Ba tiếng gõ cửa vang lên lúc hai giờ sáng, đúng ba tiếng, cách đều như nhịp đồng hồ, và khi mình mở cửa ra thì hành lang trống trơn, chỉ còn mùi dầu gió thoang thoảng.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, con ngõ, dãy trọ và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Người kể là một cô sinh viên ở lại thành phố ăn Tết, và cô xưng mình.
Mùng hai ở dãy trọ vắng
Năm ấy mình là sinh viên năm ba, ở lại thành phố ăn Tết vì nhận làm thêm ở quán cà phê. Dãy trọ trong ngõ về quê gần hết, chỉ còn mình và cô chủ trọ ở tầng dưới. Ngõ vắng tới mức nghe rõ tiếng lá bàng rơi.
Sáng mùng hai, mình đi làm sớm. Ra tới đầu ngõ, ngay dưới gốc cây sấu, mình thấy một phong bao lì xì đỏ nằm úp trên nền gạch. Giấy đã phai màu son, in hoa đào mờ, góc hơi quăn như được cất trong ví rất lâu.
Ngoài quê mình người ta dặn đừng nhặt tiền rơi ngoài đường, nhất là tiền trong phong bao. Mình biết thế, nhưng cũng nghĩ ai đánh rơi chắc đang cuống lên tìm. Mình nhặt lên, định gửi cô chủ trọ để ai hỏi thì trả.
Bên trong có một tờ tiền giấy đời cũ, màu tím nhạt, mép đã mềm như vải. Kẹp cùng là mảnh giấy gấp tư, chữ viết tay nghiêng nghiêng, nét run run: tiền ông cho cháu Bin, ai nhặt được xin trả lại cho nhà bà ở cuối ngõ.
Cuối ngõ không có ai
Chiều đi làm về, mình mang phong bao xuống cuối ngõ. Cuối ngõ có ba nhà. Nhà thứ nhất khoá cửa, về quê. Nhà thứ hai là cặp vợ chồng trẻ, bảo không biết bà nào. Nhà thứ ba là một căn nhà cấp bốn cũ, cửa sắt hoen gỉ, sân có chậu quất đã rụng gần hết quả.
Mình gọi mãi không ai thưa. Cô chủ trọ nghe kể thì bảo nhà ấy có một bà cụ ở một mình, ông mất từ năm ngoái, con cháu đi làm ăn xa, Tết này chắc bà lên chùa hoặc sang nhà người quen.
Mình đành mang phong bao về phòng, đặt trên bàn học, định hôm sau quay lại. Tối ấy mình ngủ sớm vì cả ngày đứng quầy mỏi chân.
Hai giờ sáng, có ba tiếng gõ cửa. Mình choàng dậy, tim đập mạnh, hỏi ai đấy. Không ai trả lời. Mình hé cửa, hành lang tối om, đèn cảm ứng không sáng. Trong không khí có mùi dầu gió, loại dầu xanh mà ông nội mình hồi xưa hay xoa thái dương.
Ba đêm, ba lần gõ
Đêm thứ hai, lại đúng hai giờ, lại ba tiếng gõ. Lần này mình không mở. Mình ngồi trên giường, trùm chăn, nhìn khe sáng dưới cửa. Không có bóng chân nào che khe sáng ấy.
Sáng ra mình xuống cuối ngõ lần nữa, nhà bà cụ vẫn khoá. Mình bắt đầu sợ thật. Mình nghĩ tới lời dặn ở quê, nghĩ hay là đem phong bao để lại chỗ cũ. Nhưng tờ giấy viết xin trả lại, mà để lại đầu ngõ thì ai trả.
Đêm thứ ba, mình không ngủ. Đúng hai giờ, tiếng gõ vang lên. Rồi sau tiếng gõ, có một giọng đàn ông già, rất nhỏ, như nói qua lớp chăn bông. Giọng ấy hỏi: cháu ơi, sáng mai bà ra đầu ngõ tìm, cháu ra sớm giúp ông nhé.
Mình ngồi lặng tới sáng. Tiếng gõ không vang lên nữa. Mùi dầu gió nhạt dần trong phòng. Khi trời vừa hửng, mình cầm phong bao chạy ra đầu ngõ.
Bà cụ dưới gốc sấu
Dưới gốc sấu có một bà cụ nhỏ thó, áo len nâu, đang cúi lom khom nhìn quanh mấy bậc thềm. Mình hỏi có phải bà đánh rơi phong bao lì xì. Bà ngẩng lên, mắt đỏ hoe, gật đầu lia lịa.
Bà kể ông nhà bà sinh thời năm nào cũng để dành một tờ tiền giấy cũ từ hồi hai ông bà mới cưới, gói vào phong bao mừng tuổi thằng cháu nội. Năm ngoái ông mất trước Tết, bà tìm thấy phong bao ông chuẩn bị sẵn trong ngăn tủ. Năm nay cháu đi làm xa mới về, bà mang theo người cho khỏi quên, rồi làm rơi lúc đi chùa.
Mình đưa phong bao. Bà áp nó vào ngực, rồi lấy trong túi ra một phong bao mới, đỏ tươi, dúi vào tay mình, bảo lấy lộc của bà. Mình từ chối mãi không được.
Lúc quay đi, bà gọi lại, hỏi nhỏ. Mấy đêm nay cháu có nghe ai gõ cửa không. Ông nhà bà ngày trước có thói quen gõ ba tiếng, cách đều, gõ cửa nào cũng thế. Mình không trả lời được, chỉ thấy cổ họng nghẹn lại.
Hai tờ tiền đổi chỗ
Trưa hôm ấy cô chủ trọ gõ cửa, bảo bà cụ cuối ngõ tìm mình, mặt bà hoảng lắm. Bà đứng ở chân cầu thang, tay cầm phong bao cũ, mở ra cho mình xem.
Tờ tiền tím đời cũ không còn trong đó. Thay vào là một tờ tiền mới tinh, phẳng phiu, đúng mệnh giá người ta vẫn mừng tuổi bây giờ. Mảnh giấy gấp tư vẫn còn, nét chữ nghiêng nghiêng y nguyên.
Mình chợt nhớ ra, bóc vội phong bao đỏ tươi bà vừa cho. Bên trong là tờ tiền tím, mềm như vải, đúng tờ mình nhặt được ba hôm trước. Hai bà cháu đứng nhìn nhau giữa cầu thang, không ai nói được câu nào.
Bà cụ khóc, rồi cười, bảo ông nhà bà tính vậy đấy, tờ cũ để cảm ơn người tốt, tờ mới cho thằng cháu tiêu được. Mình giữ tờ tiền tím ấy trong ví đã mấy năm. Thỉnh thoảng mở ví ra, mình vẫn ngửi thấy mùi dầu gió thoang thoảng.
Câu hỏi thường gặp
Tục lì xì ngày Tết có ý nghĩa gì?
Lì xì hay mừng tuổi là tục người lớn tặng tiền mới trong phong bao đỏ cho trẻ nhỏ và người già đầu năm, mang ý chúc may mắn, lớn khôn, mạnh khoẻ. Giá trị nằm ở lời chúc chứ không ở số tiền. Màu đỏ được coi là màu của may mắn trong văn hoá nhiều nước châu Á.
Vì sao dân gian dặn không nhặt tiền rơi ngoài đường?
Ở nhiều vùng, người ta kiêng nhặt tiền rơi, nhất là trong tháng bảy âm lịch, vì cho rằng đó có thể là tiền cúng hoặc tiền của người khác cần tìm lại. Đây là tục kiêng dân gian. Về lẽ thường, nhặt được đồ rơi thì tìm cách trả cho người mất hoặc gửi nơi có trách nhiệm là cách cư xử tử tế.
Vì sao ban đêm hay nghe tiếng gõ trong nhà?
Ban đêm nhiệt độ hạ, cửa gỗ, khung sắt, ống nước co lại và phát ra tiếng tách, tiếng cộc. Nhà cửa yên tĩnh nên những âm nhỏ ấy nghe rõ hơn, và khi đang lo lắng, não dễ ghép chúng thành một nhịp có chủ ý như tiếng ai gõ.
Vì sao một mùi quen có thể gợi lại cả một người?
Khứu giác nối khá trực tiếp với những vùng não giữ cảm xúc và ký ức, nên một mùi như dầu gió, hương trầm hay mùi áo cũ có thể làm sống lại hình ảnh một người thân rất rõ. Nhiều người thấy mùi gợi nhớ mạnh hơn cả nhìn ảnh.
Vì sao truyện ma về người đã khuất thường xoay quanh lời hứa dở dang?
Lời hứa chưa kịp thực hiện là một nỗi day dứt rất con người, cả với người mất lẫn người ở lại. Truyện ma để người đã khuất quay về hoàn tất điều đó, nên người nghe vừa rợn vừa thấy được an ủi. Đây là mô típ quen thuộc trong truyện kể dân gian nhiều nước.
