Mười một giờ đêm, giữa cánh đồng lúa chín vàng dưới ánh đèn pha máy gặt, Phước thấy phía trước có một người cầm cây đèn bão đi giữa ruộng, đi thong thả, và cứ mỗi lần anh định cho máy chạy thẳng, người ấy lại giơ đèn chỉ sang trái.
Chào bạn, đây là Chuyện Ma. Truyện tập này là truyện hư cấu, cánh đồng, xóm và những người trong đó đều do mình đặt ra. Một truyện ma của mùa gặt, ấm như rơm mới.
Mùa gặt chạy đêm
Phước lái máy gặt đập liên hợp, mùa nào cũng chạy theo các cánh đồng từ tỉnh này qua tỉnh khác. Mùa cao điểm, lúa chín dồn, mưa đe doạ, máy phải chạy cả đêm. Đèn pha trên nóc máy rọi sáng một khoảng ruộng rộng, phía sau là bóng tối mênh mông.
Đêm ấy anh gặt thuê cho một bà cụ ở một xóm ven kênh. Ruộng bà rộng, lúa tốt, bông nặng trĩu. Bà cụ dặn mãi: ruộng nhà bà có một góc phía tây, con chạy máy cẩn thận, chỗ đó thấp, mưa là lầy.
Phước gật đầu cho có. Anh chạy máy mười năm, ruộng nào cũng gặt được. Mười giờ đêm, anh bắt đầu. Máy gầm gừ, lúa ngã rạp, hạt chảy vào thùng, rơm rải phía sau thành từng luống.
Gần mười một giờ, chạy tới góc phía tây, anh thấy phía trước có một người cầm đèn.
Người cầm đèn bão
Người ấy đứng giữa ruộng lúa, cách đầu máy chừng hai chục mét, tay cầm một cây đèn bão kiểu cũ, ánh lửa vàng run run. Mặc áo bà ba sẫm, quần xắn, đội nón lá. Phước bấm còi. Người ấy không tránh, chỉ giơ đèn lên, chỉ sang trái.
Phước dừng máy, mở cửa cabin gọi to. Gió đồng thổi mát, tiếng ếch nhái râm ran. Người cầm đèn không trả lời, chỉ đứng yên, đèn vẫn chỉ sang trái.
Anh nghĩ chắc người nhà bà cụ ra canh, muốn anh chạy vòng tránh chỗ lầy. Anh đánh lái sang trái. Người cầm đèn đi trước, thong thả, dẫn máy đi vòng một khoảng rộng, rồi lại giơ đèn chỉ thẳng. Phước chạy thẳng.
Cứ như vậy, người ấy dẫn anh gặt hết góc phía tây, đi vòng quanh một khoảng ruộng nhỏ chừng chục mét vuông ở giữa, không cho máy vào. Khi máy gặt xong vòng cuối, Phước nhìn lên, người cầm đèn đã không còn. Chỉ còn một khoảng lúa chưa gặt, đứng lẻ loi giữa ruộng trống.
Khoảng lúa còn lại
Phước định quay máy vào gặt nốt khoảng lúa ấy. Nhưng anh nhớ cái cách người cầm đèn dẫn máy vòng tránh, cẩn thận như dắt trâu tránh mạ. Anh tắt máy, cầm đèn pin, lội bộ vào.
Khoảng lúa ấy cao hơn chỗ khác, cỏ mọc lẫn với lúa, rậm rạp. Anh vạch lúa ra. Ở giữa, gần như bị che kín, là một nấm mộ đất nhỏ, thấp, không bia, chỉ có một hòn đá kê đầu và một chiếc chén sành đã vỡ miệng.
Phước đứng lặng. Nếu máy gặt cứ thế chạy thẳng, bánh xích nặng mấy tấn sẽ cày lên nấm mộ ấy. Anh cúi đầu, xin lỗi khẽ, rồi lội ra, để nguyên khoảng lúa.
Anh chạy máy gặt nốt phần ruộng còn lại tới gần sáng. Đèn pha quét qua khoảng lúa lẻ loi, anh không thấy ai nữa.
Chuyện bà cụ kể
Sáng ra, bà cụ chủ ruộng mang cơm ra đồng cho Phước. Anh kể chuyện người cầm đèn, chuyện nấm mộ. Bà cụ ngồi xuống bờ ruộng, im lặng lâu lắm.
Bà kể đó là mộ ông nội của chồng bà, người khai phá mảnh ruộng này từ khi nó còn là đất hoang. Ông dặn con cháu chôn ông ngay giữa ruộng, để ông nhìn lúa lên mỗi mùa. Mấy chục năm, nhà bà gặt tay, mùa nào cũng chừa khoảng ấy, cắm một cây đèn bão ở góc ruộng đêm gặt cho ông thấy đường.
Năm nay bà già yếu, con cháu đi làm xa, lần đầu tiên thuê máy gặt. Bà dặn con chạy cẩn thận góc phía tây, nhưng bà quên dặn rõ vì sao. Bà quên mất cả việc cắm đèn.
Phước nhìn bà, rồi nhìn ra khoảng lúa lẻ loi giữa ruộng trống. Anh nói: ông tự cầm đèn ra rồi bà ạ, ông dẫn con đi đường vòng, kỹ lắm.
Cây đèn bão mùa sau
Trưa đó, Phước ở lại, cùng bà cụ gặt tay khoảng lúa quanh nấm mộ bằng liềm, như cách nhà bà vẫn làm. Gặt xong, anh đắp lại đất cho nấm mộ, dựng thêm một hàng cọc tre quanh đó, cột một mảnh vải đỏ để máy nào chạy qua cũng thấy.
Bà cụ thắp nén hương, đặt một bát cơm mới, một chén nước. Khói hương bay thẳng lên trời xanh, không chút gió.
Mùa sau, Phước lại chạy máy gặt cho bà. Đêm đầu tiên, anh mang theo một cây đèn bão mới, thắp lên, cắm ở góc ruộng phía tây, cạnh hàng cọc tre.
Anh chạy máy vòng quanh, cẩn thận. Đèn pha quét qua, và anh thấy dưới ánh đèn bão, bên hàng cọc tre, có một bóng người đội nón lá ngồi xổm, như người nông dân ngồi nghỉ bên bờ ruộng xem con cháu gặt. Bóng ấy giơ tay lên vẫy. Phước bấm còi, hai tiếng ngắn, chào lại.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy gặt phải chạy cả đêm vào mùa thu hoạch?
Khi lúa chín đồng loạt và có nguy cơ mưa bão, nông dân cần gặt nhanh để tránh lúa đổ, hạt nảy mầm. Số máy gặt có hạn nên người lái máy chạy nối ca, kể cả ban đêm, để kịp nhiều ruộng.
Vì sao một số vùng có mộ nằm giữa ruộng?
Ở nhiều làng quê Việt Nam xưa, người ta chôn cất người thân trên đất ruộng nhà mình, coi như người đã khuất vẫn ở lại với mảnh đất mình khai phá. Ngày nay nhiều nơi đã quy tập về nghĩa trang, nhưng vẫn còn những mộ cũ giữa đồng.
Vì sao ánh đèn pha giữa đồng đêm tạo ra bóng hình kỳ lạ?
Đèn pha rọi thấp tạo bóng đổ dài, bụi rơm và côn trùng bay trong luồng sáng khiến khung cảnh chập chờn. Ngọn lúa lay động và bóng tối hai bên làm mắt dễ nhìn thấy hình người.
Đèn bão là loại đèn gì?
Đèn bão là đèn dầu có bóng thuỷ tinh và khung che gió, cháy được ngoài trời khi có gió. Ngày xưa nông dân dùng đèn bão khi đi đồng ban đêm, canh nước, gặt muộn.
Truyện này muốn nói điều gì?
Đây là truyện hư cấu do Chuyện Ma sáng tác, nói về sự gắn bó của người nông dân với mảnh ruộng qua nhiều thế hệ, và sự tôn trọng người đi trước. Hồn ma trong truyện hiền, chỉ muốn giữ chỗ nằm giữa lúa.
