Tấm ảnh ấy chụp trước khi mình ra đời ba năm, vậy mà người đàn bà mặc áo vàng đứng ở mép nước trong ảnh lại mặc đúng chiếc áo đang treo trên móc cửa phòng mình.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là truyện hư cấu, kể bằng giọng một người phụ nữ do mình đặt ra. Truyện không có máu, không có tiếng thét, chỉ có một tấm ảnh màu đã phai và một chuyện mình vẫn chưa biết nên gọi là đáng sợ hay đáng thương. Bạn nghe rồi tự gọi tên nó nhé.
Ngày dọn nhà và tấm ảnh trong cuốn album
Mẹ mình bán căn nhà cũ để về quê sống với dì. Mình về phụ dọn. Trong thùng các tông dưới gầm giường có một cuốn album bìa nhựa đỏ, giấy bóng kính đã ngả vàng, kẹp những tấm ảnh màu chụp bằng máy phim từ hồi bố mẹ còn yêu nhau.
Tấm mình thích nhất là bố mẹ ở bãi biển miền Trung. Bố mặc sơ mi kẻ, xắn tay, mẹ đội chiếc nón vành rộng, hai người đứng trên cát cười híp mắt. Mặt sau mẹ ghi bằng bút bi: kỷ niệm chuyến đi biển, mùa hè. Mẹ bảo đó là ba năm trước khi có mình.
Phía xa, ở mép nước, có một người đàn bà mặc áo khoác màu vàng, nhỏ như hạt đậu, mờ nhòe vì nằm ngoài tầm nét. Lúc đó mình chẳng để ý. Ảnh biển thời ấy, ai mà chẳng có vài người lạ lọt vào.
Mình xin mẹ tấm ảnh, mang về căn hộ trên thành phố, cắm vào khe khung gương bàn trang điểm.
Người đàn bà bước gần lại từng chút
Một tuần sau, lúc chải tóc, mình liếc tấm ảnh và thấy có gì sai sai. Người đàn bà áo vàng không còn đứng ở mép nước. Bà ấy đã ở trên bãi cát, cách bố mẹ chừng một quãng ngắn, và đã rõ đến mức thấy được mái tóc ngang vai, buộc hờ.
Mình tự bảo trí nhớ mình kém. Nhưng mình là người làm thiết kế, quen để ý chi tiết. Mình chụp tấm ảnh lại bằng điện thoại, ghi giờ, rồi đặt về chỗ cũ. Sáng hôm sau chụp lại. So hai tấm, người đàn bà đã bước thêm một bước, nhỏ thôi, nhưng chắc chắn.
Ngày nào cũng một bước. Đến tuần thứ ba, bà ấy đứng ngay sau lưng bố mẹ mình, hơi nghiêng đầu, như người đang định bắt chuyện. Áo khoác vàng có mũ trùm, túi trước ngực thêu một ngôi sao nhỏ màu trắng.
Mình đứng chết lặng. Chiếc áo khoác vàng mình mua tháng trước, treo trên móc cửa phòng, ngực trái cũng thêu một ngôi sao nhỏ màu trắng.
Câu chuyện mẹ chưa từng kể
Mình gọi điện cho mẹ, giả vờ hỏi bâng quơ về chuyến đi biển năm ấy. Mẹ cười, bảo có gì đâu mà nhớ. Rồi mẹ im một lúc, như vừa lục được thứ gì dưới đáy trí nhớ.
Mẹ kể, hôm chụp tấm ảnh ấy, có một cô gái lạ cứ đứng mãi ở mép nước. Bố vừa bấm máy hẹn giờ chụp xong tấm này thì cô ấy đi tới làm quen, nhìn mẹ rất lâu, rồi bảo một câu mà mẹ nhớ mãi: sau này nếu có con gái, cô đặt tên con là Hạ nhé, nghe như mùa hè này.
Tên mình là Hạ.
Mẹ bảo, lúc đó mẹ thấy cô gái kỳ cục, nhưng ba năm sau sinh con gái vào giữa mùa hè, mẹ nhớ ra câu ấy, thấy cũng hay hay, thế là đặt. Mẹ hỏi sao tự nhiên mình hỏi chuyện đó. Mình bảo không có gì, rồi cúp máy, ngồi nhìn chiếc áo vàng trên móc cửa cho tới khi trời tối hẳn.
Gương mặt rõ dần trên giấy ảnh
Mấy ngày sau, gương mặt người đàn bà trong ảnh hiện rõ từng nét. Vầng trán, sống mũi, nốt ruồi nhỏ dưới mắt trái. Mình không cần soi gương để biết. Mình chỉ cần nhìn vào tấm ảnh như nhìn vào một tấm gương lệch đi ba mươi ba năm.
Người đàn bà trong ảnh là mình. Mình của bây giờ, ba mươi tuổi, trong chiếc áo khoác vàng, đứng sau lưng bố mẹ mình khi họ còn chưa cưới, khi mình còn chưa có trên đời.
Mình bỏ tấm ảnh vào phong bì, nhét vào ngăn kéo. Mình không mặc chiếc áo vàng nữa. Mình nghĩ ra đủ lý do để tin rằng mình mệt, rằng ảnh phai màu làm khuôn mặt người lạ giống ai cũng được. Nhưng đêm nào mình cũng mơ thấy tiếng sóng, và mùi cát nóng, và tiếng tách của một chiếc máy ảnh phim đặt hẹn giờ trên cát.
Có một điều làm mình sợ hơn cả gương mặt. Trong ảnh, người đàn bà áo vàng không hề sợ hãi. Người ấy đang cười, nhẹ nhõm, như một người vừa làm xong một việc đã định từ rất lâu.
Chiếc móc áo trống
Tối qua, mình mở ngăn kéo, lấy tấm ảnh ra. Người đàn bà áo vàng không còn đứng sau lưng bố mẹ. Người ấy đã đi ra khỏi khung hình. Chỉ còn hai người trẻ cười híp mắt trên bãi cát, và một dấu chân nhỏ in trên cát ướt ở mép ảnh, hướng ra phía ngoài.
Mình đặt tấm ảnh lên bàn, đi pha trà, quay lại ngồi nhìn nó. Bên ngoài trời đổ mưa. Mình nghe tiếng mưa, nhưng lẫn trong đó có một âm thanh khác, đều đặn, rì rào, rất giống tiếng sóng.
Mình chưa biết khi nào. Mình chỉ biết có một mùa hè, ở một bãi biển miền Trung, có hai người trẻ đang chụp một tấm ảnh hẹn giờ, và cần một cái tên cho đứa con gái họ chưa có.
Sáng nay ngủ dậy, mình nhìn ra cửa. Chiếc móc áo trống trơn. Áo khoác vàng không còn ở đó, và dưới chân cửa, trên nền gạch khô ráo, có mấy hạt cát nhỏ lấp lánh trong nắng sớm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ảnh màu chụp bằng phim ngày xưa hay bị phai?
Ảnh màu in trên giấy dùng các lớp thuốc nhuộm, mỗi lớp phai với tốc độ khác nhau dưới ánh sáng, nhiệt và độ ẩm. Thường lớp màu xanh lam phai trước nên ảnh cũ ngả sang đỏ hoặc vàng, các chi tiết ở vùng tối cũng mờ dần.
Vì sao nhìn người lạ trong ảnh cũ ta dễ thấy rờn rợn?
Người lạ trong ảnh là một mảnh đời ta không biết gì, lại bị đóng băng mãi trong một khoảnh khắc. Não người thích lấp chỗ trống bằng câu chuyện, và khi thiếu thông tin, câu chuyện ta tự nghĩ ra thường nghiêng về phía bí ẩn hoặc đáng sợ.
Nghịch lý vòng lặp thời gian là gì?
Đó là khi một sự việc vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của chính nó, như một lời khuyên từ tương lai dẫn tới chính tương lai đã đưa ra lời khuyên ấy. Đây là chủ đề quen thuộc của truyện khoa học viễn tưởng, không có lời giải trong vật lý đời thường.
Cảm giác đã từng ở đâu đó dù chưa từng đến có giải thích khoa học không?
Cảm giác này thường được gọi là hiện tượng đã thấy. Các nhà khoa học thần kinh cho rằng nó có thể xảy ra khi bộ phận xử lý cảm giác quen thuộc của não hoạt động lệch nhịp trong khoảnh khắc ngắn, khiến một trải nghiệm mới bị gắn nhãn là đã quen.
Đặt tên con theo mùa sinh có phổ biến ở Việt Nam không?
Khá phổ biến. Nhiều gia đình đặt tên con theo mùa, tháng hay thời tiết lúc con chào đời như Xuân, Hạ, Thu, Đông, hoặc theo một kỷ niệm của bố mẹ. Cái tên vì thế thường mang theo một câu chuyện riêng của gia đình.
