấy chỉ về để bà biết là anh ấy đã giữ lời hẹn, dù muộn mấy chục năm.
Rồi bà kể thêm, chuyện mà bà mới biết vài năm gần đây, khi gặp lại một người bà con làng bên. Năm ấy anh không về được vì anh đã mất trên đường về, đúng tháng bảy, chuyến đò ngang qua một khúc sông khác gặp mưa lũ. Gia đình anh ở xa, tin tức thất lạc, làng bên này không ai hay.
Bà cười, mắt ướt. Bà bảo vậy là anh ấy không bỏ bà. Anh ấy về đúng hẹn, chỉ là bà không biết mà ra đón.
Mùa thu năm ấy, bà ngoại Tùng đi, nhẹ nhàng trong giấc ngủ. Mùa hè năm sau, đêm mồng bảy tháng bảy, Tùng ra bến sông một mình. Mưa ngâu lắc rắc. Ở đầu bến bên kia, dưới gốc gạo, có hai người đứng cạnh nhau, một chàng trai áo nâu và một cô gái tóc dài cầm chiếc ô giấy, cùng quay lại vẫy cậu một cái, rồi cùng đi vào màn mưa.
Câu hỏi thường gặp
Truyền thuyết Ngưu Lang Chức Nữ kể gì?
Theo truyền thuyết có nguồn gốc Trung Hoa, phổ biến ở Việt Nam, Chức Nữ là cô gái dệt vải trên trời, Ngưu Lang là chàng chăn trâu. Hai người yêu nhau, mải vui mà bỏ bê công việc nên bị Ngọc Hoàng phạt ở hai bờ sông Ngân, mỗi năm chỉ được gặp nhau một lần vào mồng bảy tháng bảy, khi đàn quạ bắc cầu Ô Thước.
Mưa ngâu là gì?
Mưa ngâu là cách gọi những cơn mưa phùn, mưa rả rích hay có vào khoảng tháng bảy âm lịch ở miền Bắc. Dân gian gắn mưa ngâu với nước mắt của Ngưu Lang Chức Nữ khi gặp nhau rồi lại phải chia tay.
Ngày Thất tịch được đón như thế nào?
Thất tịch là ngày mồng bảy tháng bảy âm lịch. Ở nhiều nước Đông Á, đây được coi là ngày lễ tình yêu, có tục viết điều ước, cầu duyên. Ở Việt Nam, ngày này gắn với truyền thuyết Ngưu Lang Chức Nữ và hình ảnh mưa ngâu trong ca dao, thơ nhạc.
Cầu Ô Thước là gì?
Trong truyền thuyết, cầu Ô Thước là chiếc cầu do đàn quạ và chim khách bay lên trời kết thành, bắc qua sông Ngân để Ngưu Lang và Chức Nữ gặp nhau. Dân gian còn kể rằng sau dịp ấy, những con quạ bị trụi lông đầu vì đội cầu.
Vì sao người già hay nhớ về mối tình đầu?
Những kỷ niệm tuổi trẻ, nhất là mối tình đầu dang dở, thường được lưu giữ đậm nét vì gắn với cảm xúc mạnh. Khi về già, người ta có thời gian nhìn lại đời mình, nên những ký ức ấy hay trở lại, nhiều khi kèm sự thanh thản hơn là tiếc nuối.
