Mùi quế, mùi hồi, mùi gừng nướng cháy cạnh, bay ra từ một con hẻm tối lúc ba giờ sáng, khi cả thành phố đã đóng cửa đi ngủ.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, quán phở, con hẻm và anh tài xế đều do mình nghĩ ra. Nếu bạn đang nghe lúc bụng đói, thì mình thành thật xin lỗi, vì truyện này có rất nhiều nước dùng.
Cơn đói lúc ba giờ sáng của người chạy xe đêm
Quang chạy taxi ca đêm đã mười năm. Anh thuộc thành phố này theo kiểu của người chạy đêm: biết cây xăng nào mở suốt, quán cà phê nào bán từ bốn giờ, góc phố nào có khách đi sân bay. Nhưng khoảng ba giờ sáng là giờ khó nhất, khách vắng, bụng đói, mà quán xá đã đóng hết.
Đêm ấy anh vừa trả một khách ở rìa khu phố cũ, quay xe định ra đường lớn. Cửa kính mở hé, một làn khói thơm lùa vào cabin. Mùi quế, mùi hồi, mùi xương ninh lâu, mùi gừng nướng trên than. Anh đạp phanh theo phản xạ.
Mùi bay ra từ một con hẻm nhỏ bên tay phải. Anh chạy qua con đường này cả trăm lần mà chưa từng để ý có con hẻm ấy. Đầu hẻm treo một bóng đèn vàng, sâu bên trong có hơi nước trắng bốc lên.
Anh tấp xe vào lề, khoá cửa, đi bộ vào theo mùi thơm.
Bát phở và lời dặn của ông chủ quán
Quán chỉ là một gánh phở, một nồi nước dùng to bằng nhôm đặt trên bếp than, vài chiếc bàn thấp, mấy chiếc ghế nhựa đỏ. Ông chủ quán đã già, gầy, vai vắt chiếc khăn bông trắng, nói giọng rất nhỏ. Không có ai khác. Ông không hỏi anh ăn gì, chỉ chần bánh, thái thịt, chan nước.
Quang ăn miếng đầu tiên thì sững lại. Nước dùng trong, ngọt thanh, thơm mùi gừng nướng, đúng cái vị anh nhớ từ hồi bé, khi bố chạy xe đêm về vẫn hay mang cho anh một cặp lồng phở lúc tờ mờ sáng. Anh ăn hết sạch, húp cả nước, mồ hôi lấm tấm trán.
Lúc trả tiền, ông chủ quán nhận tiền rồi giữ tay anh lại một chút. Bàn tay khô và ấm. Ông nói: ăn xong thì đi thẳng ra, đừng ngoái lại nhìn quán nhé con.
Quang cười, tưởng ông đùa. Nhưng ánh mắt ông không cười. Anh gật đầu, đi thẳng ra đầu hẻm, không ngoái lại, dù sau lưng anh vừa vang lên tiếng thìa gõ vào bát, như có thêm người ngồi xuống.
Những đêm quay lại và tiếng thìa sau lưng
Từ đó, cứ ba giờ sáng là Quang chạy về con hẻm. Đêm nào quán cũng mở, đêm nào cũng chỉ có mình anh. Ông chủ quán vẫn ít nói, chỉ hỏi mấy câu về khách, về đường, về chuyện có mệt không.
Nhưng anh bắt đầu để ý những điều lạ. Ông chủ quán luôn đặt sẵn trên bàn nhiều bát hơn số khách. Khi anh ăn, sau lưng có tiếng ghế nhựa kéo, tiếng xì xụp, tiếng ai đó khen nước hôm nay ngọt. Anh quay sang bên cạnh, chỉ có ghế trống.
Có đêm anh nghe rõ một giọng đàn bà dặn con nhớ mặc thêm áo. Có đêm là tiếng hai người đàn ông cãi nhau về một trận bóng đá anh chưa từng nghe tên. Có đêm là tiếng chuông xe đạp leng keng, rồi một giọng khàn gọi ông chủ cho thêm ít hành.
Quang không sợ. Lạ là anh không sợ chút nào. Anh chỉ thấy quán phở lúc ba giờ sáng ấm hơn bất cứ chỗ nào anh từng ngồi trong suốt mười năm chạy đêm.
Quán này nấu cho ai
Một đêm mưa phùn, Quang hỏi ông chủ quán mở từ bao giờ. Ông cười, vắt lại chiếc khăn trên vai, bảo lâu rồi, lâu lắm rồi, từ hồi phố này còn chạy xích lô.
Ông kể quán chỉ nấu cho người làm đêm. Người đạp xích lô chở hàng ra chợ, cô công nhân tan ca muộn, anh lái xe đường dài, chị y tá trực, người quét đường. Ai đã từng ngồi ăn ở đây một lần thì quán giữ cho người ấy một chỗ. Lâu lâu họ lại về ăn một bát.
Quang hỏi họ giờ ở đâu. Ông chủ quán im lặng, chỉ múc thêm cho anh một muôi nước dùng nóng.
Rồi ông nói, không nhìn anh: bố con cũng hay ngồi chỗ kia. Quang ngẩng phắt lên. Chiếc ghế nhựa ông chỉ, ở góc bàn trong cùng, vẫn trống. Trên mặt bàn trước ghế, một bát phở còn bốc khói, đầy hành, đúng như bố anh vẫn thích.
Đêm anh ngoái lại
Mùa xuân năm sau, Quang được nhận vào làm ca ngày cho một hãng xe. Đêm cuối cùng chạy đêm, anh về con hẻm, ăn bát phở như mọi lần. Lúc trả tiền, ông chủ quán vẫn giữ tay anh, vẫn dặn câu cũ. Anh gật đầu.
Đi được nửa con hẻm, anh dừng lại. Anh biết lời dặn, anh nhớ ánh mắt ông. Nhưng anh nghĩ tới chiếc ghế trống ở góc bàn trong cùng. Anh quay đầu lại.
Con hẻm đầy người. Dưới ánh đèn vàng, bàn nào cũng kín, ghế nhựa đỏ kê tới tận đầu hẻm. Một bác xích lô đội mũ cối, cô công nhân áo đồng phục bạc màu, anh lái xe đường dài khoác áo bò, chị y tá còn đeo bảng tên, mỗi người mặc một kiểu áo của những năm tháng khác nhau. Họ cùng ngẩng lên, nhìn anh, rồi gật đầu chào, hiền lành, như chào một người cùng nghề.
Ở góc bàn trong cùng, một người đàn ông mặc áo khoác tài xế cũ giơ bát phở lên về phía anh, như mời. Quang chớp mắt. Con hẻm tối om, không đèn, không khói, chỉ còn một bức tường gạch cũ. Nhưng mùi gừng nướng thì vẫn còn trên áo anh suốt cả buổi sáng hôm sau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mùi đồ ăn gợi kỷ niệm mạnh như vậy?
Đường dẫn của khứu giác trong não nằm rất gần các vùng xử lý cảm xúc và ký ức, nên một mùi quen có thể kéo cả một khung cảnh cũ quay về gần như ngay lập tức. Nhiều người nhận ra món ăn tuổi thơ chỉ nhờ ngửi thấy từ xa.
Vì sao lời cấm ngoái lại xuất hiện trong truyền thuyết nhiều nơi?
Thần thoại Hy Lạp có chuyện chàng Orpheus ngoái lại nhìn vợ khi rời cõi chết và mất nàng mãi mãi, thần thoại Nhật có chuyện thần Izanagi, Kinh Thánh có chuyện vợ ông Lót. Lời cấm này thường mang ý nghĩa phải buông bỏ điều đã thuộc về quá khứ.
Người làm ca đêm thường ăn uống ra sao?
Nhiều người làm đêm ăn bữa chính vào khoảng nửa đêm hoặc gần sáng, hay chọn món nóng, nhiều nước cho ấm bụng. Ăn quá no lúc khuya có thể khó tiêu và khó ngủ sau ca, nên nếu có vấn đề sức khoẻ, hãy hỏi bác sĩ về chế độ ăn hợp với giờ làm của mình.
Vì sao quán ăn đêm hay xuất hiện trong truyện kỳ bí?
Quán đêm là nơi những người không quen biết cùng ngồi một chỗ vào giờ mà phần lớn thành phố đã ngủ. Ánh đèn vàng giữa con phố tối, hơi khói và sự vắng lặng tạo sẵn cảm giác lưng chừng giữa hai thế giới, rất hợp cho một câu chuyện lạ.
Vì sao truyện ma về người cùng nghề lại chạm lòng người nghe?
Những truyện ấy nói về sự gắn bó và nỗi vất vả chung của một nghề, như tài xế, công nhân, y tá. Hồn ma trong truyện không đáng sợ mà giống những người đồng nghiệp đi trước, khiến người nghe thấy công việc lặng lẽ của mình được ghi nhận.
