Chiều ba mươi Tết, cành đào chi chít nụ đứng giữa phòng khách mà không một bông nào chịu hé, và cụ bà chín mươi tuổi ngồi nhìn nó, nói chắc nịch rằng nhà chưa đủ người thì nó chưa nở.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, gia đình và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Đây là truyện ma ấm, hợp nghe những ngày cuối năm, khi ai cũng đang trên đường về nhà.
Gốc đào trên nền nhà cũ
Nhà ông Tâm có bốn thế hệ. Cụ bà Nhàn chín mươi tuổi, ông Tâm sáu mươi lăm, các con ông, rồi mấy đứa chắt. Cả nhà ở phố đã lâu, nhưng nền nhà cũ của ông bà ở một làng ven sông vẫn còn, chỉ còn một gốc đào phai cổ thụ do ông cố trồng.
Năm nào hai mươi tám Tết, ông Tâm cũng về làng, chọn một cành đào đẹp nhất, chặt mang lên phố. Cụ Nhàn bảo đào nhà mình kén lắm, phải đủ người mới nở. Ông Tâm chỉ cười, bảo mẹ cứ nói thế.
Mà đúng là năm nào cành đào cũng nở vào đêm giao thừa, không sớm hơn. Có năm hai mươi chín đã thấy nụ hồng căng, cả nhà tưởng sắp nở, vẫn phải chờ tới giao thừa mới bung.
Năm ấy cành đào đẹp lạ. Nụ chi chít, dày như hạt cườm, màu hồng phớt. Ông Tâm cắm vào cái chum sành ở góc phòng khách, ngắm mãi không chán.
Thằng cháu út không về
Khôi là cháu út của ông Tâm, con trai đứa con gái út. Khôi làm kỹ sư trên một công trình xa, hai năm chưa về. Năm nay Khôi hứa về ăn Tết. Cụ Nhàn mừng lắm, ngày nào cũng hỏi thằng Khôi về chưa.
Chiều hai mươi chín, Khôi gọi về. Chuyến bay bị huỷ vì thời tiết, vé chuyến sau đã hết, chắc không kịp về Tết. Giọng nó nghèn nghẹn. Cả nhà an ủi nhau, bảo thôi ra Giêng về cũng được.
Cụ Nhàn không nói gì. Cụ ngồi nhìn cành đào. Tới chiều ba mươi, nụ vẫn chi chít mà không một bông nào hé, dù trong phòng ấm, dù ông Tâm đã thay nước ấm, bật đèn sưởi.
Mấy đứa chắt hỏi sao đào chưa nở. Cụ bảo nhà chưa đủ người. Ông Tâm thở dài, bảo năm nay chắc nó không nở. Cụ lắc đầu, bảo cứ chờ.
Người đứng ở đầu ngõ
Khoảng chín giờ tối, cả nhà đang dọn mâm cúng giao thừa thì điện thoại của mẹ Khôi reo. Khôi gọi từ một sân bay khác, bảo con đổi được chuyến đi vòng, đã hạ cánh, đang bắt xe về, chắc sát giao thừa mới tới.
Cả nhà nhốn nháo. Cụ Nhàn ngồi yên, chỉ bảo con dâu pha thêm một ấm trà. Gần mười hai giờ, đường phố đông nghẹt người đi xem pháo hoa. Khôi nhắn xe kẹt cứng, còn mấy cây số.
Sau này Khôi kể, lúc xe kẹt, tài xế bảo không đi được nữa. Khôi xuống xe, xách ba lô định đi bộ. Ở góc phố có một ông cụ mặc áo the đen, đội khăn xếp, vẫy tay bảo đi lối này cho nhanh, rồi đi trước dẫn đường qua mấy con ngõ nhỏ.
Khôi theo ông cụ, đi nhanh tới mức thở không ra hơi. Tới đầu ngõ nhà, ông cụ dừng lại, chỉ vào cổng, bảo vào đi, cả nhà đang đợi. Khôi quay lại định cảm ơn thì không thấy ai.
Giao thừa
Đúng lúc đồng hồ điểm mười hai tiếng, ngoài trời pháo hoa nổ rộ, Khôi đẩy cửa bước vào, mặt đỏ gay, ba lô lệch vai. Cả nhà reo lên. Mẹ Khôi ôm chầm lấy con.
Và cành đào trong góc nở. Không phải nở từ từ như vẫn thấy. Cả cành bung hoa gần như cùng lúc, từng chùm hồng phớt xoè ra, như có ai vừa thổi một hơi ấm qua. Mùi hoa đào nhè nhẹ lan khắp phòng.
Mấy đứa chắt há hốc miệng. Ông Tâm đứng sững, tay còn cầm nén hương. Chỉ cụ Nhàn là bình thản, cười hiền, bảo đấy, đủ người rồi.
Nhưng ông Tâm để ý, ở cành nhánh thấp nhất còn một nụ duy nhất chưa nở, căng tròn, hồng đậm hơn tất cả. Ông chỉ cho mẹ xem. Cụ Nhàn nhìn cái nụ, rồi chậm rãi đứng dậy.
Chén trà rót thêm
Cụ Nhàn đi tới bàn nước, cầm ấm trà vừa pha, rót thêm một chén, đặt ở đầu bàn, chỗ chiếc ghế gỗ để trống. Chiếc ghế ấy là của cụ ông, mất đã hai mươi năm. Cụ bảo ông ngồi đi, thằng Khôi về rồi.
Khôi nhìn cái ghế, rồi nhìn lên bức ảnh trên bàn thờ. Người trong ảnh mặc áo the đen, đội khăn xếp. Khôi tái mặt, nói không thành lời, chỉ tay lên ảnh, rồi chỉ ra phía đầu ngõ.
Cụ Nhàn nhìn Khôi, gật đầu, như đã biết từ trước. Cụ bảo ông cụ nhà mình xưa nay đứng đầu ngõ đón con cháu, đứa nào về muộn ông cũng đi đón.
Lúc ấy, nụ đào cuối cùng ở cành thấp nở ra, chậm rãi, hồng đậm, là bông to nhất cành. Chén trà ở đầu bàn bốc hơi nghi ngút. Ông Tâm nhìn mẹ, nhìn cành đào, và năm ấy, lần đầu tiên, ông không nói câu mẹ cứ nói thế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người miền Bắc chơi đào ngày Tết?
Hoa đào nở đúng dịp xuân, màu hồng tươi tượng trưng cho may mắn, sức sống và sự sum vầy. Theo dân gian, cây đào còn được coi là xua điều không lành. Vì thế cành đào hay cây đào thế là hình ảnh quen thuộc của Tết miền Bắc, tương tự hoa mai ở miền Nam.
Vì sao cùng một cành đào mà có năm nở sớm, năm nở muộn?
Đào nở phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ, độ ẩm và độ chín của nụ lúc chặt. Trời ấm thì nụ bung nhanh, trời rét kéo dài thì nụ ngủ lâu. Người trồng đào thường phải tuốt lá, điều chỉnh tưới nước để đào nở kịp Tết.
Làm sao giữ cành đào cắm trong nhà được lâu?
Nên cắt vát gốc cành, ngâm trong nước sạch và thay nước thường xuyên, để cành ở nơi thoáng mát, tránh gió nóng và ánh nắng gắt. Nhiều người còn hơ lửa hoặc nhúng gốc vào nước nóng để cành hút nước tốt hơn.
Vì sao đêm giao thừa ai cũng muốn có mặt ở nhà?
Giao thừa là khoảnh khắc chuyển sang năm mới, và trong văn hoá Việt, có mặt đủ người lúc ấy tượng trưng cho một năm đầm ấm. Vì vậy người đi xa thường cố gắng về kịp, dù đường xá vất vả, và người ở nhà luôn chờ đợi.
Vì sao người già hay nói những điều như đã biết trước?
Người lớn tuổi đã trải qua nhiều mùa Tết, nhiều lần chờ đợi, nên họ nhận ra những nhịp quen thuộc của gia đình và của cây cỏ. Sự bình thản của họ thường đến từ kinh nghiệm và niềm tin, khiến người trẻ có cảm giác họ biết trước mọi chuyện.
