Trong sổ giao ca của tổ bảo vệ ký túc xá, có một dòng được ghi lặp đi lặp lại suốt ba tháng bằng đủ loại nét chữ: chiếc radio lại bị ai mượn nghe cải lương.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện ma vui, hư cấu, kể qua những dòng ghi trong một cuốn sổ giao ca. Ký túc xá, tổ bảo vệ và mọi người trong truyện đều không có thật.
Trang đầu: bác Tư phàn nàn
Tổ bảo vệ ký túc xá có bốn bác, chia nhau trực đêm, mỗi đêm một người. Họ ít khi gặp nhau, chỉ nói chuyện qua cuốn sổ giao ca bìa xanh đặt trên bàn phòng trực, cạnh ấm trà và chiếc radio chạy pin đã cũ, cần ăng ten dài, của chung cả tổ.
Ngày mùng ba tháng chín, bác Tư ghi bằng nét chữ to, cứng: đêm qua mười hai giờ, đi tuần về thấy radio đang mở đài cải lương, vặn to. Ai nghe xong nhớ tắt, pin đắt.
Ngày mùng bốn, bác Năm, nét chữ tròn trịa, ghi: tôn trọng anh Tư, nhưng mình không nghe cải lương, mình chỉ nghe đá bóng. Nói thế để anh em biết không phải mình. Mình cũng thấy radio tự mở lúc mười hai giờ. Đài cải lương. Mình tắt. Mười phút sau lại mở.
Ngày mùng năm, bác Sáu, người trẻ nhất tổ, chữ nghiêng như chữ học trò, ghi: ba anh đừng đùa em. Em vừa thay pin mới. Mười hai giờ, radio mở, cải lương, vở gì em không biết, có tiếng đàn kìm hay lắm.
Những trang giữa: cuộc điều tra của tổ bảo vệ
Ngày mùng tám, bác Bảy, người kỹ tính nhất, ghi: đã tháo hết pin. Mười hai giờ, radio vẫn mở. Không có pin mà vẫn hát. Mình ngồi nghe hết một trích đoạn, công nhận người hát hay. Nhưng cái này không đùa được.
Ngày mười hai, bác Tư dán băng dính lên núm vặn kênh, ghi: đã dán. Ngày mười ba, bác Năm ghi: băng dính còn nguyên, nhưng kim chỉ kênh vẫn nằm ở đúng đài cải lương. Ngày mười bốn, bác Sáu khoá radio vào ngăn kéo, ghi: đã khoá. Ngày mười lăm, bác Bảy ghi một dòng ngắn: ngăn kéo khoá. Radio ở trong. Vẫn hát. Hát vở khác.
Từ đó, sổ giao ca dần dần thay đổi. Thay vì ghi phàn nàn, các bác bắt đầu ghi tên vở. Ngày hai mươi: đêm nay trích đoạn về một người mẹ chờ con đi xa. Ngày hai mươi mốt: đêm nay một vở hài, nghe cười suốt. Ngày hai mươi hai, bác Sáu ghi: ai đó chỉnh tiếng nhỏ lại rồi, chắc sợ đánh thức tụi sinh viên.
Ngày hai mươi lăm, bác Tư ghi một dòng làm cả tổ bật cười khi đọc: thằng nào đêm qua tua lại đoạn hay để nghe hai lần, ghi rõ ra, tao cũng muốn nghe.
Cuộc họp tổ
Cuối tháng, cả bốn bác hẹn nhau buổi chiều, ngồi uống trà trong phòng trực. Lần đầu tiên bốn người cùng nhìn cái radio. Nó nằm trên bàn, im lìm, vỏ nhựa nâu đã bạc màu, trông chẳng có gì đặc biệt.
Bác Bảy hỏi radio này từ đâu ra. Không ai biết. Bác Tư vào tổ mười lăm năm, đã thấy nó trên bàn. Hỏi bác cấp dưỡng nhà ăn, bác ấy nhớ mang máng: hồi xưa tổ bảo vệ có ông Ba, trực đêm hơn hai mươi năm, mê cải lương nhất trường, cái radio là của ông. Ông nghỉ hưu rồi mất đã lâu, radio để lại cho tổ, chẳng ai dùng mấy.
Bác Sáu đề nghị đem radio đi chùa. Bác Năm đề nghị đem đi sửa. Bác Tư gạt đi cả hai: ông ấy trực đêm hai mươi năm, giờ nghe cải lương lúc mười hai giờ thì có hại ai. Bác Bảy, sau một hồi im lặng, nói: không hại ai, nhưng pin thì vẫn hết.
Cuộc họp kết thúc với một quyết định chính thức, được ghi trang trọng vào sổ: radio để nguyên chỗ cũ, mỗi tháng tổ góp tiền mua pin, và từ nay, mười hai giờ đêm là giờ cải lương của phòng trực.
Những trang cuối: người trực thứ năm
Từ tháng sau, sổ giao ca có thêm một mục mới, như một cột trong bảng chấm công. Ngày, giờ, người trực, tình hình an ninh, và vở cải lương đêm nay. Các bác bắt đầu ghi cả nhận xét. Bác Năm, người trước đây chỉ nghe đá bóng, viết những dòng dài bình luận giọng hát, ai ca mùi, đoạn nào ngân hay.
Có một đêm bác Sáu ốm, đến muộn. Bác ghi: mười một giờ năm mươi, tới nơi, radio đã mở sẵn, ấm trà đã có ai pha, cửa đã khoá, đèn hành lang đã tắt bớt như mọi khi. Sổ tuần tra có một chữ ký lạ, nét run run, kiểu chữ người già.
Bác Tư đọc xong, ghi tiếp bên dưới: cảm ơn ông Ba đã trực giúp. Lần sau ông pha trà nhạt thôi, đậm quá mất ngủ.
Đêm sau, chiếc radio mở muộn hơn mười phút, và ấm trà trên bàn, ai đó đã pha nhạt hẳn đi.
Trang mới nhất
Bây giờ cuốn sổ bìa xanh ấy đã dày cộm, phải thay sang cuốn thứ hai. Sinh viên ký túc xá chẳng ai biết chuyện, chỉ biết phòng bảo vệ đêm nào cũng văng vẳng tiếng cải lương, nhỏ thôi, đủ nghe khi đi ngang. Có cậu sinh viên năm nhất mất ngủ hay ra ngồi cùng bác trực, nghe riết rồi mê, về sau còn tự học đàn kìm.
Trang cuối của cuốn sổ cũ, bác Bảy, người kỹ tính nhất, ghi một dòng tổng kết, nét chữ cẩn thận như viết báo cáo: ba tháng, chín mươi hai đêm, không mất trộm, không cháy nổ, không sinh viên nào về muộn mà không bị nhắc. Tổ bảo vệ có năm người.
Ở dưới dòng ấy, có một chữ ký run run, kiểu chữ người già, và một hàng chữ nhỏ không ai trong tổ nhận mình viết: tổ năm người, nhưng chỉ bốn người được lĩnh lương. Thôi thì, mỗi tháng thêm đôi pin là được.
Bác Tư đọc xong, cười khà khà, đi mua ngay bốn đôi pin.
Câu hỏi thường gặp
Sổ giao ca dùng để làm gì?
Sổ giao ca là nơi người trực ghi lại tình hình trong ca: ai ra vào, có việc gì bất thường, việc gì cần người ca sau làm tiếp. Nó giúp các ca nối liền với nhau dù người trực không gặp mặt.
Cải lương là gì?
Cải lương là một loại hình sân khấu ca kịch hình thành ở Nam Bộ vào đầu thế kỷ hai mươi, kết hợp ca, nhạc, diễn và lời thoại. Bài vọng cổ là linh hồn của nhiều vở cải lương, gắn bó với nhiều thế hệ người nghe.
Vì sao radio cũ có thể tự phát ra tiếng?
Ngoài đời, radio cũ có thể kêu do công tắc lỏng, mạch tiếp xúc kém, hoặc bắt lẫn sóng khi thời tiết thay đổi. Chuyện radio tự hát khi không có pin thì chỉ có trong truyện.
Làm bảo vệ ca đêm có những khó khăn gì?
Người trực đêm phải thức ngược giờ sinh học, giữ tỉnh táo khi xung quanh im lặng, đi tuần một mình trong bóng tối. Nhiều người tìm cách giữ tỉnh táo bằng trà, radio hay trò chuyện với đồng nghiệp.
Vì sao truyện kể qua sổ ghi chép lại hấp dẫn?
Mỗi dòng ghi ngắn gọn để lại khoảng trống cho người nghe tự tưởng tượng, và nét chữ, giọng viết của từng người tạo nên nhân vật mà không cần mô tả nhiều.
