Hạnh thả con cá chép thứ ba xuống hồ, nó bơi ra xa chừng một sải tay, rồi quay ngoắt lại, nhẹ nhàng đặt cái miệng tròn vào bậc đá ngay dưới chân cô, như người khách chưa muốn đi đã bị tiễn.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện hôm nay là truyện hư cấu, cái hồ, căn nhà và những người trong truyện đều do mình đặt ra. Đây là một truyện ma nhẹ nhàng, hợp nghe vào những ngày cuối năm, khi nhà nào cũng bận rộn mà lòng ai cũng có một góc chưa dọn.
Ba con cá trong chậu nhựa
Hạnh hai mươi tám tuổi, làm kế toán, vẫn ở với bố mẹ trong căn nhà cuối ngõ. Việc thả cá xưa nay là của bố, năm nay bố bảo mỏi chân, mẹ bảo bận, đẩy qua đẩy lại rồi giao cho Hạnh.
Cô thấy lạ. Bố chưa bao giờ bỏ việc thả cá. Mấy tuần nay bố ít nói, tối ngủ lại ở phòng làm việc trên tầng ba. Mẹ cười nhiều hơn, cái cười hơi gượng.
Sáng ấy trời hửng nắng nhạt. Hạnh bưng chậu nhựa có ba con cá chép đỏ ra hồ ở đầu phường. Bờ hồ đông người, ai cũng cầm túi cá.
Cô ngồi xuống bậc đá thấp nhất, nghiêng chậu cho cá tự bơi ra. Con thứ nhất quẫy đuôi đi thẳng. Con thứ hai lượn một vòng rồi lặn mất. Con thứ ba nhỏ nhất, đỏ tươi như một cánh hoa, bơi ra một sải tay rồi quay lại.
Lần thứ ba
Hạnh khum tay đẩy nhẹ nó ra. Nó bơi ra xa hơn một chút, dừng lại, rồi lại quay vào, đặt miệng vào bậc đá, ngay chỗ ngón chân cô.
Bà cụ bên cạnh nhìn, cười móm mém. Bà bảo con này chưa chịu đi, chắc ông còn muốn ở lại thêm chút. Hạnh hỏi ông nào. Bà chỉ lên trời, bảo ông bếp chứ ông nào. Rồi bà nói nhỏ hơn, như kể chuyện riêng, nhà ai còn điều chưa nói thật với nhau thì ông khó lên lắm, lên rồi biết tâu thế nào.
Hạnh cười cho qua, nhưng thấy lành lạnh sau gáy. Cô đẩy con cá ra lần thứ ba, lần này dùng cả hai tay. Nó lượn một vòng, nước gợn lăn tăn, rồi lại quay vào đúng chỗ cũ.
Cuối cùng cô xúc nó lại vào chậu, mang về nhà, định chiều ra thả lại. Cô đặt chậu nhựa ở góc bếp, cạnh cái bàn thờ ông Táo nhỏ treo trên tường. Mẹ thấy, hơi tái mặt, hỏi sao lại mang về. Bố đứng ở cầu thang nhìn xuống, không nói gì, rồi quay lên.
Ông cụ ngồi bên bếp
Chiều ấy Hạnh quên mất việc thả cá. Tối cô ngủ sớm vì mệt. Trong mơ, cô thấy mình đứng ở cửa bếp nhà mình lúc nửa đêm. Bếp ga không bật mà có ánh lửa đỏ hồng, ấm như lửa củi. Một ông cụ mặc áo the cũ ngồi xổm bên bếp, tay hơ trên ngọn lửa.
Ông cụ không quay lại, chỉ nói chậm, giọng khàn khàn như khói. Ông bảo năm nào ông cũng lên sớm, năm nay chưa lên được. Nhà này cả năm hiền lành, nhưng ba người mà ba cái miệng đều đang giữ một chuyện, ai cũng tưởng mình giữ là thương người kia. Ông bảo lên tới nơi, ông không biết tâu là nhà này êm hay không êm.
Hạnh định hỏi chuyện gì, thì ông cụ đã đứng dậy, cầm cái que cời than gõ nhẹ lên thành chậu nhựa. Trong chậu, con cá chép đỏ ngoi lên, há miệng. Ông cười, bảo nó chở ông đấy, đừng trách nó.
Cô đi xuống bếp. Bếp lạnh tanh. Con cá vẫn trong chậu, bơi vòng tròn chậm rãi. Nhưng trên nền gạch cạnh chậu có một vệt tro mỏng, xám nhạt, như ai vừa gõ cái que cời vào đó. Nhà cô không có bếp củi từ hồi cô còn đi mẫu giáo.
Chuyện ba người cùng giữ
Sáng hôm sau, Hạnh pha một ấm trà, gọi cả bố lẫn mẹ xuống ngồi ở bàn bếp. Cô không biết bắt đầu thế nào, nên kể thật giấc mơ. Mẹ nghe xong thì khóc. Bố ngồi im rất lâu, rồi thở ra một hơi dài như người vừa đặt được gánh nặng xuống.
Bố kể, hai tháng trước đi khám, bác sĩ thấy một khối u nhỏ, cần mổ sau Tết, khả năng lành nhiều, nhưng bố sợ. Bố giấu cả nhà, chỉ định qua Tết mới nói. Mẹ thì tình cờ đọc được giấy khám trong ngăn kéo, biết hết, nhưng giả vờ không biết vì bố chưa muốn nói, rồi giận bố vì giấu, rồi giận mình vì không dám hỏi.
Còn Hạnh cũng có chuyện riêng. Cô vừa được một công ty ở thành phố khác mời làm, lương tốt hơn, nhưng sợ bố mẹ buồn nên chưa nói, định từ chối.
Hôm ấy cả nhà thống nhất: Tết này ăn cho trọn, ra Giêng bố đi mổ, mẹ và Hạnh thay nhau vào chăm. Chuyện công việc mới để Hạnh tự quyết, bố mẹ không giữ.
Con cá bơi thẳng
Chiều hai mươi tư, ba người cùng ra hồ. Bố bưng chậu nhựa, đi trước, dáng đi nhẹ hơn mấy tuần nay. Bố ngồi xuống bậc đá thấp nhất, nghiêng chậu.
Con cá chép đỏ nhỏ bơi ra. Nó không quay lại. Nó bơi thẳng, đều, ra giữa hồ, cái đuôi đỏ vẽ một đường gợn dài trên mặt nước. Tới giữa hồ, nó nhảy lên khỏi mặt nước một lần, cao hơn cả Hạnh tưởng, rồi lặn mất.
Hạnh nhìn theo đường gợn trên mặt hồ cho tới khi nó tan hết. Cô nghĩ tới ông cụ ngồi bên bếp, tới câu ông nói, ai cũng tưởng mình giữ là thương người kia.
Tối ấy, lúc rửa bát, Hạnh thấy cái chậu nhựa úp ở góc bếp. Dưới đáy chậu có một chiếc vảy cá đỏ, mỏng như móng tay, óng ánh dưới đèn. Cô không vứt đi. Cô kẹp nó vào cuốn sổ ghi chép trong túi xách, và từ đó năm nào cũng tự tay đi thả cá cùng bố.
Câu hỏi thường gặp
Ông Công ông Táo trong truyện cổ là ai?
Theo truyện cổ phổ biến ở Việt Nam, Táo quân gồm hai ông một bà, gắn với tích Trọng Cao, Thị Nhi và Phạm Lang, ba người thương nhau đến mức cùng chết bên bếp lửa và được Ngọc Hoàng phong làm thần bếp. Dân gian gọi chung là ông Công ông Táo, cai quản việc bếp núc và chuyện trong nhà.
Vì sao ngày hai mươi ba tháng Chạp lại thả cá chép?
Dân gian tin rằng ngày này Táo quân lên trời tâu việc trong năm của gia đình với Ngọc Hoàng, và cá chép là phương tiện đưa ông đi, gắn với tích cá chép vượt vũ môn hoá rồng. Vì vậy người ta cúng rồi thả cá chép sống xuống ao hồ sông.
Thả cá chép thế nào cho đúng và giữ môi trường?
Nên thả cá xuống nơi nước sạch, thả nhẹ ở sát mặt nước chứ không ném từ trên cao, và mang túi nilon, chậu nhựa về chứ không bỏ lại ven hồ.
Vì sao cá mới thả hay bơi quanh quẩn ven bờ?
Cá vừa chuyển từ chậu sang hồ phải làm quen với nhiệt độ và độ trong của nước mới, nên thường bơi chậm, quanh quẩn gần chỗ được thả một lúc rồi mới tản ra.
Vì sao những điều mình lo hay hiện ra trong giấc mơ?
Khi ngủ, não vẫn tiếp tục xử lý những cảm xúc và chuyện còn dang dở trong ngày, nên điều ta đang để tâm dễ hiện ra dưới dạng hình ảnh. Một gia đình đang căng thẳng ngầm có thể khiến người trong nhà mơ thấy những cảnh về bếp lửa, về người lớn tuổi, về lời dặn dò.
