Bà Tư mới đẩy nhẹ quả cân đồng sang trái một li, định ăn bớt của khách hai lạng cá, thì cái đòn cân tự bật lên đánh cốp vào mu bàn tay bà, đau điếng, cả dãy hàng cá quay sang nhìn.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện đêm nay là một truyện ma vui, kể theo kiểu ngụ ngôn, hoàn toàn hư cấu, chợ quê, bà bán cá và cái cân đều do mình bịa ra. Truyện không có gì đáng sợ, chỉ có mấy cú đánh tay và rất nhiều cá. Mình kể nhé.
Cái cân đòn của mẹ
Bà Tư bán cá ở chợ quê đã hai mươi năm. Chợ họp từ tờ mờ sáng đến trưa, dãy hàng cá nằm sát bờ ao, mùi tanh nồng, tiếng mặc cả ồn ào. Bà Tư nổi tiếng nhanh tay, nhanh miệng, và cũng nổi tiếng là cân điêu, nhưng khéo đến mức khách cầm cá về cân lại mới biết.
Mẹ bà Tư cũng bán cá ở đúng chỗ ấy cả đời. Bà cụ dùng một cái cân đòn gỗ, đòn cân làm bằng gỗ cứng nhẵn bóng vì tay cầm, khắc vạch bằng những chấm đồng nhỏ, quả cân bằng đồng hình quả bầu. Bà cụ nổi tiếng cân thật thà đến mức người ta bảo mua cá bà cụ khỏi cần cân lại.
Bà cụ mất, cái cân đòn treo trên vách nhà mấy năm. Rồi một hôm cái cân đĩa của bà Tư bị rơi vỡ, bà tiện tay mang cân đòn của mẹ ra chợ dùng tạm.
Bà không ngờ đó là ngày đầu tiên của rất nhiều ngày rắc rối.
Cú đánh tay đầu tiên
Buổi sáng hôm ấy, một bà khách lạ đến mua hai cân cá diếc. Bà Tư móc giỏ cá vào móc cân, nhấc đòn lên, khẽ đẩy quả cân lệch đi một li như thói quen. Đòn cân lập tức bật lên, đánh cốp vào mu bàn tay bà.
Bà Tư kêu ái một tiếng, buông tay. Cái cân rơi xuống mẹt cá, nằm im. Bà khách lạ ngạc nhiên, bà bán rau bên cạnh ngoái sang. Bà Tư cười trừ, bảo tay trơn. Bà nhặt cân lên, cân lại, lần này không dám đẩy quả cân. Cân đúng hai cân.
Đến người khách thứ ba, bà lại thử. Cốp. Người thứ năm, cốp. Đến trưa, mu bàn tay bà Tư sưng một cục, tím bầm. Bà bán rau bên cạnh, người hàng xóm hai mươi năm, cười đến chảy nước mắt, bảo mẹ bà về trông chợ đấy.
Bà Tư về nhà, treo cái cân đòn lên vách, nhìn nó tức tối, rồi lại nhìn bàn tay sưng của mình.
Thử đủ mọi cách
Bà Tư không chịu thua cái cân. Hôm sau bà đeo găng tay dày. Cân vẫn đánh, xuyên qua găng vẫn đau. Hôm sau nữa bà thử cân bằng tay trái. Đòn cân đánh vào tay trái. Bà buộc đòn cân bằng dây cho khỏi bật, dây tự tuột ra.
Có hôm bà thử gian theo kiểu khác, không đẩy quả cân mà lén nhét một hòn sỏi vào bụng con cá cho nặng thêm. Đòn cân đứng im, không đánh. Bà mừng thầm. Nhưng khi khách mang cá về mổ, trong bụng cá không có hòn sỏi nào, mà có một mẩu giấy nhỏ gấp tư, viết mấy chữ nguệch ngoạc: đừng có mà khôn.
Bà khách mang mẩu giấy quay lại chợ, cười ngặt nghẽo, kể cho cả dãy hàng cá. Bà Tư đỏ mặt tía tai. Từ hôm ấy, cả chợ biết chuyện cái cân đòn của bà Tư không chịu cân gian.
Điều bà Tư không ngờ là khách đến sạp bà ngày một đông.
Khách đông vì cái cân
Chuyện cái cân lan ra khắp mấy làng. Người ta rủ nhau ra chợ mua cá ở sạp bà Tư, vừa để mua, vừa để xem cái cân. Có người cố tình đứng chờ xem bà có bị cân đánh không. Bà Tư cân thật thà, cân đủ, cân dư một chút cho chắc, đòn cân nằm yên trong tay bà ngoan ngoãn.
Một tháng sau, bà Tư nhẩm tính lại, bán thật thà mà lời không ít hơn trước. Khách đông hơn, khách quen nhiều hơn, cá bán hết sớm hơn, không phải ngồi đến trưa đổ cá ươn. Bà ngạc nhiên lắm, ngồi tính đi tính lại mấy lần trên giấy.
Rồi có một buổi sáng, chuyện lạ thứ hai xảy ra. Một ông khách lạ, quần áo bảnh bao, đến mua cá, trả tiền bằng một tờ tiền nhìn hơi lạ. Bà Tư đang định nhận, thì cái cân đòn treo trên móc sạp tự đung đưa, gõ cốp vào tờ tiền trong tay ông khách.
Bà Tư cầm tờ tiền lên soi dưới nắng. Tiền giả. Ông khách bỏ chạy, cả chợ hò nhau đuổi theo.
Bài học của cả chợ
Từ đó cái cân đòn thành của chung cả chợ. Ai nghi ngờ cân mình mua về lệch thì mang ra sạp bà Tư cân đối chiếu. Có ông bán gạo đầu chợ nổi tiếng cân non, mang cân đến thử, bị cái cân đòn đánh một cú vào tay dù chẳng phải chủ nó. Ông về sửa lại cân, từ đó cân đủ.
Bà bán rau bên cạnh có lần đùa mượn cân, định ăn bớt của khách một mớ rau muống. Cái cân đánh nhẹ thôi, như cảnh cáo hàng xóm cũ. Cả chợ cười rộ.
Bà Tư giờ đã có tuổi, sắp giao sạp cá cho cô con gái. Hôm giao sạp, bà đưa cái cân đòn cho con, dặn đúng một câu: cân này không đánh người thật thà, con cứ yên tâm. Cô con gái cầm cân lên, nhìn cục u nhỏ còn sót lại trên mu bàn tay mẹ, bật cười.
Người ta kể ngày bà Tư nghỉ bán, buổi sáng ra chợ, cái cân đòn treo trên móc sạp tự đung đưa nhè nhẹ, chạm vào vai bà một cái rất khẽ, như một người mẹ già vỗ vai con gái mình, bảo thôi được rồi, giờ thì con giỏi rồi.
Câu hỏi thường gặp
Cân đòn hoạt động thế nào?
Cân đòn dựa trên nguyên lý đòn bẩy. Vật cần cân treo ở một đầu, quả cân di chuyển dọc thanh đòn có khắc vạch. Khi đòn cân thăng bằng, vị trí quả cân cho biết khối lượng vật. Đẩy lệch quả cân sẽ làm số đọc sai.
Vì sao chợ quê ngày xưa hay dùng cân đòn?
Cân đòn gọn nhẹ, không cần điện, rẻ và bền, người bán dễ mang theo. Ngày nay ở nhiều chợ, cân đòn đã được thay bằng cân đồng hồ hoặc cân điện tử.
Làm sao biết cân ở chợ có chính xác không?
Nhiều chợ có đặt cân đối chứng để người mua tự kiểm tra lại. Người mua cũng có thể mang vật đã biết khối lượng để thử. Cân dùng trong mua bán cần được kiểm định theo quy định.
Truyện ngụ ngôn khác truyện ma thường ở điểm nào?
Truyện ngụ ngôn mượn một câu chuyện, thường có yếu tố kỳ lạ hoặc con vật biết nói, để gửi gắm một bài học đạo đức rõ ràng. Truyện ma vui kiểu ngụ ngôn kết hợp chút kỳ bí với bài học nhẹ nhàng.
Làm sao nhận biết tiền giả?
Ngân hàng nhà nước có hướng dẫn công khai các đặc điểm bảo an của tiền, như hình bóng chìm, dây bảo an, mực đổi màu, chất liệu. Khi nghi ngờ, nên đối chiếu theo hướng dẫn chính thức hoặc nhờ ngân hàng kiểm tra.
